TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

Knjiga o kralјu Milutinu dr Snežane Milojević predstavlјa tematski usredsređenu i analitički pregnantnu monografiju o postupcima oblikovanja svetačke biografije kralјa Stefana Uroša Drugog Milutina Nemanjića u žitiju/hagiografiji kao najprominentnijem žanru srpske srednjovekovne književnosti.

Ova knjiga ne samo da ispravlјa nepravdu učinjenu Jovanu Steriji Popoviću, nego i baca jednu novu svetlost na istoriju nacionalne filologije. Studija obiluje novim podacima važnim za istoriju srpske kulture i filologije i iz tog razloga je važno što je objavlјena.

Tri su grada važna za oblikovanje ličnosti Ive Andrića i njegovog duhovnog sveta: Višegrad u kojem je proveo najranije detinjstvo, Sarajevo gde je stasavao, formirao svoj misaoni krug i sticao prva važnija iskustva, i Beograd u kojem razvija punu stvaralačku zrelost i utvrđuje svoje profesionalne – književne i diplomatske pozicije. Posle radova koji su tematizovali uticaj i važnost Višegrada i Beograda na Andrićevu biografiju i njegovo stvaralaštvo, taj triptih značajnih Andrićevih adresa, Borjan Mitrović upotpunjuje Leksikonom Andrićevog Sarajeva. Kroz priče o gradu napisane u formi leksikona, autor kao da iscrtava mapu i prostor Sarajeva kroz vreme, upisujući u nju podatke o različitim ličnostima, toponimima, događajima, likovima, objektima, temama i motivima vezanim, na ovaj ili onaj način, za velikog pisca i njegovo delo. Kroz taj koordinatni sistem, premrežen nizom dragocenih podataka iz viševekovne istorije grada na Miljacki i Andrićevog života i stvaralaštva, Leksikon donosi bogatu i dragocenu sliku piščevog književnog sveta, oplemenjenu mnogobrojnim, retko viđenim fotografijama Sarajeva kroz vreme. Žaneta Đukić Perišić O autoru: Borjan Mitrović rođen je 1990. Godine u Sarajevu. Studije filologije i istorije umjetnosti završio je na univerzitetima u Istočnom Sarajevu i Sarajevu. Doktorsku disertaciju, pod naslovom Pojam hronotopa i saodnos prostora, vremena i svjetlosti u prozi Ive Andrića, odbranio je 2025. Godine na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, pod mentorstvom prof. dr Kornelija Kvasa. Boravio je na studijskim usavršavanjima i programima akademske razmjene na univerzitetima u Grčkoj, Poljskoj, Francuskoj, Rusiji i Španiji. Objavio je više naučnih radova iz oblasti nauke o književnosti i istorije umjetnosti, te učestvovao na konferencijama u zemlji i inostranstvu. Zaposlen je na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Ljubitelj Grčke i Mediterana.

U prepoznatljivom stilu, s epigramski sažetom duhovitošću i psihološkim zapažanjem, Grubačić je oblikovao korpus tekstova koji, po zgusnutosti kazivanja i po tome kako se u njima raskrivaju osnovne teze o teško razrešivim pitanjima literarnog teksta, predstavlja sintezu njegovih najzrelijih ostvarenja. Nastale na ukrštaju poetoloških, književnoistorijskih i kulturnoteorijskih razmatranja, ove studije svedoče o ozbiljnom preispitivanju nekih od ključnih fenomena savremene svetske književne misli.

„Briljantni ogledi!“ (Volker Kloc)

„Vatromet novih saznanja, dragocenih, neočekivanih uvida.“ (Volfgang Prajzendanc)

„Čovek široke teorijske kulture. Jedan od retkih koji su se uzdigli nad uske šančeve struke.“ (Nikola Milošević)

Ogledi o srpskoj i angloameričkoj književnosti!
Sadržaj:
Uvodna reč: međuboje u književnosti
I Srpska književnost
Žena: Andrić
Priča(nje): Desnica
Starost: Selimović
Groteska i grad: Crnjanski
Ljubavnici: Albahari
Slike: Lakićević
II Angloamerička književnost
Čežnja: Somerset Mom i Vargas Ljosa
Telo: Mejler
Vizija: Golding
Prostor: Keruak
Slike: Malamud
Fotografija: Simić
Konvencija ljubavi: Barns
Želja: Asiman
Umesto zaključka: Suzan Sontag i provokativnost kritičke misli

O Marku Miljanovu piše se više od 120 godina. U 21. veku širi se broj autora i naučnih skupova o Marku Miljanovu. Kritičari, književni istoričari, profesori i pesnici razmatrali su književna i moralne dimenzije pisca i ratnika. Sa osloncem na originalne izvore, priređivač je predstavio najvažnije autore raznih epoha, kao i najnovije manje poznate i u sličnim zbornicima nezastupljene autore, kao što su Milovan Đilas, Đuza Radović, Branko Popović, Mihailo Lalić, Matija Bećković, Rajko Petrov Nogo, Miro Vuksanović...

Analiza mitskih i folklornih obrazaca u savremenoj srpskoj književnosti uključiće neminovno interdisciplinarni pristup i metatekstualna pitanja koja se tiču specifičnosti usmene umetnosti reči, razmatranja konteksta nastajanja, modaliteta trajanja i usmenog tradiranja, recepcije, fenomena autorstva, te najširih kulturoloških aspekata proučavanja. Nove okolnosti iziskuju i nova iščitavanja, hermeneutički pristup interpretacije dela, situiranja u drugačiji kulturni ili istorijski kontekst, što sve na legitiman način obogaćuje delo novim i drugačijim tumačenjima, sagledavanjima i kritičkom procenjivanju.

Stručna, ali popularno pisana studija dr Dejana Ognjanovića ima podnaslov „Kritička istorija recepcije horor žanra u srpskoj i jugoslovenskoj kulturi“. Jednostavnije rečeno, to je istorija horor izdavaštva na našim prostorima i ujedno istorija horor misli kod nas, u periodu 1914-2025. Ona pokriva sve faze, od „strašnih“ i „fantastičnih“ priča objavljenih u doba Kraljevine, preko „priča tajanstva i mašte“ iz vremena socijalizma, do današnjeg horora.

Knjiga o Peteru Handkeu. Prva celovita književno-kritička studija o književnosti nobelovca koji nikoga ne ostavlja ravnodušnim.

Ispisujući književno kritičke tekstove o aforističarima kao što su Aleksandar Baljak, Vitomir Teofilović, Vuk Gligorijević, Ilija Marković, Rastko Zakić i mnogim drugima, Ratko Božović na svojevrstan način vodi i herojsku borbu za slobodno i kritičko mišljenje. Jer to je i istorija buntovnih aforističara koji su svojim tekstovima žigosali vlast koja je poništila i slobodu i istinu. Knjiga esejističkih promišljanja o našim reprezentativnim aforističarima u prvi plan dovodi one koji su zahvaljujući svom osetljivom senzibilitetu i kritičkoj svesti uspevali da efektno ironijski razobliče vereme naše besprimerne krize.

Provedena i u zborniku Rekonfiguracija identiteta u srpskoj književnosti 1991–2021. predstavljena istraživanja iznimno su važan dio naučne i kulturne autorefleksije i samospoznaje. Uvjerena sam da će zbornik biti obavezna literatura ne samo za krug istraživača srpske književnosti i za studente nacionalne filologije, nego i za širu javnost.
Prof. Dr hab. Krystyna Pieniążek Marković

Zbornik predstavlja svojevrsnu panoramu savremene srpske književnosti. On nudi veliki broj informacija i dotiče se velikog broja pisaca i poetika, ističući se bogatstvom primenjenih pristupa: književnoteorijskog, antropološkog, sociološkog, pri čemu obuhvatni okvir čini književnoistorijski pristup.
Prof. Dr Luca Vaglio

Uređivački koncept koji je udružio nauku o književnosti, naročito njene savremenije metodološke pristupe, i druge humanističke i društvene discipline, izrodio je kolektivnu monografiju iz koje će se vrlo lepo iščitavati tranzicione
konfiguracije i rekonfiguracije identiteta, ali i humanističkog teorijskog aparata koji pristupa predmetnom identitetu.
Dr Igor Perišić

Radovi u zborniku pokazuju kako se složena dinamika geopoetičkih razmeštanja, preplitanja, fuzije, dodirivanja, udaljavanja, fluksa, reflektuje u literaturi kao identitetskom i prostornom fenomenu. Stoga mislimo da ovo izdanje predstavlja značajan doprinos recepciji srpske književnosti i njenih poetičkih, estetskih, kulturoloških i ideoloških vrednosti.
Prof. dr Snežana Milosavljević Milić

Decenije posle su svojevrsna beletristička hrestomatija koja može da posluži kao „priručnik“ za upoznavanje savremene srpske književnosti. Ponuđena kolekcija, prva te vrste kod nas, napravljena po principu: jedan autor jedan tekst, nije, dakle, zamišljena kao antologija savremene srpske književnosti, iako je u njoj moguće pronaći i antologijska ostvarenja, odnosno odlomke iz dela antologijske vrednosti. To, takođe, nije ni antologija autora, mada autori zastupljeni u rideru svakako zaslužuju mesto u nekoj od antologija srpske književnosti. Sedamdeset reprezentativnih tekstova/odlomaka od isto toliko autora odabrano je i raspoređeno u ovom izdanju tako da tvori neku vrstu provizornog, mozaičnog narativa koji pred
čitaoce iznosi kompozitnu „priču“ o srpskoj književnosti i njenom viđenju bitnih momenata, procesa i iskustava u tridesetogodišnjem periodu posle raspada Jugoslavije. To znači da ova publikacija nije tek puki zbir ili konglomerat, već osobeno oblikovan skup tekstova koji se u sasvim određenom smislu međusobno nadovezuju, omogućavajući čitanje kao panoramski ili pak kaleidoskopski pogled na probleme ličnog i kolektivnog samorazumevanja u umetnički intoniranom ruhu. Izbor tekstova praćen je kratkim beleškama o autorima, kao i selektivnom bibliografijom srpske književnosti naznačenog perioda.

This collection of essays is marked by a theoretical interest in the problems of (self)understanding of collective identities in conjunction with research into the phenomenon of trauma. The latter was inevitable in a society embroiled in changes in the decades after the disintegration of Yugoslavia. Therefore, the focus on identity and trauma was combined with the study of the shared cultural and artistic shaping of memory. One of the stated goals of the research presented here was the intertwinement of literature and the societal/ideological/culturalcontext, so the texts appearing in this volume reaffirm the validity of such an interdisciplinary focus. Indeed, the range of covered topics and problems testify to the spread of research and writing scopes into areas well beyond the usual purview of literary history and criticism, which is generally reserved for established writers and so-called mainstream literature. On this occasion, all texts have been translated into English for the international scholarly audience interested in this domain, primarily scholars of Slavic literature and culture, as well as readers and students of Slavic studies worldwide. For those just now becoming familiar with the wealth of Serbian literature, this publication can serve as a starting point that will direct their attention to a variety of authors who wrote in a period in which this national literature achieved remarkable results.

Knjiga tumačenja poezije i poetike Gojko Đogo - crni argonaut srpskog pjesništva, akademika Jovana Delića je nastala iz nastojanja da se poezija i poetika Gojka Đoga sagleda u kontekstu srpskog pjesništva XX veka. Akademik Jovan Delić na svoj autentičan način u knjizi Gojko Žogo - crni argonaut srpskog pjesništva daje kritički osvrt kao izraz dubokog poštovanja i za Đogovo pesničko delo i za njegovu odbranu toga dela i za pesnikovo izuzetno držanje u danima, mesecima i godinama hapšenja, zatvora, hajki i pritisaka. Pesnik Gojko Đogo je platio skupu cijenu svom shvatanju poezije i svom osjećanju pjesničke časti, i tu cijenu plaća i danas. Nije bilo hranrijeg pjesnika ni većeg junaka pjesničke riječi od Gojka Đoga i po tome je jedinstven ne samo u srpskom pjesništvu.

Zli dusi su najsloženiji roman Dostojevskog. Pisac priznaje da je roman pisao s naporom, često prepravljao, iz straha da nije dorastao temi. Uprkos teškoćama, stvorio je kompleksno romaneskno delo koje svojim idejama, zapletima, radnjom i čudesnim likovima pleni pažnju čitalaca i u našoj savremenosti. Velikan ruske književnosti je estetski upečatljivo iskazao refleksije o najvažnijim pitanjima ljudskog života. Predočio nam je univerzalne istine o čoveku, ljudskoj sudbini, međuljudskim odnosima, smislu postojanja u društvenim zajednicama. Spisateljica Sonja Tomović Šundić, u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog sugeriše da Dostojevski veruje u mogućnost harmonije između čoveka i Boga. Sloboda je prekoračenje granica, mogućnost činjenja zla, ali i moć stvaranja veličanstvenih tvorevina ljudskog duha - umetnosti, kulture, filozofije, nauke - zaključuje Sonja Tomović Šundić u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog.

Biografija profesora Mladenovića jedinstvena je poruka čoveka koji je proživeo čitavo jedno stoleće i pripadao samoj našoj intelektualnoj eliti. Ona istovremeno svedoči o njegovom relativnom „neprisustvu” i „nevidljivosti” u kulturnoj i naučnoj javnosti njegovog/našeg vremena (u obrnutoj koliko objektivne činjenice radne biografije to pokazuju).

Knjiga objedinjuje italijanske teme koje se dovode u vezu s Petrom II Petrovićem Njegošem, razmatrajući njegove dodire s italijanskom kulturom i situirajući crnogorskog vladiku i pjesnika u manje proučavani jadranski i mediteranski kontekst, kome je on suštinski pripadao i na koji je bio najviše, neposredno i neprekidno upućen i u ličnom životu i u vladarskom djelovanju. U knjizi se govori o Njegoševom poznavanju italijanske kulture, o njegovim sastavima italijanske inspiracije, o različitim vidovima recepcije njegovog lika i djela u literaturi na italijanskom jeziku, kao i o njegovim odnosima s Nikolom Tomazeom, italijanskim književnikom koji je, kao jedan od rijetkih njegovih savremenika, o Njegošu i negativno pisao.
Vesna Kilibarda redovna je profesorica italijanske književnosti na Univerzitetu Crne Gore. Diplomirala je i magistrirala na Filološkom fakultetu u Beogradu, doktorirala na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Vanredna je članica Crnogorske akademije nauka i umjetnosti. Bavi se interkulturnim, najviše interjadranskim vezama. Autorka je studija o poznavanju italijanske književnosti i kulture u Crnoj Gori i recepciji crnogorskih tema u italijanskom kulturnom i književnom životu do 1918. godine. Akademska knjiga objavila je 2021. godine djelo Njegoševa biblioteka, koje je napisala u koautorstvu sa Jelenom Knežević.

Nastavak i razrada Njegoševog iskonskog logosa 1 i razrada ideje da se Nješevo delo može objasniti i putem numerologije i zlatnog preseka. Prof. dr Miloje Rakočević uspeo je da poveže Sokrata, Dantea, Šekspira i Tolstoja, čija se dela izdvajaju jedinstvenim stvaralaštvom.

Ko bi, da kriknem, ko bi me čuo iz četa anđeoskih? – jedan od najvećih pesnika dvadesetog veka ovim stihom ispisuje znamenje svoga doba i izriče osudu svojoj stvarnosti, ali i priziva drugačiju stvarnost, onu u kojoj bogovi čuju smrtnike ne samo kada kriknu, već i kada prozbore podigavši pogled ka nebu, a ćudljive boginje im doleću u pomoć... U homerskom svetu, nebesnici su čoveku prisni.

Ilijadom i Odisejom započinje velika kultura u čijem okrilju i danas mislimo i delamo, ali iz čijeg jezgra smo izgnani. Uronjena u davninu, dva speva se uzdižu nad vremenom. Postojano zrače svojom uzvišenošću, univerzalnošću svojih poruka i nedosežnom umetničkom snagom. Nadasve, međutim, zrače načelima višeg postojanja koje čuvaju u sebi. Ova knjiga donosi mrežu putokaza za one koji su se zaputili ka veličanstvenom svetu Homerovih epova. Koji će na tom putu možda nadrasti uske mere svakodnevice i, utkavši svoju uobrazilju u blistavo tkanje Ilijade i Odiseje, napustiti stvarnost čiju srž iskazuje Rajner Marija Rilke, da bi zakoračili u simbolički prostor iz kog se stremi večnosti.

O autoru:
Jelena Pilipović (Beograd, 1972), redovna profesorka na Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Objavila je monografije Orfejev vek (2005), Locus amoris – dijaloško čitanje Sapfine poezije (2014), Ka lepoti – erotološko čitanje Sapfine poezije (2016) i Vrt od slova. Platonova misao i Vergilijeva idilična poezija (2020), kao i mnogobrojne naučne radove na srpskom, engleskom i francuskom jeziku, poglavito posvećene sagledavanju antičke poezije u svetlosti savremene teorijske misli. Dobitnica je Istraživačke nagrade grada Pariza (2012) i Nagrade „Nikola Milošević“ za najbolje delo u oblasti teorije književnosti i umetnosti, estetike i filozofije (2017), a romanu Divotnice (2018) dodeljena je Nagrada Veselina Lučića kao najboljem književnom ostvarenju Univerziteta u Beogradu.

Milutin Bojić pjesnik moderne i vjesnik avangarde. Knjiga Prof. dr Jovana Delića o poeziji i poetici Milutina Bojića, samo potvrđuje posvećenost ovog suptilnog tumača savremene srpske književnosti, jednog od najboljih čitalaca i tumača srpske poezije.

Svim zaljubljenicima u knjigu i zainteresovanima za njenu sudbinu delo Julije Ščerbinjine će pružiti uvid u aktuelne knjižne formate (neovintidžna knjiga, salonska knjiga, pop-ap knjiga, flipbuk), savremene tendencije grafičkog oblikovanja, spisateljske tehnologije, tokove bibliotečke revolucije, novouspostavljene odnose pisca i čitaoca, književnosti i književne kritike.

Antologija španskih srednjovekovnih tekstova srpskim čitaocima donosi izbor hronološki, tematksi, žansrovski i stilski vrlo raznovrsnih napisa.

Narativnu poeziju XII veka predstavljaju dve kompozicije; Zbirku mudrih izreka i doktrinirani trakt Huana Manuela; Povest o Jakubu Čelebiji, kratki pustolovni roman, značajan je kako za istoriju razvoja katalonskog i španskog romana, tako i za naše podneblje, budući da sadrži prvi pomen i književnu obradu teme o Kosovskom boju u stranoj književnosti.

Pismo-predgovor konstablu don Pedru od Portugala Markiza od Santiljane, prvi je poznati španski kritičko-teorijski ogled o književnosti, nastao sredinom XV veka

Autor nam otkriva i dokazuje da je Božanska srazmera (zlatni presek) jedini prirodni način deljenja realne beskonačnosti na unutra koji nas kroz Periodni sistem hemijskih elemenata, preko genetskog koda, vodi do univerzalnog genetskog koda što najzad stvara besmrtnu poeziju Homera, Dantea, Njegoša...

Književno-istorijska studija o počecima italijanskog i engleskog romana u drugoj polovini XV i prvoj polovini XVI veka. Opisujući nastanak modernog romana, autorka se posebno bavi viteškim epom, ranim formama romana i spevom "Mahniti Orlando".

U knjizi Moć reči možemo da očekujemo nastavak Frajevog izuzetnog istraživačkog rada u Velikom kodu , u kojem se , i nadalje , bavi jedinstvenom arhetipskom strukturom ( Sveto pismo ) u kojoj su smeštene sve književne matrice – od Danteove arhitektonike do Rableove dezintegracije.

Biblija u nastavi književnosti je poslednji deo trotomnog izdanja autorke Olivere Radulović.

Odrednice se bave svim delima velikog ruskog pisca Mihaila Bulgakova, njegovom estetikom, biografijom društveno-politički odnosima i vezama, i dr.

Hrestomatija je, pre svega, predviđena za studente klasičnih jezika Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, ali i srodnih nauka grecista i latinista: Istorije, Arheologije, Istorije umetnosti, Etnologije; namenjena je, takođe, i studentima Filološkog fakulteta u Beogradu, Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu i Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu.

Stvarana je s velikom ali i skromnom ambicijom da u istoriju, kulturu, ponajviše ipak književnost uvede ljude svih generacija.

Тragajući za poetikom Danila Kiša Jovan Delić je napisao studiju o tendencijama i dominantama u Kišovoj prozi.

Ispitujući celokupan književni opus Danila Kiša, od Mansarde i Psalma 44, preko Porodičnog ciklusa, do Grobnice za Borisa Davidoviča, Enciklopedije mrtvih i Lauze i ožiljaka, uključujući i Kišove poetičke spise, razgovore i poeziju, Jovan Delić izdvaja nekoliko tematskih tendencija i dominantnih postupaka prisutnih u Kišovoj književnosti.

Tematske tendencije su: fuga smrti, porodični krug, književnost kao književna tema i voz i vozni red.

Dominantni postupci su: istoričnost, citatnost, dijalog s mitom, dokumentaristički pristup, intermedijalnost, ironični lirizam, ciklizacija, žanrovska hibridnost, ideja kontraknjige, fragmentarnost i enciklopedizam. Delić izdvaja i tendencije u izboru i oblikovanju likova u Kišovoj prozi. U sažetim i enciklopedijski pisanim tekstovima, pretočenim u jedinstvenu celinu, Delić nudi nov i integralan pogled na osnovna pitanja Kišove proze i poetike.

O SAVREMENOJ SRPSKOJ POEZIJI I PROZI

U vremenu sveopšte skribomanije, prepunom surogata famozne spisateljske autentičnosti, Tihomir Brajović, u funkciji profesionalnog čitaoca, kroz četiri eseja o savremenoj srpskoj poeziji i prozi, u formi jedne vrste kritičkog bedekera, vodi svog čitaoca kroz ono što jeste književno obilje nastalo u poslednje dve decenije.