SAVREMENI ROMAN

Razmatranje i preispitivanje senzibilne žene i njenih tajni.
„Ako Vas pak zanima, ja uveliko radim na novom romanu, beogradskom, i ako me ne vrate u Beograd, što može svaki dan da mi se desi, biću sa njim gotov marta. O njemu još niko ništa ne zna. Mogu Vam reći toliko da malo liči na Opasne godine – od Katarine Mihelis, pa me to ljuti“ – napisao je Miloš Crnjanski 1929. godine u pismu Marku Ristiću

Roman Opasne godine (ili Žena u opasnim godinama) ima dvostruku zanimljivost: kao književno umetničko delo i kao studija o ženi. Mada se te dve komponente ne
mogu razdvojiti. Povodom knjige Opasne godine nastali su slogani “Dozvolite
drugima da se zagledaju u biće žene”, “Kinematografija ženske misli”, Poznavanje
ženske duše”…
U formi pisama i dnevnika, Mihaelis piše filozofiju razvoda kod žene na početku zrelih godina.

Pred čitaocima je večita tematika o kojoj jednako raspravljaju žene i muškarci…

Klara Kampoamor (1888–1972), španska pravnica, političarka, spisateljica, humanistkinja i neumorna borkinja za ljudska prava, ostala je upamćena kao ključna figura u ostvarivanju ženskog prava glasa u Španiji, koje je za nju bilo više od političke borbe: predstavljalo je moralni imperativ.

Zbirka izabranih tekstova Žena hoće krila prvi je prevod na srpski jezik nekog dela Klare Kampoamor, čime se ovo značajno ime evropske borbe za ženska prava i građanske slobode uvodi u naš kulturni i intelektualni prostor. Njeni tekstovi i danas imaju izuzetnu vrednost kao istorijsko svedočanstvo, ali oni su i inspiracija za savremene rasprave i studije o emancipaciji, ravnopravnosti, socijalnoj pravdi i demokratskim principima.

Antologija španske novele i pripovetke (od XVII do XIX veka) obuhvata reprezentativne narativne tekstove 16 autora koji pripadaju različitim književnoumetničkim epohama: baroku, neoklasicizmu, romantizmu i realizmu.

Cilj ovog izbora jeste, pre svega, upoznavanje srpske kulturne sredine i čitalaca s najvrednijim izdancima kratke proze, nastale iz pera znamenitih španskih pripovedača.
Takođe, ova antologija sadrži novele i pripovetke nekih španskih pisaca do sada nepoznatih kod nas, te omogućava njihovu recepciju u okvirima srpske kulturne, kri-
tičke i akademske sredine.

Španske novele i pripovetke, ali i druge narativne forme nastale u periodu od XVII do XIX veka, predstavljaju autentičnu riznicu nacionalne kulture i pokazuju nepre-
stanu težnju pisaca da, uzimajući u obzir pripovedačku tradiciju, istražuju i pomeraju granice sopstvene stvaralačke originalnosti.

Autor brojnih romana, pripovedaka, dramskih dela, Galdos je značajan i zbog unikatne književne estetike i sintetičkog karaktera dela. Njegov roman Milosrđe ima posebnu vrednost ne samo u opusu pisca već i u istoriji španske književnosti.

Ovo delo, napisano u fazi tzv. „duhovnog realizma“, umnogome sadrži znalački prikaz španskih društvenih okolsnoti i madridskog života u drugoj polovini XIX veka. Tema društvene marginalizacije, te postojanja paralelnog sveta i zajednice obespravljenih omogućila je Galdosu da čitaocima pokaže svekoliko umeće vrhunskog romanopisca koji ništa ne prepušta slučaju i od čijeg budnog oka se ne može sakriti nijedan vid stvarnosti i čovekovog postojanja. Svet struktuiran na pola puta između materijalizma i duhovnosti, oholosti i humanosti, bogatstva i siromaštva, slikovito je opisan u ovom izuzetnom realističnom delu, a Galdos promoviše utopijske vrednosti opšte humanosti, koje mogu postojati samo pod određenim društveno-istorijskim okolnostima koje treba postepeno razvijati na temeljima održivosti, kroz projekciju jednog humanijeg društva budućnosti.

Merilin Bobes je kubanska pesnikinja, romanopisac, književna kritičarka i urednica antologije pod nazivom „Savremene kubanske spisateljice“. Devetnaest priče najznačajnijih kubanskih autorki XX veka u ovoj antologiji su sortirane hronološki počev od najstarije i predstavljaju jasan prikaz položaja žena na Kubi, kako s početka, tako i krajem prošloga veka.

„Ugaoni kamen (La piedra angular, 1891) reprezentativni je roman pozne naturalističke faze književnog stvaralaštva Emilije Pardo Basan (1851-1921). Simbolički naziv dela implicira osnovni potporni element na kom se zasniva organizacija i ipravno ustrojstvo određenje zajednice: koncept smrtne kazne.

Autorka jasno analizira različite poglede na problem postojanja primene najstrože kazne u španskom pravnom i krivičnom sistemu, prikazujući argumente klasične škole krivičnog prava, potom „novog talasa“ i pozitivističke škole kriminalističke antropologije, i konačno naturalističkih teoretičara-reforatora, koji su uzroke i argumente pronalazili u fatalističkim zakonima nasleđivanja.

Emilija Pardo Basan uspela je ovim romanom da podigne svest javnosti o opravdanosti preispitivanja postojanja smrtne kazne i razvoja jednog novog koncepta oprosta i empatije prema svim članovima društvene zajednice.“ – iz predgovora dr Vladimira Karanovića

Roman "Čežnja" Emilije Pardo Basan predstavlja priču o ljubavnoj strasti i suprotstavljanju vladajućim moralnim normama, sa snažnom feminističkom porukom.

Ujedno, ovaj roman tvori duologiju sa prethodnim autorčinim delom "Sunčanica", objavljenim u ediciji Bibliotheca Hispania.

Kroz živopisne psihološke portrete protagonista, spisateljica nam pruža uvid u goruće probleme španskog društva, poput društvene nejednakosti, licemerja i potlačenog položaja žena.

Značaj i savremenost romana ogledaju se u razobličavanju problema diskriminacije žena, zasnovane na rodnim i klasnim ulogama.

Skoro sto trideset i pet godina kasnije žene i dalje osvajaju svoja prava i slobodu suprotstavljajući se novim oblicima rodno i klasno zasnovane potčinjenosti, nasilja, pa i ropstva.

Osvetljavajući iz višestrukih perspektiva stanje španskog društva, roman Čežnja pruža sveobuhvatni uvid u goruće probleme: društvenu stratifikaciju i nejednakost, dvostruki moral i licemerje, potlačeni položaj žene u privatnoj i javnoj sferi, pre svega zbog nedostupnosti obrazovanja i podređenosti tuđoj volji.

Sunčanica je roman o strasti i telesnoj ljubavi - označava radikalan raskid s pripovedanom tradicijom 19. veka. Žena je prikazana kao „anđeo doma i ognjišta“ i „uzorna supruga“, što je pogubno za njen položaj u patrijarhalnom društvenom sistemu. Nova i slobodna žena, oličena u liku Asis, koristi pravo da raspolaže svojim telom. Spisateljica ukazuje na potrebu da konzervativno društvo uzme u obzir njena nastojanja i želje.

Zanimljivom i dinamičnom radnjom, psihološkom analizom likova, živopisnom slikom Madrida i predgrađa, te nesvakidašnjim postupcima pripovedanja i savremenošću, roman Sunčanica je za današnje čitaoce svež i izazovan. Predstavlja osudu dvostrukog morala i značajno doprinosi borbi za priznavanje i opravdavanje ženske seksualnosti, te legitimnosti seksualne želje. Moć telesnog, putena ljubav, erotsko zadovoljstvo i požuda prirodna su karakteristika oba pola. U potrazi za sopstvenim seksualnim identitetom potrebno je srušiti religijske tabue i društvene norme.

Feminističke teme imaju privilegovano mesto u romanima Emilije Pardo Basan, španske književnice koja nastoji da probudi svest svojih savremenica i podstakne ih na borbu za ostvarivanje ličnih, rodnih, seksualnih i porodičnih sloboda.

„Kad joj sunce udari u glavu, naša prijateljica Asis - iako se rodila na severozapadu Španije, gde su žene krotke, ljupke i nežne - u stanju je da počini iste strahote kao bilo koja devojka iz kvarta Trijana ili Lavapjes.“

Kroz ljubavnu priču mladog vatrenog liberala Lasara i Klare, štićenice njegovog ujaka Elijasa, pisac u romanu oslikava previranja u društvu tokom trogodišnjeg liberalnog perioda (1820-1823).
Ovaj roman je piščev odgovor na pitanje kakav bi trebao da bude španski roman. U najkraćem – novi roman treba da se zasniva na posmatranju stvarnosti i da ponudi vernu sliku društva, a njegov model i neiscrpni izvor trebalo bi da bude srednja klasa.

.

Za razliku od romana Imanje Uljoinih (1886), koji predstavlja društvenu studiju i prikazuje proces dezintegracije vladajuće klase, korumpirane i dekadentne aristokratije, njegov nastavak, Majka priroda, (1887), oslikava sukob prirode i kulture, snagu telesnog i instiktivnog, otelovljenog u civilizacijski neprihvatljivoj, incestuoznoj ljubavi Peruća i njegove polusestre Manuele.

Kao daleki odjek Pjesme nad pjesmama, ispevana je jedna ljubavna istorija novijeg doba, u kojoj se prepliću uspomene na čulnii duhovni dodir sa čeznjom za ljubavnikom Silvijem posle rastanka... Prefinjena erotika senči izuzetne prizore i misli o ljubavi.

Sećanja arapskog viteza na bojeve sa krstašima i lavovima», uz ilustracije iz arapskih srednjovekovnih rukopisa, s objašnjenjima i registrima iz pera prof. dra Darka Tanaskovića – čini jerdnu divot-knjigu o drevnom arapskom svetu.
Usama ibn Munkiz (1274-1348), «književnik i jedan od islamskih heroja», napisao je i Knjigu staništa i prebivališta. O njegovom vremenu, životu i delu Tanasković piše pouzdano, obavešteno, naučno. I njegov prevod je pouzdan. Kao na dlanu vide se bitke, vizantijske opsade, vreme meteža i pobuna, zavere protiv vezira, misije, bekstva, ubistva, viteški podvizi, ratni običaji, o lovu i životinjama – na prostorima Sirije, Damaska, Egipta...

Kratak roman ili novela ruskog pisca Fjodora Sologuba uvodi čitaoca u životni prostor i prirodni pejzaž ruske porodične i ljubavne atmosfere. Glavna junakinja je samovoljna i nestašna devojka Liza, jedinica svojih roditelja, na živopisnom imanju Vorožbinino. Ljubav i vreme, život i smrt, upoznavanje sveta i shvatanje sopstvene prirode – čine veliku metamorfozu zanimljivog lika ove temperamentne heroine jedne epohe i svevremene povesti o snazi osećanja i o nesporazumima koje ona sobom donosi. Sentimentalnu povest o Lizi i Alekseju prevela je Ljudmila Mihailović, a priredila, još pre Drugog svetskog rata, Isidoira Sekulić.

Dvanaest pripovedaka koje narator kazuje tajnovitoj i suptilnoj Ninon. Kako u lepoti priče i tananih osećanja ljubavi uživa onaj koji pripoveda, tako uživa i čitalac u književnom majstorstvu i artizmu kojima pisac dočarava dušu i njen neuhvatljivi trepet.

U dve evropske noći zbivaju se dve novele slavnog pripovedača. Noću se razbuktavaju strasti - kocke i ljubavi. Temperamentni junaci, muški i ženski, iznenađuju i sami sebe u uzbuđenju noći… Kako će tek iznenaditi čitaoce?

Autorovo delo u svojoj dubini,metafori i memoriji,sadrži legendu o Božjoj kazni i nagradi,a čovek-večitu tajnu o zlu i dobru,sreći i nesreći...

Prva žena nobelovac, švedska spisateljica Selma Lagerlef pisala je građanske romane, prozu sa kriminalističkim elementima, skaske o trolovima i božanstvima Skandinavije, Legende o Hristu . Pred čitaocem je sada novela Helga - ljubavna pripovest sa ubistvom, moralno-psihološka drama koja se sa strašću čita... Još dve priče-predanja sa bačija severa - upotpunjuju ovo izdanje Partenona i Srpske književne zadruge.

Matilda Serao je italijanska spisateljica, poznata po ljubavnim romanima.Pred čitaocem je knjiga ljubavnih priča - malih studija ljubavnih fenomena, slučajeva, karaktera, junaka. Da je svaki ljubavnik različit - u svojoj složenosti i neponovljivosti - kazuju ove naizgled lake, ali uvek duboke pripovetke.

Roman o neobičnoj, snažnoj ljubavi siromašnog obožavaoca i popularne glumice... Njegova opsednutost i njena lepota čine izuzetnu književnu čaroliju. Evina lepota prikazana je u neuhvatljivom trepetu bića i osećanja.

"Tajanstvena, demonična zavodnica!" gospođica Elza - sama sa sobom, uzbuđeno i grčevito govori ovaj roman-dijalog - sopstvenu dramu života i ljubavi... Sama naspram ostalih: dok se drugi, iz visokog društva zabavljaju, igraju tenis i večeraju, ona aristokratski otmeno kazuje svoj unutrašnji monolog - tragičnu ispovest.