LINGVISTIKA

Ne samo srpska stručna (lingvistička) javnost nego i šira javnost – kako i treba da bude imajući u vidu obim i značaj poduhvata – upoznata je s kapitalnim radom saradnika Odseka sa standardni jezik Instituta za srpski jezik SANU predvođenih dr Svetlanom Slijepčević Bjelivuk na izradi Pojmovnika srpskih lingvističkih termina. 

Pre svega, ona nudi kritički uvid i stručno analizira savremene lingvisstičke pojave, leksičke inovacije, koje se lingvisti ne u suđuju tako često da procenjuju, upravo zbog njihovog nestabilnog i promenlјivog statusa u jeziku.

Ova knjiga bavi se događajima od sredine 1875. do sredine 1876. godine. Tokom tih dvanaest meseci Hercegovački ustanak bio je pomno praćen u evropskim medijima, često na prvim stranicama časopisa i novina.

Poslednja i posthumna knjiga profesora Dragoljuba Petrovića ponovo otvara temu srpskog jezika i njegove prošlosti. Knjiga je nadahnuta Trećom interkatedarskom srbističkom konferencijom „Granice srpskog jezika”, koja je održana 2022. godine u Tršiću. Dragoljub Petrović se nakon toga upustio u istraživanje vremenskih i prostornih granica srpskog jezika. Zvanična paradigma o srpskom jeziku i narodu vođena je političkim razlozima, pre nego naučnim. 

Udžbenik Danka Šipke u kom su objedinjena njegova predavanja o slovenskim jezicima sa Državnog univerziteta u Arizoni i prilagođena našim uslovim. Knjiga koja bi se mogla zvati i "Sve što ste oduvek hteli da znate o Slovenima, njihovim odnosima, kako ih drugi gledaju i kako oni gledaju na druge, a niste smeli da pitate".

Hadži-Boričić pokazuje vrlo široko lingvističko obrazovanje, ali i hrabrost da se uhvati u koštac sa različitim pitanjima nauke o jeziku, od etimologije, preko morfologije i tvorbe reči, do norme, leksikologije, onomastike, toponimije, akcentologije. Očigledno je da ima znanja u vezi sa klasičnim jezicima, ali iznosi primere i iz engleskog, ruskog i drugih jezika.

Načinom prezentovanja građe rečnik privlači pažnju lingvista, psihologa, sociologa i podstiče i na multidisciplinarna istraživanja. Pruža podatke o tvorbi, leksikologiji, neologiji, pragmatici u jednom kratkom periodu kada je širenje jednog virusa promenilo ljudske živote, pa samim tim uticalo i na jezičku sliku sveta.

„Svojom bogatom leksičkom građom rečnik Durmitorskih lokalizama predstavlja pravi dragulj u očuvanju kulturne baštine naroda durmitorskog kraja, kao i pravo blago u izučavanju jezika i umnogome olakšava rad na izradi novih rečnika u kojima će durmitorski lokalizmi zauzeti značajno mesto.

Ova knjiga ima za cilj da raskrinka jučerašnje i današnje manipulacije oko crpskog književnog jezika, i da srbistikuvrati sa nenačnih političkih stazana staze naučnih činjenica, istorijskih i lingvističkih.

Ova knjiga gospođe Ranke Kuić o srpsko-keltskim jezičkim paralelama postaje nezaobilazno mesto u bilo kakvom ozbiljnijem istraživanju našeg – srpskog jezika. Sama etimologija ili, šire rečeno, paleolingvistika spada u najklizavije područje humanističkih disciplina i na tom ledu gospođa Kuić evidentno opstaje: Zato je najvažnije učinjeno - gospođa Kuić je otkopala davno zasut put od Vejlza do Pomoravlja pokazavši nam fragmentarno njegove divne ploče - stare reči; a to da li su Kelti prvi put išli od "Kardifa ka Beogradu" ili je bilo obrnuto u ovom trenutku je efemerno...
Ono što, ipak, posebno može da zainteresuje našu srpsku publiku svakako jeste tekst "prizrenske ploče" koja pomera granice dokazane srpske pismenosti kroz zaista neverovatan primer jezičkog zamešateljstva, dokazujući naše prisustvo ovde mnogo vekova pre tog čuvenog i nažalost zvaničnog sedmog stoleća naše ere!
iz predgovora Radovana Damjanovića.

Knjiga Razumevanje jezika - 212. u Kolekciji Odgovori - sadrži razgovore s lingvistom, direktorom Instituta za srpski jezik SANU, dr Sretom Tanasićem, koji su vođeni u prvoj polovini 2016. godine.

Monografsko naučno djelo KROZ SRPSKU JEZIČKU ISTORIJU (Lingvokulturološki i leksičkosemantički prilozi) nastao je kao rezultat lingvokulturoloških dijahrono usmerenih istraživanja kulturološki ključnih leksema srpskoga jezika (srb-, Stefan, Crna Gora, Kosovo, vuk-, a… ). Radi se o zborniku skladno uklopljenih tekstova koje je autorka prethodnih godina publikovala u naučnim časopisima i zbornicima (Srpski jezik, Naučni sastanak slavista u Vukove dane i sl.), a koji su za ovu priliku dopunjeni i dorađeni.

Dosadašnji, a to znači duže od desetogodišnji, rad dr Ković na problemima jezičkog simbolizma sumiran je u knjizi pod naslovom Jezički simbolizam. Ova naučna monografija u svojim uvodnom delu sadrži tri tematske celine koje čitaoca upoznaju sa problemom jezičkog simbolizma, a koji bi se, uz malo slobode, mogao prevesti u pitanje u kojoj meri je jezik kojim se koriste ljudi jedan u potpunosti arbitraran sistem, i ako nije, što je lako pokazati, koje su sve posledice postojanja različitih vidova simbolizma po različita lingvistička i filozofska stanovišta o jeziku.

Ovaj vrlo informativni pregled vodi do naredne celine uvoda u kojima se razmatraju vrste jezičkog simbolizma i svrha i značaj ovog fenomena u formiranju jezika i načina na koji se ljudi koriste njime, što jeste centralna tema knjige. Na ovu celinu nadovezuje se ona u kojoj su izložena različita teorijska gledišta na ovaj problem. Uvodni deo završava se sasvim svežim pregledom neuralnih osnova jezičkog simbolizma. Druga polovina knjige posvećena je prikazu i analizi empirijskih istraživanja jezičkog simbolizma u srpskom jeziku, koje je sproveo autor sa svojim saradnicima.

Ako uvodni deo Jezičkog simbolizma pokazuje da dr Ković izvanredno poznaje različitih aspekata glavne oblasti svog naučnog interesovanja, istraživanja prikazana u drugom delu knjige govore o tome da ona suvereno vlada metodama eksperimentalne psihologije i neuronauka i da ih vešto koristeći i kombinujući daje značajan doprinos istraživanjima jezičkog simbolizma i, nije preterano reći, da svojim radom čak oblikuje neke od pravaca u istraživanju ovog fenomena. Posebno impresionira činjenica da praktično nema poglavlja u knjizi u kome autor ne iznosi vlastite vrlo precizne ideje za dalja istraživanja, što je zalog za naše mišljenje da od dr Ković možemo da očekujemo još mnogo značajnih naučnih rezultata u vremenu koje dolazi.
(prof. dr Dejan Lalović)

Eseji Raleta Damjanovića sabrani u ovoj knjizi, daju nam uvid u nekoliko aspekata naše jezičke slike sveta. Pisani u smutnim vremenima od 1987. do 1991. godine, oni se kreću na pograničju tradicionalne visoke kulture, praktične kulture življenja, prostora javnog istupanja i političkog delovanja. Autor se javlja kao tumač kulture i ljudskih naravi, te hroničar vremena, asve kroz elemente jezičke slike stvarnosti. Mada su neki od njih u vezi sa određenim vremenom (i ovde, sasvim prikladno, dati sa odgovarajućim datumom), vrednost knjige u celini, pa i tih tekstova o smutnom vremenu s kraja prošlog veka, nema ograničen rok trajanja. Momenat u vremenu i ljudsko dečanje u njemu samo su polazna tačka promišljanja svevremenskih pitanja. Knjiga Govori srpski biće zanimljiva svima onima koji su zainteresovani za srpsku jezičku stvarnost i jezičku sliku sveta: lingvistima, antropolozima kulture, socijalnim psiholozima…

Duhovito odabrane i protumačene teme o sličnostima i sukobljavanjima raznih jezika.

Rečnik turcizama Abdulaha Škaljića sadrži više od osam hiljada odrednica, a pod pojmom "turcizam" su i reči i izrazi koje su nam preko turskog došle iz arapskog i persijskog jezika. Jasno je da bi naš svakodnevni govor bez upotrebe turcizama bio znatno osiromašen a nekad i nemoguć. Turcizmi su i u srpski i u hrvatski jezik ušli do bubrega (opet turcizam, za koji, uzgred budi rečeno, nemamo ni sinonima!).Nema sinonima u savremenom srpskom (a ni hrvatskom) jeziku ni za sledeće turcizme: bakar, boja, burmut, čarapa, čekić, čelik, česma, čizma, ćela, duvan, džep, đon, jatak, jorgovan, kalup, katran, kula, kuluk, kundak, kutija, lala, leš, limun, majmun, pamuk, papuče, rakija, sapun, sat, šator, šećer, tambura, top, tulipan, vez, zanat...

Arapsko-persijska reč kafana, koja je u turskom dobila oblik kahvehane, a potom u srpskom kafana. Turci su u Evropu doneli čuveni napitak, a sa kafom je došao i šećer (takođe turcizam bez sinonima) i rakija, reč za koju takođe, nemamo zamenu.

Knjigom su obuhvacene grafijske, ortografske i jezicke odlike najstarijih cirilskih natpisa sa srpskohrvatskog jezickog podrucja. Knjiga je ura|ena kao naucna studija i obuhvata jedanaesti, dvanaesti i trinaesti vek u srpskoj kulturi.

Ovom knjigom nastavljamo evaluaciju (kritičko preispitivanje) savremene pravopisne norme srpskog jezičkog standarda.Budući da ni u drugom izdanju Pravopisa Matice srpske (2010) nije posvećena potrebna pažnja akcentuaciji, pa ni rječnički dio toga normativa nije akcentovan, ovdje se, pored ortoepije i ortografije, oblika i značenja riječi i odnosa vlastitih imena i standardnojezičke norme, na prvom mjestu posvećuje pažnja prozodijskim elementima savremenog srpskog jezičkog standarda (akcentuaciji). U svim radovima temeljito se razmatra stanje i problemi ortografije savremenog srpskog pravopisa i predlažu rješenja za rekonstrukciju postojećih normi.U Pravopisnom rečniku srpskog jezičkog standarda svi se ti predlozi i sugestije daju na odgovarajućim mjestima, naročito tamo gdje PMS (2010) nema rješenja ili, rjeđe, gdje odstupa od datih predloga.Na taj način će se popuniti praznine u postojećem pravopisu srpskog jezičkog standarda i, u isto vrijeme, nastojati da se doprinese njegovom usavršavanju i osavremenjivanju.Svojim primjedbama i sugestijama konačnoj verziji ove knjige znatno je doprinio recenzent, akademik Klajn, za što mu dugujem veliku zahvalnost.

Milan Šipka

Izbor odrednica u ovome rečniku bio je uslovljen shvatanjem o tome šta spada u sleng. Autor je izostavio terminološke žargonizme - izraze kojima se služe samo ljudi određene struke kao i vulgarizme. Sleng je po njegovom shvatanju krajnje intiman stila, a uz to veoma afektivan, često grub ili ciničan način izražavanja ograničen na delove govorne populacije. Svaka odrednica je praćena podatkom o značenju jednostavnim standardnim izrazima.