ROMAN

Razmatranje i preispitivanje senzibilne žene i njenih tajni.
„Ako Vas pak zanima, ja uveliko radim na novom romanu, beogradskom, i ako me ne vrate u Beograd, što može svaki dan da mi se desi, biću sa njim gotov marta. O njemu još niko ništa ne zna. Mogu Vam reći toliko da malo liči na Opasne godine – od Katarine Mihelis, pa me to ljuti“ – napisao je Miloš Crnjanski 1929. godine u pismu Marku Ristiću

Roman Opasne godine (ili Žena u opasnim godinama) ima dvostruku zanimljivost: kao književno umetničko delo i kao studija o ženi. Mada se te dve komponente ne
mogu razdvojiti. Povodom knjige Opasne godine nastali su slogani “Dozvolite
drugima da se zagledaju u biće žene”, “Kinematografija ženske misli”, Poznavanje
ženske duše”…
U formi pisama i dnevnika, Mihaelis piše filozofiju razvoda kod žene na početku zrelih godina.

Pred čitaocima je večita tematika o kojoj jednako raspravljaju žene i muškarci…

Klara Kampoamor (1888–1972), španska pravnica, političarka, spisateljica, humanistkinja i neumorna borkinja za ljudska prava, ostala je upamćena kao ključna figura u ostvarivanju ženskog prava glasa u Španiji, koje je za nju bilo više od političke borbe: predstavljalo je moralni imperativ.

Zbirka izabranih tekstova Žena hoće krila prvi je prevod na srpski jezik nekog dela Klare Kampoamor, čime se ovo značajno ime evropske borbe za ženska prava i građanske slobode uvodi u naš kulturni i intelektualni prostor. Njeni tekstovi i danas imaju izuzetnu vrednost kao istorijsko svedočanstvo, ali oni su i inspiracija za savremene rasprave i studije o emancipaciji, ravnopravnosti, socijalnoj pravdi i demokratskim principima.

Autor brojnih romana, pripovedaka, dramskih dela, Galdos je značajan i zbog unikatne književne estetike i sintetičkog karaktera dela. Njegov roman Milosrđe ima posebnu vrednost ne samo u opusu pisca već i u istoriji španske književnosti.

Ovo delo, napisano u fazi tzv. „duhovnog realizma“, umnogome sadrži znalački prikaz španskih društvenih okolsnoti i madridskog života u drugoj polovini XIX veka. Tema društvene marginalizacije, te postojanja paralelnog sveta i zajednice obespravljenih omogućila je Galdosu da čitaocima pokaže svekoliko umeće vrhunskog romanopisca koji ništa ne prepušta slučaju i od čijeg budnog oka se ne može sakriti nijedan vid stvarnosti i čovekovog postojanja. Svet struktuiran na pola puta između materijalizma i duhovnosti, oholosti i humanosti, bogatstva i siromaštva, slikovito je opisan u ovom izuzetnom realističnom delu, a Galdos promoviše utopijske vrednosti opšte humanosti, koje mogu postojati samo pod određenim društveno-istorijskim okolnostima koje treba postepeno razvijati na temeljima održivosti, kroz projekciju jednog humanijeg društva budućnosti.

„Ugaoni kamen (La piedra angular, 1891) reprezentativni je roman pozne naturalističke faze književnog stvaralaštva Emilije Pardo Basan (1851-1921). Simbolički naziv dela implicira osnovni potporni element na kom se zasniva organizacija i ipravno ustrojstvo određenje zajednice: koncept smrtne kazne.

Autorka jasno analizira različite poglede na problem postojanja primene najstrože kazne u španskom pravnom i krivičnom sistemu, prikazujući argumente klasične škole krivičnog prava, potom „novog talasa“ i pozitivističke škole kriminalističke antropologije, i konačno naturalističkih teoretičara-reforatora, koji su uzroke i argumente pronalazili u fatalističkim zakonima nasleđivanja.

Emilija Pardo Basan uspela je ovim romanom da podigne svest javnosti o opravdanosti preispitivanja postojanja smrtne kazne i razvoja jednog novog koncepta oprosta i empatije prema svim članovima društvene zajednice.“ – iz predgovora dr Vladimira Karanovića

Roman "Čežnja" Emilije Pardo Basan predstavlja priču o ljubavnoj strasti i suprotstavljanju vladajućim moralnim normama, sa snažnom feminističkom porukom.

Ujedno, ovaj roman tvori duologiju sa prethodnim autorčinim delom "Sunčanica", objavljenim u ediciji Bibliotheca Hispania.

Kroz živopisne psihološke portrete protagonista, spisateljica nam pruža uvid u goruće probleme španskog društva, poput društvene nejednakosti, licemerja i potlačenog položaja žena.

Značaj i savremenost romana ogledaju se u razobličavanju problema diskriminacije žena, zasnovane na rodnim i klasnim ulogama.

Skoro sto trideset i pet godina kasnije žene i dalje osvajaju svoja prava i slobodu suprotstavljajući se novim oblicima rodno i klasno zasnovane potčinjenosti, nasilja, pa i ropstva.

Osvetljavajući iz višestrukih perspektiva stanje španskog društva, roman Čežnja pruža sveobuhvatni uvid u goruće probleme: društvenu stratifikaciju i nejednakost, dvostruki moral i licemerje, potlačeni položaj žene u privatnoj i javnoj sferi, pre svega zbog nedostupnosti obrazovanja i podređenosti tuđoj volji.

Sunčanica je roman o strasti i telesnoj ljubavi - označava radikalan raskid s pripovedanom tradicijom 19. veka. Žena je prikazana kao „anđeo doma i ognjišta“ i „uzorna supruga“, što je pogubno za njen položaj u patrijarhalnom društvenom sistemu. Nova i slobodna žena, oličena u liku Asis, koristi pravo da raspolaže svojim telom. Spisateljica ukazuje na potrebu da konzervativno društvo uzme u obzir njena nastojanja i želje.

Zanimljivom i dinamičnom radnjom, psihološkom analizom likova, živopisnom slikom Madrida i predgrađa, te nesvakidašnjim postupcima pripovedanja i savremenošću, roman Sunčanica je za današnje čitaoce svež i izazovan. Predstavlja osudu dvostrukog morala i značajno doprinosi borbi za priznavanje i opravdavanje ženske seksualnosti, te legitimnosti seksualne želje. Moć telesnog, putena ljubav, erotsko zadovoljstvo i požuda prirodna su karakteristika oba pola. U potrazi za sopstvenim seksualnim identitetom potrebno je srušiti religijske tabue i društvene norme.

Feminističke teme imaju privilegovano mesto u romanima Emilije Pardo Basan, španske književnice koja nastoji da probudi svest svojih savremenica i podstakne ih na borbu za ostvarivanje ličnih, rodnih, seksualnih i porodičnih sloboda.

„Kad joj sunce udari u glavu, naša prijateljica Asis - iako se rodila na severozapadu Španije, gde su žene krotke, ljupke i nežne - u stanju je da počini iste strahote kao bilo koja devojka iz kvarta Trijana ili Lavapjes.“

Kroz ljubavnu priču mladog vatrenog liberala Lasara i Klare, štićenice njegovog ujaka Elijasa, pisac u romanu oslikava previranja u društvu tokom trogodišnjeg liberalnog perioda (1820-1823).
Ovaj roman je piščev odgovor na pitanje kakav bi trebao da bude španski roman. U najkraćem – novi roman treba da se zasniva na posmatranju stvarnosti i da ponudi vernu sliku društva, a njegov model i neiscrpni izvor trebalo bi da bude srednja klasa.

Za razliku od romana Imanje Uljoinih (1886), koji predstavlja društvenu studiju i prikazuje proces dezintegracije vladajuće klase, korumpirane i dekadentne aristokratije, njegov nastavak, Majka priroda, (1887), oslikava sukob prirode i kulture, snagu telesnog i instiktivnog, otelovljenog u civilizacijski neprihvatljivoj, incestuoznoj ljubavi Peruća i njegove polusestre Manuele.

Kratak roman ili novela ruskog pisca Fjodora Sologuba uvodi čitaoca u životni prostor i prirodni pejzaž ruske porodične i ljubavne atmosfere. Glavna junakinja je samovoljna i nestašna devojka Liza, jedinica svojih roditelja, na živopisnom imanju Vorožbinino. Ljubav i vreme, život i smrt, upoznavanje sveta i shvatanje sopstvene prirode – čine veliku metamorfozu zanimljivog lika ove temperamentne heroine jedne epohe i svevremene povesti o snazi osećanja i o nesporazumima koje ona sobom donosi. Sentimentalnu povest o Lizi i Alekseju prevela je Ljudmila Mihailović, a priredila, još pre Drugog svetskog rata, Isidoira Sekulić.

Autorovo delo u svojoj dubini,metafori i memoriji,sadrži legendu o Božjoj kazni i nagradi,a čovek-večitu tajnu o zlu i dobru,sreći i nesreći...

Prva žena nobelovac, švedska spisateljica Selma Lagerlef pisala je građanske romane, prozu sa kriminalističkim elementima, skaske o trolovima i božanstvima Skandinavije, Legende o Hristu . Pred čitaocem je sada novela Helga - ljubavna pripovest sa ubistvom, moralno-psihološka drama koja se sa strašću čita... Još dve priče-predanja sa bačija severa - upotpunjuju ovo izdanje Partenona i Srpske književne zadruge.

Roman o neobičnoj, snažnoj ljubavi siromašnog obožavaoca i popularne glumice... Njegova opsednutost i njena lepota čine izuzetnu književnu čaroliju. Evina lepota prikazana je u neuhvatljivom trepetu bića i osećanja.