ESEJISTIKA I PUBLICISTIKA

Pred čitaocima je kapitalna knjiga iz pera značajnog književnika i filmskog reditelja Živojina Pavlovića koja na sasvim originalan način, svojstven velikom duhu, tematizuje odnos stvarnosti i umetničkog dela. Reč je o drugom, proširenom izdanju knjige Belina sutra koje sačinjavaju tekstovi koji su u celosti preuzeti iz izdanja prvobitno objavljenog u beogradskoj „Prosveti” 1983. godine (posvećenog umetnicima Tomislavu Mijoviću, Ljubi Popoviću, Vitomilu Zupanu, Aleksandru Tišmi, Dušanu Makavejevu, Ljubodragu Jankoviću Jaletu), kao i naknadno dodati: tekst „Zračenje iz senke” (posvećen Milanu Kašaninu) i četiri teksta u okviru celine Paleta posvećene značajnim ličnostima iz domena slikarske umetnosti, u kojoj se kao glavni junaci pojavljuju Ratko Lalić, Petar Omčikus, Rade Marković i Uroš Tošković. * „I kao što prema sredstvima izražavanja raznorodnih, umjetničkih ličnosti Pavlović nema predrasuda, pošto se ne radi ni o umjetnicima koji se služe sličnim izražajnim sredstvima (likovna umjetnost, literatura, film), niti sličnim duhovnim pristupima životu i umjetnosti, autor nema predrasuda ni prema životno-spoznajnim određenjima onih o kojima meditira. Međutim, problem stvarnosti i određivanja te stvarnosti u umjetničkom delu, Pavlović shvata kao izuzetno složen fenomen koji u svakog od ovih umjetnika dobija nove dimenzije zavisno od snage talenta i duhovne moći. (…) Autor je, kao što je poznato, i sam, i na filmu i u literaturi, tragao za onim slojevima stvarnosti koji su dugo bili u našoj umjetnosti potisnuti u drugi plan: njegovo usmjerenje bilo je i ostalo u bici sa podsvjesnim… Pavlović smatra da su i svi ovi umjetnici doprineli da se taj svijet zaturenog i potisnutog života legalizuje u našem umjetničkom stvaralaštvu uprkos mnogim konvencijama. Pa i društvenim.” Vuk Krnjević

Dobitnik nagrade „Despot Stefan Lazarević“

Najšašaviji bogataš Srbije svih vremena

Oduvek je bilo bogataša ovakvih i onakvih, ali takvog kao što je početkom 20. veka bio junak ove knjige – Srbija teško da će ikada više imati.

Iako ga je rođeni stric, Josif J. Kurtović, jedan od najbogatijih Srba tog doba, izbrisao iz testamenta, na kraju, kako to najčešće biva kada život režira i piše romane, celokupno nasledstvo slilo se baš njemu u ruke – jedinom izopštenom iz stričevog zaveštanja – Mihailu Kurtoviću zvanom Cuker Laza!

Na veoma neobičan i do tada neviđen način Laza je počeo da rasipa svoje blago uveseljavajući ljude oko sebe, kupujući svakojake poklone i znanima i neznanima, pomažući mnoge, a posebno Univerzitet u Beogradu, Srpsku pravoslavnu crkvu, razna kulturno-umetnička i naučna društva... Sve je to radio u tolikoj meri i uz takve propratne postupke da je pitanje njegovog trošenja novca sud razmatrao čak sedamnaest godina, pri čemu je trinaest različitih medicinskih komisija sa ukupno 53 najčuvenija lekara Kraljevine Jugoslavije pregledalo Lazu tragajući samo za jednim odgovorom na pitanje: da li Mihailo Kurtović jeste ili nije „sumasišavši“.

Ova knjiga otkriva brojne interesantne detalje iz života ovog neobičnog i danas skoro sasvim zaboravljenog ekscentrika koji je ostavio dubok trag u istoriji svoga grada, ali i zemlje čija je štampa nadugačko i naširoko pisala o njemu.

Tačka gde se linija života okončava ponekad baca novo svetlo na dotadašnji život pojedinca. Montenj je rekao da se o jednom životu može suditi tek kad se zna njegov kraj i da onaj koji bi ljude poučio kako da umru, poučio bi ih i kako da žive. Ova knjiga sastoji se od vinjeta koje govore o poslednjim trenucima nekih poznatih ljudi (jer je njihovo umiranje uglavnom dobro dokumentovano). Ostaje da se vidi da li priče o njihovom odlasku bacaju drugačije svetlo na njihovo delo (ili ga smrt ipak ne dotiče) i da li, ovako sakupljene zajedno, govore nešto više o ljudskoj sudbini (ili je reč samo o krajnje šarolikoj koreografiji moriendi bez ikakvog posebnog smisla).

Raznolikost čina umiranja (kao i raznolikost življenja), može da govori i o nečemu drugom: da su sve to samo manifestacije jedne pojave s bezbrojnim (ovozemaljskim) maskama. Pojedinačan život uvek se gasi, vrsta kao da traje; lično je bezvredno (opšte možda nije) i, na čudan način, lično nastavlja da bivstvuje kroz opšte. Epiktet je, opet, davno napisao: „Smrt, izgnanstvo i sve strašne stvari svakoga dana neka su ti pred očima, i to poglavito smrt; i nikada ti neće pasti na pamet nijedna gadna misao niti ćeš žudeti za bilo čim što je neodmereno.