PRIRODNE NAUKE

Planirana eksploatacija rude jadarita i proizvodnja litijuma i bora otvaraju niz suštinskih društvenih, ekonomskih, ekoloških, pravnih, zdravstvenih, kulturno-istorijskih i drugih važnih pitanja, koja duboko zadiru u savremeni i budući život građana Srbije.

Radovi objavljeni u ovoj monografiji će omogućiti širokoj javnosti da lakše proceni da li je na konkretnoj lokaciji u Jadru moguće sprovesti ekološko rudarenje u postojećim uslovima i da li se ono, kako tvrde zagovornici projekta, može obavljati bez štete po životnu sredinu.

Namera ove publikacije je da javnosti prikaže celovitost i složenost projekta eksploatacije i prerade rude jadarita koji kompanija „Rio Tinto” planira na lokaciji Jadar. Publikacija, oslonjena na domaće i međunarodne izvore, razmatra hemijske, tehnološke, biološke, toksikološke, hidrološke, meteorološke, pravne, ekonomske, društvene i međunarodne aspekte i posledice koje bi realizacija Projekta Jadar imala na živi svet, zdravlje ljudi i ekonomiju Srbije.

Analiza pokazuje da je „Projekat Jadar” jedan od najkontroverznijih rudarsko-industrijskih poduhvata u savremenoj istoriji Srbije – tehnički i ekološki neizvestan, ekonomski neisplativ za Srbiju, društveno i pravno neprihvatljiv, te da nosi nesagledive rizike po zdravlje ljudi i prirodne resurse.

Sjenička kotlina i Pešterska visoravan, koja se deli na Gornji i Donji Pešter, čine jedinstvenu predeonu celinu koja se naziva Sjeničko-pešterska visoravan, sa nadmorskom visinom iznad 1000 metara. Pešter je južno od planine Giljeve, Rasanskog polja i planine Ninaje, na jugoistoku se graniči sa predelom Štavice, na jugu Rožaja, a na zapadu Gornji Bihor i Korita u Polimlju. Sjeničko polje je severno od Peštera, između Raške na istoku, Moravičkog i Novovaroškog Starog Vlaha na severu i Polimlja na zapadu.'

Knjiga Kroz vasionu i vekove jedna je od najlepših knjiga o nauci. Naš, ali i svetski poznati naučnik Milutin Milanković napisao je ovu romantično-naučnu priču na veoma neobičan način, a zbog svoje posebnosti i zanimljivosti sadržine, ova knjiga je ubrzo stekla simpatije tadašnje, ali i sadašnje čitalačke publike. Pišući pisma svojoj dragoj, a nama neimenovanoj prijateljici, pisac koristi svaki trenutak da govori o nauci, te se često iz sadašnjosti seli u prošlost kako bi svoju prijateljicu, odnosno svoje čitaoce upoznao sa svetom nauke i sa svom lepotom koja iz tog sveta proizilazi. Govoreći o minulim događajima iz sveta nauke, autor se seća i svoje rodne kuće, perioda odrastanja i školovanja, svojih roditelja, a čitalac, njegov nemi svedok, oseća sa kakvom toplinom i setom o tome govori. Milutin Milanković putuje sa svojom prijateljicom kroz vasionu i vekove, otkrivajući čitaocima sve pojedinosti koje su ga na tim putovanjima zadesile. Čitaocima ne predočava samo gradove koje je posetio, nego ih upoznaje i sa svojim saznanjima o Suncu, planetama, njihovim orbitama, sa ledenim dobima, kao i sa budućnošću naše planete. Nama, svedocima ovih pisama, ovo delo pak ostaje kao pisani dokaz jedne nadahnute priče o vasioni i putovanju kroz vekove, ali i kao uspomena na autorov život i stvaralaštvo, koje je i te kako ostavilo traga u našim životima.

Ako danas postoji regionalno tržište u kulturi, ono je ograničeno
na pop i narodnjačke muzičare. Tek poneki pisac pređe granice
novih država. Možda je ključ u tome što je Jugoslavija, već po
svojoj složenoj višenacionalnoj i multikulturnoj strukturi, bila
neka vrsta globalne sredine. Svako delo koje bi se probilo na
opštejugoslovensko tržište, već je prevazilazilo uske nacionalne
okvire. Tako je i jugoslovenska kultura bila svetska kultura u
malom. Otuda, na primer, to dobro poznavanje geografije kod
danas starijih Jugoslovena. A to je, znamo, deo opšte kulture.
Ovako je legendarni pobednik „Kviskoteke“, istoričar i čovek koji
je, po sopstvenom priznanju, „25 godina pravio kvizove okružen
kubikom rečnika, enciklopedija i leksikona“, pisao krajem 2020.
godine. Povoda za knjigu Predraga J. Markovića – jer o njemu
je reč, naravno – bilo je tada nekoliko: preminuli su tada i Lazo
Goluža, simbol opšte (jugoslovenske) kulture, i Aleks Trebek,
voditelj „Džepardija“, simbol opšte (američke) kulture.
Ono što Peđa Marković tada nije mogao da zna, mada su se
obrisi te ideje poodavno krčkali – jeste da će već drugu godinu
provesti „praveći kvizove“. Tačnije, ovaj jedan kviz, „Uhvati
zeca“, koji je sa prvog velikog regionalnog sajta velikeprice.
com sada dostupan i kao ova knjiga.

Kolaps je brz, nekontrolisan, neočekivan, potpuni sunovrat. Tokom istorije, ekonomske krahove je pratilo propadanje i nestajanje čitavih carstava i civilizacija. Ljudski rod je proživljavao i slomove prouzrokovane glađu i kugom, a isto se dešavalo i sa eksploatacijom rudnih bogatstava koja je dovodila do devastacije celih oblasti. Danas nam preti slom sveukupne civilizacije, a možda i ekosistema na Zemlji, usled klimatskih promena i iscrpljivanja prirodnih resursa. A šta zapravo izaziva kolapse? Odakle ta njihova nepredvidivost? I moderna nauka i antička filozofija uče nas da kolapsi nisu propust u sistemu već odlika našeg univerzuma: oni su entropija – stožer drugog principa termodinamike – na delu. No, uz toliko razloga za strah ima i jedna dobra vest: to što nam se prikaže kao propast možda je samo prelaz u novo stanje, bolje od prethodnog. Ugo Bardi pruža ruku koja nas vodi kroz mračne meandre kolapsa i predlaže „Senekinu strategiju“ – ideja u osnovi ovog rešenja jeste da se zahuktalom toku događaja ne treba opirati, jer svaki otpor pogoršava već pokrenuti proces, već ga pažljivo usmeravati tako da se kolaps spreči ili barem ublaži. Jedan od ključnih momenata ove strategije je, pak, izbeći da se u sistemu nagomila toliko napetosti koja bi se u nekom trenutku morala naglo osloboditi izazivajući kolaps sistema.

O autoru:
Ugo Bardi je do 2022. predavao fizičku hemiju na Univerzitetu u Firenci, u Italiji. Trenutno je član Rimskog kluba, Svetske akademije nauka i umetnosti, kao i drugih međunarodnih naučnih organizacija. Aktivan je u istraživanjima na polju održivosti, klime I dinamike sistema. Autor je brojnih radova o održivosti, od kojih je najnoviji „Kako transpiracija šuma i druge vegetacije određuju alternativne režime vlage“ (Global Change Biology, 2023). Napisao je nekoliko knjiga, uključujući Granice rasta, nanovo (Springer 2011), Ispumpano (Chelsea Green, 2014), Senekin efekat (Springer 2017), Pre kolapsa (Springer 2019) i Prazno more (Springer 2021). Urednik je I autor nedavno objavljene Preko granice (Exapt Press, 2022). Njegove knjige su prevedene na kineski, italijanski, francuski, nemački, španski, rumunski i srpski jezik.
Ugo Bardi je Italijan, živi u Firenci. Rođen 1952. godine, oženjen je Gracijom i ima sina Frančeska i ćerku Donatu.

Knjiga Kroz vasionu i vekove jedna je od najlepših knjiga o nauci. Naš, ali i svetski poznati naučnik Milutin Milanković napisao je ovu romantično-naučnu priču na veoma neobičan način, a zbog svoje posebnosti i zanimljivosti sadržine, ova knjiga je ubrzo stekla simpatije tadašnje, ali i sadašnje čitalačke publike. Pišući pisma svojoj dragoj, a nama neimenovanoj prijateljici, pisac koristi svaki trenutak da govori o nauci, te se često iz sadašnjosti seli u prošlost kako bi svoju prijateljicu, odnosno svoje čitaoce upoznao sa svetom nauke i sa svom lepotom koja iz tog sveta proizilazi. Govoreći o minulim događajima iz sveta nauke, autor se seća i svoje rodne kuće, perioda odrastanja i školovanja, svojih roditelja, a čitalac, njegov nemi svedok, oseća sa kakvom toplinom i setom o tome govori. Milutin Milanković putuje sa svojom prijateljicom kroz vasionu i vekove, otkrivajući čitaocima sve pojedinosti koje su ga na tim putovanjima zadesile. Čitaocima ne predočava samo gradove koje je posetio, nego ih upoznaje i sa svojim saznanjima o Suncu, planetama, njihovim orbitama, sa ledenim dobima, kao i sa budućnošću naše planete. Nama, svedocima ovih pisama, ovo delo pak ostaje kao pisani dokaz jedne nadahnute priče o vasioni i putovanju kroz vekove, ali i kao uspomena na autorov život i stvaralaštvo, koje je i te kako ostavilo traga u našim životima.

Izdavačka kuća Partenon, sada već tradicionalno, objavljuje najbolju literaturu iz oblasti Pčelarstva pa je tako bilo prirodno da se i ova knjiga nađe u našoj Poljoprivrednoj biblioteci.
„Medonosne pčele imaju značajnu ulogu u održavanju okruženja, biodiverziteta i ekosistema. Dobit od medonosnih pčela ne ogleda se samo u proizvodnji meda, već je tu i čitava paleta proizvoda koja se koristi u farmaciji, kozmetici i industriji. Iznad svega, oprašivanje biljaka medonosnim pčelama poboljšava kvalitet i kvantitet useva, a u mnogim zemljama to je već plaćen posao. Dobrobiti koje pčelarstvo ostavlja poljoprivredi su i do dvadeset puta veće od koristi koju imaju pčelari. Po podacima naučnika 1–3% dobiti ostaje pčelaru, a sve ostalo ima šira društve na zajednica preko indirektne koristi koje ostvaruju medonosne pčele. Medonosne pčele su i bioindikator zagađenja
životne sredine i opasnosti koje vrebaju u njoj.“ – iz predgovora
Iz sadržaj:
• Uloga i značaj medonosnih pčela
• Pčelarstvo – Zakonski osnov pčelarstva; Pčelinjak; Pčelar
• Veterinarsko-medicinska dokumentacija
• Pregled pčelinje zajednice
• Bolesti pčelinjih zajednica – Parazitske bolesti; Bakterijske bolesti; Gljivične bolesti; Virusne bolesti
• Štetočine pčela
• (Zlo)upotreba antibiotika u pčelarstvu
• Trovanje pčelar
• Nestajanje pčelinjih zajednica
• Pčelinji proizvodi
• Uzrokovanje, pakovanje i slanje materijala u laboratoriju
• Dobra pčelarska praksa u sekundarnoj pčelarskoj proizvodnji

Danijel Vincek (1926–2021) svojom planinarskom aktivnošću obeležio je širi prostor Balkana u poslednjih pola veka. Utemelјivač je i vlasnik Botaničke bašte planinske flore Crne Gore „Dulovine“ u Kolašinu i blizak saradnik beogradskog Instituta za lekovito bilјe „Josif Pančić“. Jedinstveno svedočanstvo o životu čoveka u skladu sa prirodom. Omaž prijatelјstvu. Preko 600 fotografija.

Nakon knjiga posvećenih Metohiji, koja zahvata prostor sliva gornjeg i srednjeg toka Belog Drima, u ovoj knjizi donosimo studije i priloge koji se odnose na antropogeografska, etnografska i istorijska istraživanja ostatka jedinstvene prirodno-geografske sredine Podrimlјa. Taj prostor ruski konzul Ivan Stepanovič Jastrebov smatra Starom Srbijom, i on obuhvata sliv Crnog Drima, koji ističe na severozapadnoj obali iz Ohridskog jezera kod Struge, teče kroz jugozapadnu Makedoniju, primajući kod Debra najveću pritoku Radiku, i potom prelazi na teritoriju današnje Albanije, gde se kod grada Kukesa spaja sa Belim Drimom i kao jedinstvena reka Drim teče dalјe ka Skadru i Jadranskom moru. Obrađena su naselјa u dolinama Crnog Drima i Drima. Predeone celine u slivu Crnog Drima: Debarski Drimkol, Debarsko polјe, Debarska župa, Debarca, Golo brdo, Mijaci, Gorna reka i Mavrovsko polјe koji se danas nalaze u granicama Severne Makedonije, dok deo tokova Crnog i Belog Drima i dalјe Drima do ušća u Jadransko more, sa slivovima ovih reka, danas zahvata prostor severne Albanije.

Predeone celine Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja, predstavlјaju jedinstvenu celinu niškog kraja. Ovi krajevi su ostali neistraženi u sklopu Cvijićevog projekta istraživanja naselјa i porekla stanovništva srpskih zemalјa, što delimično mogu da nadomeste radovi objavlјeni u drugoj polovini HH i početkom XXI veka koje donosimo u ovoj knjizi. Na prostoru Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja obrađeno je 111 naselјenih mesta od kojih 57 pripada gradu Nišu: Brzi Brod, Medijana, Berbatovo, Bubanj, Vukmanovo, Gabrovac, Gornje i Donje Međurovo, Deveti Maj, Donje Vlase, Krušce, Lalinac, Mramor, Mramorski Potok, Palilula, Pasi Polјana, Suvi Do, Čokot, Brenica, Vrelo, Gornja i Donja Vrežina, Gornji i Donji Matejevac, Jasenovik, Kamenica, Knez Selo, Malča, Pantelej, Oreovac, Pasjača, Cerje, Berčinac, Vrtište, Gornja Toponica, Gornji Komren, Donja Toponica, Donji Komren, Kravlјe, Leskovik, Medoševac, Mezgraja, Milјkovac, Crveni Krst, Palјina, Popovac, Rujnik, Sečanica, Supovac, Trupale, Hum, Čamurlija, Bancarevo, Gornja i Donja Studena, Koritnjak, Lazarevo Selo, Nikola Tesla, Niška Banja, Prva Kutina, Radikina Bara, Rautovo i Čuklјenik: četiri opštini Bela Palanka: Gradište, Dolac, Lanište i Crnče, 13 opštini Dolјevac: Belotinac, Klisura, Knežica, Malošište, Mekiš, Orlјane, Perutina, Rusna, Ćurlina, Čaplјinac, Čečina, Šainovac i Šarlinac; 34 opštini Gadžin Han: Veliki i Mali Vrtop, Veliki i Mali Krčimir, Vilandrica, Gare, Gadžin Han, Gornje Vlase, Gornje  i Donje Dragovlјe, Gornji i Donji Barbeš, Gornji i Donji Dušnik, Grkinja, Duga Polјana, Dukat, Jagličje, Kaletinac, Koprivnica, Krastavče, Ličje, Marina Kutina, Milјkovac, Novo Selo, Ovsinjac, Ravna Dubrava, Semče, Sopotnica, Taskovići, Toponica, Ćelije, Čagrovac i Šebet, dva opštini Vlasotince – Gornji I Donji Prisijan; jedno opštini Babušnica – Štrbovac.

Predeona celina Raške predstavlјa centar na kojem je nastala i odakle se širila stara srpska srednjovekovna država. To je u geografskom pogledu sliv reke Raške, oivičen sa severa planinskim vencima Golije i Javora, sa zapada Pešterskom visoravni, juga Rogoznom i sa istoka rekom Ibar. Obrađeno je 202 naselјena mesta. Gradu Novom Pazaru pripada 99 naselјa: Aluloviće, Bajevica, Banja, Bare, Batnjik, Bekova, Bele Vode, Boturovina, Brđani, Brestovo, Varevo, Vever, Vidovo, Vitkoviće, Vojkoviće, Vojniće, Vranovina, Vučiniće, Vučja Lokva, Golice, Gornja Tušimlјa, Goševo, Građanoviće, Gračane, Grubetiće, Deževa, Dojinoviće, Dolac, Dolјani, Dragočevo, Dramiće, Žunjeviće, Zabrđe, Zlatare, Ivanča, Izbice, Jablanica, Javor, Janča, Jova, Kašalј, Kovačevo, Kožlјe, Koprivnica. Kosuriće, Kruševo, Kuzmičevo, Leča, Lopužnje, Lukare, Lukarsko Goševo, Lukocrevo, Miščiće, Mur, Muhovo, Negotinac, Novi Pazar,  Odojeviće, Okose, Osaonica, Osoje, Oholјe, Pavlјe, Paralovo, Pasji Potok, Pilareta, Pobrđe, Požega Požežina, Polokce, Pope, Postenje, Prćenova, Pusta Tušimlјa, Pustovlah, Radalјica, Rajetiće, Rajkoviće, Rajčinoviće, Rajčinovićka Trnava, Rakovac, Rast, Sebečevo, Sitniče, Skukovo, Slatina, Smilov Laz, Srednja Tušimlјa, Stradovo, Sudsko Selo, Tenkovo, Trnava, Tunovo, Hotkovo, Cokoviće, Čašić Dolac, Šavci, Šaronje i Štitare; opštini Raška – 19: Belo Polјe, Biočin, Boroviće, Vrtine, Gnjilica, Draganići, Kraviće, Kućane, Lukovo, Milatkoviće, Nosolјin, Orahovo, Panojeviće, Plavkovo, Plešin, Raška, Sebimilјe, Supnje i Trnava; opštini Tutin – 13: Blaca, Brniševo, Gluhavica, Kovači, Morani, Nadumce, Namga, Piskopovce, Pokrvenik, Raduhovce, Ruđa, Smoluća i Crkvine; opštini Sjenica – 5: Zabrđe, Lijeva Reka, Milići, Crčevo i Šare; opštini Leposavić – 27: Bare, Beluće, Berberište, Borova, Vračevo, Vuča, Gnježdane, Gornji Krnjin, Grkaje, Gulije, Desetak, Donji Krnjin, Duboka, Ibarsko Postenje, Jošanica, Kamenica,  Košutica, Kruševo, Kutnje, Plakaonica, Popovce, Potkomlјe, Pridvorica, Rvatska, Seoce, Trebiće i Crveni; opštini Zvečan – 28: Banov Do, Banjska, Banjska Reka, Banjski Suvi Do, Bresnica, Valač, Vilište, Grižani, Dolјane, Žerovnica, Žitkovac, Zvečan, Izvori, Jankov Potok, Joševik, Kamenica, Korilјe, Kula, Lipovica, Lovac, Lozište, Lokva, Mali Zvečan, Matica, Meki Do, Oraovica, Rudine i Sendo; Zubinom Potoku – 5: Vitakovo, Jagnjenica, Kozarevo, Rujište i Čabra; i gradu Kosovska Mitrovica – 6, od kojih su dva u srpskoj opštini Severna Mitrovica: Gornji Suvi Do i Donji Suvi Do, a četiri u opštini Južna Mitrovica: Vidomirić, Gornje i Donje Vinarce i Gušavac.

Teritorijalni opseg koji svojim sadržajem zahvata ova knjiga Biblioteke „Koreni“ uslovlјen je studijama koje u njoj donosimo. Naime, neka od naselјa obrađenih u njima već se nalaze u objavlјenim knjigama ove biblioteke, i to: naselјa na desnoj obali Ibra obrađena su u predeonoj celini Kopaonika, zatim nekoliko naselјa u predelima Raške i Rudničke Morave i jedno u Dragačevu. Na prostoru Ibra, Nadibra, Podibra i Gokčanice danas se nalazi 110 naselјenih mesta. Gradu Kralјevu pripada 74 naselјa, opštini Raška – 31 i opštini Vrnjačka Banja – pet.'

Prvi kartografski rečnik na srpskom jeziku– pionirsko delo u srpskoj kartografiji. Sadrži 3.900 odrednica. Svaka odrednica sastoji se od imenovanog pojma (termina) na srpskom jeziku, njegovog ekvivalenta na ruskom i engleskom jeziku i objašnjenja (definicije) na srpskom jeziku.

Enciklopedijski geografski leksikon Vojvodine rezultat je samostalnog rada autora u poslednjih 5 godina Leksikon je izrađen na osnovu literature koja obuhvata ukupno 144 osnovna naučna i stručna izvora podataka (informacija) i preko stotinu naslova ostale stručne literature.

U Beloj Krajini, u opštini Črnomelj, najjužnijem delu Slovenije, gde reka Kupa pravi luk menjajući tok od zapada prema severu, a zatim prema istoku, nalaze se autohtona srpska naselja Bojanći, Marindol, Milići i Paunovići. Jubilarna, pedeseta knjiga u Biblioteci „Koreni“ posvećena je ovoj srpskoj pravoslavnoj enklavi, koja je uspela da sačuva svoj nacionalni identitet od sredine XVI veka do danas i predstavlja ostatak nekada brojnih krajiških naselja na levoj obali Kupe.

1865. - Rođen je srpski geograf Jovan Cvijić, osnivač antropogeografije i geomorfologije u Srbiji i Srpskog geografskog društva, profesor i rektor Univerziteta u Beogradu, predsednik Srpske kraljevske akademije, počasni doktor pariske Sorbone i Karlovog univerziteta u Pragu. Veoma su značajni njegovi radovi o migracijama jugoslovenskih naroda, o morfologiji i hidrografiji Dinarskog krša i drugih kraških predela, tektonici i glacijaciji planina Balkanskog poluostrva, studije o Jadranskom primorju, balkanskim kotlinama i poljima, Šumadiji i Panonskom basenu. Odigrao je izuzetnu ulogu kao savetnik srpskih državnika na mirovnim pregovorima u Parizu posle Prvog svetskog rata. Dela: "Osnove za geografiju i geologiju Makedonije i Stare Srbije" (tri toma), "Antropogeografski problemi Balkanskog poluostrva", "Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje", "Geomorfologija" (dva toma), "Etnogeografske karte jugoslovenskih zemalja", "Geografska karta Jugoslavije", "Govori i članci" (četiri toma).

Zavod za udžbenike, posle Drine (2005), monografijom Morava (2006) nastavlja seriju kapitalnih izdanja o velikim geografskim objektima na srpskom tlu. Knjigu je napisalo 19 autora, najeminentnijih geografa, istoričara, etnologa, muzikologa i istoričara književnosti (Petar Vlahović, Slobodan Remetić, Andrija Veselinović, Ljiljana Gavrilović i dr.). Morava je ne samo najveća reka u Srbiji, čiji sliv zahvata 42% državne teritorije, već i simbol Srbije kroz vekove, njene državotvornosti, njene odbrane u svetskim ratovima i puta koji vekovima vezuje Evropu i Aziju (Carigradski drum). Morava je i simbol ljubavi, uzvišene ljubavi, oličene u vojvodi Prijezdi i Jelici. Od njihovog vremena nastalo je mnoštvo narodnih i umetničkih ljubavnih pesama. Ko voli da zapeva, pominje Moravu. Stoga je Morava uvek prisutna u duši i kući svakog građanina Srbije. Morava je reka čije se ime najčešće izgovara, Morava je reka kojoj se najčešće poveravaju ljubavni jadi, uzdasi i želje. Morava je reka kojom se najčešće brodi, lovi riba, vadi pesak. Kraj Morave se čuvaju stada i okopava plodna zemlja - Morava je simbol srpske svakodnevice. Otuda melanholični uzdah - oj, Moravo!

Knjigom o planini Fruškoj gori, posle knjiga o Drini (2005) i Moravi (2006), Zavod za udžbenike nastavio je da objavljuje kapitalna dela o velikim i istorijski značajnim geografskim objektima u Srbiji. Iako je u geografskom pogledu skromnih dimenzija (visoka 538 m, duga 80 km a široka samo 15 km), uz to okružena beskrajnom Panonskom ravnicom, u istorijskom i duhovnom smislu, naročito od 15. veka, ima izuzetan značaj za srpski narod. Usled seobe Srba sa juga na sever, tada na njoj počinju da niču najpre srpske naseobine, a potom crkve i manastiri. Nazvana je Sremskom Svetom Gorom. Na obroncima Fruške gore rođeni su mnogi znameniti Srbi (Jovan Rajić, Simeon Piščević, Teodor Kračun, Stefan Stratimirović, Lukijan Mušicki, Milica Stojadinović Srpkinja, Ilarion Ruvarac, Jovan Jovanović Zmaj i mnogi drugi), a u Sremskim Karlovcima je i danas sedište jedne od naših najznačajnijih crkvenih institucija - Karlovačke mitropolije.

Naučna monografija!

Leska je voćka kod koje se ne konzumira botanički plod, već se konzumira semenka! Kod gajene leske, u održivoj i profitabilnoj voćarskoj proizvodnji, mora se znati sve o reproduktivnoj biologiji ove višegodišnje drvenaste biljke, jer se tu botanički radi o gajenju embriona, odnosno proizvodnji semenki leske, koje pomološki nazivamo jezgrom, odnosno lešnikom.

Iz sadržaja:

Opšti aspekti gajenja leske
Osnovne biološke zakonitosti rasta leske
Reproduktivna biologija leske
Sorte gajene leske
Kompatibilnost, sortna kompozicija, dopunsko – veštačko oprašivanje
Podizanje zasada leske
Sistemi gajenja leske
Alat za rezidbu
Rezidba leske na rod
Sanacija i rekonstrukcija starih zasada

Prvu knjigu o gljivama, Gljivarska početnica, štampao sam pre četvrt veka. Ona je bila prvi vodič sa tzv. zumom na naše terene i na naše jajjestivije i najotrovnije vrste gljiva. Uz nju su, nadam se, mnogi napravili svoje prve gljivarske korake bez ikakvih posledica po sopstveno zdravlje i zdravlje svojih najbližih. Sedam godina nakon prve knjige štampao sam znatno prošireniji vodič koji sam nazvao Drugi gljivarski korak.
I evo sada, sedamnaest godina nakon toga, pripremio sam vodič za branje gljiva – knjigu enciklopedijskog karaktera, Gljive našeg podneblja.

S razlogom ćete se se pitati: šta je to novo u ovom vodiču koji držite u rukama u odnosu na prethodne knjige?

Prvo, moja saznanja o gljivama su se za ovaj dug period uvećala, a kao najvažnije na prvo mesto stavljam brojne originalne fotografije koje će poslužiti kao ključ za sigurniju identifikaciju gljiva. Standardni vodiči za branje gljive najčešće donose po jednu fotografiju jedne vrste, a to znači da one prikazuju samo jednu fazu u razvoju gljive, a moja želja bila je da svaku određenu vrstu potkrepim sa više fotografija tako da razrešim određene dileme koje se javljaju kod mladih gljivara: da li je to što sam našao u prirodi to ili nešto drugo; da li smem da uberem gljivu?…

Srećno uz Gljive našeg podneblja!

– autor Ibrahim Hadžić

Sadržaj:
Istorijat gljiva
Jestive gljive
Otrovne vrste gljiva
Branje, traženje u prirodi
Razlikovanje
Sezona gljiva
Gljive – Lekovi
Jela od gljiva, recepti
Narodna imena gljiva…

Milutin Milanković (1879 - 1958) bio je srpski matematičar, geofizičar, građevinski inženjer, klimatolog, astronom, osnivač katedre za nebesku mehaniku na Beogradskom univerzitetu i svetski uvažavan naučnik. Milanković je dao dva fundamentalna doprinosa nauci. Prvi doprinos je „Kanon osunčavanja Zemlje“ koji karakteriše sve planete Sunčevog sistema. Drugi doprinos je teorijsko objašnjenje zemljinih dugotrajnih klimatskih promena uzrokovanih astronomskim promenama položaja Zemlje u odnosu na Sunce, danas poznati kao Milankovićevi ciklusi. Ovo objašnjava pojavu ledenih doba tokom geološke prošlosti zemlje, kao i klimatske promene na zemlji koje se mogu očekivati u budućnosti. On je osnovao planetarnu klimatologiju izračunavanjem temperaturnih uslova na vrhu zemljine atmosfere kao i temperaturne uslove na planetama unutrašnjeg sunčevog sistema, Merkuru, Veneri, Marsu i zemljinom prirodnom satelitu, Mesecu. Pored toga, Milanković, se smatra u geofizici za ko-autor teorije tektonskih ploča, sa svojim radom „Pomeranje zemljinih polova rotacije“.
Milanković rođen je u Dalju, blizu Osijeka na području kraljevine Hrvatske i Slavonije (koja je bila deo Austro-Ugarske). Pohađao je Bečki tehnološki institut, gde je diplomirao građevinu i stekao doktorat iz tehničkih nauka. Milanković je nastavio da se bavi građevinom u Beču, do jeseni 1909, kada mu je ponuđena katedra primenjene matematike na Beogradskom univerzitetu, (racionalna mehanika, mehanika nebeskih tela, teorijska fizika). Godina 1909. označava prekretnicu u njegovom životu. Mada je nastavio da se bavi istraživanjem raznih problema u vezi sa primenom armiranog betona, odlučio je da se skoncentriše na fundamentalna istraživanja. Već 1912, njegova interesovanja su se usmerila ka proučavanju solarne klime i planetarnim temperaturama. Do kraja rata završio je monografiju pod naslovom Théorie mathématique des phénomenes thermiques produits par la radiation solaire (Matematička teorija termičkih fenomena uzrokovanih sunčevim zračenjima), koja je objavljena 1920, u izdanju Srpske akademije nauka i umetnosti u Parizu.
Pred sam početak rata u Jugoslaviji, 1941. je završeno štampanje obimnog i najznačajnijeg dela Kanon der Erdbestrahlung und seine Anwendung auf das Eiszeitenproblem (Kanon osunčavanja zemlje i njegova primena na problem ledenih doba), na 626 strana, objavljenog u izdanjima Srpske kraljevske akademije. Ovo delo je prevedeno na engleski 1969, od strane Izraelskog Programa za Naučne Prevode, pod naslovom Canon of Insolation of the Ice-Age Problem.
Milutin Milanković je u svom bogatom stvaralačkom životu uradio i predložio, između ostalog, reformu gregorijanskog i julijanskog kalendara, koja je vodila izgradnji jedinstvenog, do sada najpreciznijeg kalendara (Milankovićev kalendar) i koja je prihvaćena na Svepravoslavnom kongresu u Carigradu 1923. godine. Milanković je detaljno pisao o ovom svom pokušaju u izveštaju Srpskoj kraljevskoj akademiji po povratku sa Kongresa, u svojim memoarima i u Kanonu osunčavanja, napominjući da mu nije jasno zašto reforma, koja je jednoglasno usvojena 30. maja 1923. godine u Carigradu, i pored svih svojih prednosti, kasnije nije primenjena.
Godine 1920. izabran je za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti, a za redovnog člana 1924. Za dopisnog člana Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti izabran je 1925, bio član Nemačke akademije Naturalista Leopoldine u Haleu, kao i član mnogih naučnih društava kako u zemlji, tako i u inostranstvu.
Umro je u osamdesetoj godini života, 1958. godine u Beogradu. Po sopstvenoj želji sahranjen je u rodnom selu.

Smeštajući nas iza kulisa u trenucima kada se Hoking prepušta svojoj strasti prema vinu i kariju dok deli svoja osećanja o ljubavi, smrti i invalidnosti i dok se bavi dubokim pitanjima filozofije i fizike, Mlodinov uspeva da dočara Hokingov nesalomivi duh.

Stiven je bio čuven po tome što je uzburkao svet fizike, što je pisao o njoj i što je sve to činio uprkos obolelom telu. Međutim, za nekoga ko ne može da se kreće, a naročito za nekoga ko ne može da govori, isto je tako teško da održava dugogodišnja prijateljstva, da stvara duboke veze, da
nađe ljubav.

Stiven je znao da ga upravo veze s ljudima i ljubav, a ne samo fizika, održavaju u životu. Ova dirljiva priča o prijateljstvu nudi nam neprocenjive lekcije jednog od najvećih fizičara – o životu, univerzumu i sposobnosti da se prevaziđu zastrašujuće prepreke.

Knjiga Od čokota do vina nastala je kao rezultat višegodišnjeg naučnoistraživačkog i stručnog rada i iskustva autora. Prvenstveno je namenjena onim vinogradarima koji se odluče da podiću vibnograd, gaje vinovu lozu i proizvde grožđe, vino i rakiju za tržište, kao i vinogradarima amaterima, ljubiteljma vinove loze, grožđa, vina i rakije koji nisu robni proizvođači, nego gaje vinovu lozu na okućnicama ili malim površinama i organizuju proizvodnju grožđa i proizvoda od grožđa za vlastite potrebe.

U knjizi mogu naći korisna uputstva i svi drugi, uključujući i stručnjake vinogradarsko – vinarske grane, za svoje dopunsko obrazovanje.

Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.
Objavlјene studije:
Petar Kostić, Crkveni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1928), Prosvetno-kulturni život pravoslavnih Srba u Prizrenu i njegovoj okolini u HIH i početkom HH veka (1933), Svetoga – krsno ime – slava u Prizrenu (1931)
Vidosava Stojančević, Društveni život i običaji u Prizrenu. Etnološka ispitivanja (2009), Prilozi iz narodne medicine u Podrimi (1957)
Slobodan M. Nenadović, Kuća u Prizrenu (1961), Prizrenske tavanice (1956)
Milisav Lutovac, Zanati u Prizrenu (1953)
Milenko S. Filipović, Has pod Paštrikom (1958) M. S. Filipović, Has pod Paštrikom, Beleške o naselјima i poreklu stanovništva Podrime, Prizrenskog Podgora i okoline Đakovice, (1967), Žur i okolna sela (1967)
Danilo Stijović, Suva Reka i okolna sela (1997)
Mileta Bukumirić, Iz Podrime i Prizrenskog Podgora (1984)
Alija Džogović, Đakovica i okolna sela (1987)
Jovanka Golemović-Lazarević, Lazarice u Prizrenskom Podgoru (1957)
Pogovor: Borisav Čeliković, O sadržaju i autorima
Treća knjiga Biblioteke „Koreni“ posvećena Metohiji donosi studije sa antropogeografskim podacima o naselјima i stanovništvu predela južne Metohije u okolini Prizrena i Đakovice: Podrima, Prizrenski Podgor, Has i Žur. Prizrenskom kraju prirodno-geografski pripadaju i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolјe, a studije o njima su objavlјene u 32 knjizi Biblioteke „Koreni“. U ovoj knjizi prikuplјena je građa o 125 naselјa južne Metohije. Ta naselјa administrativno, po teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije, pripadaju opštinama Prizren – 59 naselјa: Atmadža, Biluša, Veleža, Vlašnje, Vrbičani, Vrbnica, Gilјanci, Gornja i Donja Srbica, Gorožupa, Graždanik, Grnčari, Dedaj, Dobrušta, Dojnice, Đone, Žur, Zjum Has. Zojić, Ješkovo, Kabaš Koriški, Kabaš Has, Karašinđerđ, Kobanja, Kojuša, Koriša sa zaseokom Mužlјak, Krajk, Kušnin, Kustendil, Landovica, Les, Leskovac, Ljubižda, Ljubižda Has, Ljubičevo, Lukinje, Ljutoglav, Mazrek, Mala Kruša, Mil, Muradem, Našec, Nova Šumadija, Novake, Novo Selo, Petrovo Selo, Pirane, Planeja, Poslište, Prizren, Romaja, Skorobište, Smać, Trepetince, Tupec, Hoča Zagradska, Caparce, Škoza i Špinadija; Orahovac – 16 naselјa: Bela Crkva, Bratotin, Brestovac, Brnjača, Velika Kruša, Velika Hoča, Gedža, Zočište, Zrze, Mala Hoča, Miruša, Opteruša, Orahovac, Ostrozub, Ratkovac i Retimlјe; Suva Reka – 13 naselјa: Dvorane, Delovce, Lešane, Movlјane, Mušutište, Pećane, Popovlјane, Rečane, Selogražda, Sopina, Suva Reka, Topličane i Široko; Đakovica – 37 naselјa: Bistražin, Brekovac, Vogovo, Goden, Gornje Rogovo, Gradiš, Grčina, Guska, Damnjane, Deva, Dolј, Đakovica, Ereč, Žub, Zulfaj, Korenica, Kusar, Kuševac, Lipovac, Maroš, Meća, Moglica, Osek Paša, Osek Hilјa, Piskote, Pjetršan, Plјančor, Ramoc, Rača, Rogovo, Sadikagin most (Zid Sadik), Skivjane, Smać, Ujz (Radotica), Firza, Fšaj i Hvosno.

Ko smo i kako smo ovde stigli? Ovo pitanje postavljali smo sebi od pamtiveka i odgovarali kako smo znali i umeli – u najstarija vremena mitom i legendom, potom istorijom, arheologijom i lingvistikom. Sada se toj poteri za precima priključila savremena genetika, ispitivanjem celokupnog genoma ostataka drevnih ljudi, prikupljenih sa arheoloških nalazišta širom planete. Ova istraživanja napravila su pravu revoluciju u ovoj oblasti – revoluciju drevne DNK. Genetičar Dejvid Rajh, jedan od njenih tvoraca i, po oceni časopisa Nature, „jedan od deset značajnih ljudi“ u celokupnoj nauci, briljantno tumači rezultate ovih istraživanja i rekonstruiše sliku kretanja čoveka od izlaska iz Afrike do naseljavanja najudaljenijih krajeva pet kontinenata. Rajhova analiza kao na filmskom platnu prikazuje uzbudljiv triler čovekovih seoba, pružajući jasno i uverljivo saznanje da je neprestano kretanje i stalno mešanje ljudske populacije sama bit onoga ko smo i šta smo. Ova knjiga se čita u dahu, iznenađuje neprestano i razbija mnoge predrasude.

Prirodni resursi – bogastva koja održavaju život na ovoj planeti kao što su voda, vazduh i zemlja zagađuju se ili iscrpljuju alarmantnom brzinom. Kad se tome doda porast ljudskog stanovništva, izgledi za nastavak degradacije iscrpljivanja prirodnih resursa umnožavaju se porastom stanovništva. Područja divljine u svetu – njihove šume, močvare, planine i pašnjaci postaju “razvijena područja”, isušena, spaljena, izgrađena i asfaltirana i ispašena do opstanka. Razaranje ozonskog omotača, širenje efekta staklene bašte, ljudska vrsta kroz te aktivnosti ugrožava atmosferu, i izaziva velike klimatske promene koje svakako ostavljaju posledice.

Mitar Pešikan, Etničke prilike u Metohiji u vekovima pre Velike seobe u svetlosti onomastičkih svedočanstava (1990), sa kartom u prilogu
Vladimir Stojančević, Etničke, konfesionalne i demografske prilike u Metohiji 1830-ih godina (1988)
Mirčeta Vemić, Etnička karta dela Stare Srbije. Prema putopisu Miloša S. Milojevića 1871–1877. godine (2005), sa kartom u prilogu
Miloš Velimirović, Podrima, priredio Uroš Šešum
Panta Srećković, Putničke slike. Treća slika. Podrim i Metohija (1882)
Ivan Stepanovič Jastrebov, Đakovački i Prizrenski okrug (1904)
Sava Dečanac, Prizren (1888)
Branislav Nušić, Crnoljeva – Podrima. Prizren Beleške s puta kroz Arbanase 1894. godine (1902)
Jovan Cvijić, Metohija i Prizrenska oblast (1911)
Agrarna statistika nekih sela u 1912. godini u okolini Peći i Prizrena, priredio Đorđe Mikić (1988)
Aleksandar I. Stebut, Dobroslav Todorović, Ispitivanja kolonizacaione sposobnosti Pećsko-Prizrenskog reona (1928)
Milisav Lutovac, Naseljavanje Crnogoraca po Metohiji (1932), Današnje naseljavanje Metohije (1934), Stočarstvo na severoistočnim Prokletijama (1933), sa kartama u prilogu
Svetozar Raičević, Antropogeografska i etnološka proučavanja Metohijskog Podgora i Prekoruplja (1934), Etnički poremećaji u Metohiji (1934) O starim srpskim grobljima u Metohiji (1939)
Branislav Kojić, Stara kuća u Peći, Đakovici i Prizrenu (1935)
Đorđe Tešić, Vodenice i valjavice u Istoku (1954)
Božidar Krstanović, Brvnara Danilovića u selu Loćane. Ogled o vrednosti predanja (1994)
Vidosava Nikolić, Srpska porodična zadruga u metohijskim selima (1958), Brak kod Srba u Metohiji (1961)
Sima Trojanović, Milan Gajić, Krv i umir kod Srba i Arnauta (1901)
Ljubica S. Janković, Narodne igre u Metohiji (1937)
Milovan Radovanović, Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Metohije (2008)
Pogovor: Borisav Čeliković, Prvi istraživači Metohije

Metohijska kotlina nalazi se u jugozapadnom delu Srbije, omeđena planinama: Mokrom, Žljebom, Koprivnikom, Koritnikom, Šarom, Dezerskom, Žarom, Crnoljevom i Drenicom. Prostire se na 4.329 kvadratnih kilometara. To je jedna od najbogatitih oblasti tekućom vodom na Balkanu. Najveća reka Beli Drim protiče maltene od severa do juga i prima četiri Bistrice (Pećku, Dečansku, Loćansku i Prizrensku), a osim tih i rečice Istok, Klinu, Mirušu, Erenik i Topluhu. Metohija se deli na severnu, ili pravu, i južnu Metohiju. Severna se prostore na jugu do Švanjskog mosta na Drimu, desetak kilometara južnije od Đakovice i njoj pripadaju predeli: Metohijski Podgor, Prekoruplje, Prekovode, Reka, Xas i brdskoplaninski predeo Rugovo u gornjem toku Pećke Bistrice, iznad živopisne Rugovske klisure. Južna Metohija smeštena je u okruženju planinskih venaca Šare na jugu, Paštrika na zapadu, Prokletija na severozapadu, Milanovca na istoku, i njoj pripadaju predeli Prizrenskog Podgora, Podrime i Žura, kao i šarplaninske župe Sredska, Gora i Opolje.

Prostranstvo Metohije i njen istorijski značaj u prošlosti srpskog naroda uslovili su da zbog broja relevantnih studija napisanih o naseljima, stanovništvu i narodnom životu i običajima, objavimo četiri knjige, tj. četiri toma, posvećena ovom predelu.

Prva knjiga sadrži najstarije naučne studije i zabeleženu etnografsku građu, objavljene uglavnom pre Drugog svetskog rata ili neposredno nakon njega.

Druga knjiga biće posvećena severnoj Metohiji, predelima Rugove, Metohijskog Podgora, Prekoruplja, Prekovoda i Reka, treća južnoj Metohiji: Has, Podrima, Prizrenski Podgor i Žur, a četvrta pod nazivom Srpska Metohija – vertikala zla, prikazaće po naseljima njihov istorijat i postradanje srpskog naroda u svakom naselju.

Sadržaj: Kopaonik : antropogeografska ispitivanja / Radoslav Lj. Pavlović . Ibarski Kopaonik / Radomir M. Ilić. - Fototipsko izd. iz 1905. Bare i Plana / Dragoljub V. Korićanac. - Fototipsko izd. iz 1995. O Vučitrnskoj Šalji / Atanasije Urošević. - Fototipsko izd. iz 1935. Zvečan, Trepča i Kosovska Mitrovica / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. iz 1950. Trepča u srednjem veku / Mihailo J. Dinić. - Fototipsko izd. iz 1967. Izvod iz rezultata antropogeografskih proučavanja Bajogorske (Vučitrnske) Šalje i srednjeg Ibra - Banjska, Zvečan i Leposavić / Milovan Radovanović. - Fototipsko izd. iz 2008. Negdašnja privreda i putovi u srpskim zemljama, poglavito na Kopaoniku / Sima Trojanović . - Fotipsko izd. iz 1902. Cincarsko "horjo" (selo) na Kopaoniku / Milorad Jel. Milošević . - Fototipsko izd. iz 1940. Stanovništvo i naselja u slivu Graševačke reke (sliv Rasine) / Kosovka Ristić. - Fototipsko izd. iz 1974. Župa aleksandrovačka : antropogeografska ispitivanja / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. iz 1980. Župski Aleksandrovac / Milisav V. Lutovac. - Fototipsko izd. 1976. Kruševac : istorijsko-topografska monografija / Radomir M. Ilić. - Fototipsko izd. iz 1907. Stanovništvo i običaji kruševačkog kraja u 19. veku (1833-1878) / Vidosava Stojančević. - Fototipsko izd. iz 1971. Etničke i kulturne karakteristike Kruševca i kruševačkih prigradskih naselja 1833-1983. godine / Vidosava Stojančević. - Fototipsko izd. iz 1984. Veliki Šiljegovac / Mihajlo M. Kostić. - Fototipsko izd. iz 1959. Etnografske karakteristike kruševačkog kraja / Dragana Savković. - Fototipsko izd. iz 1987. Zanati i esnafi u Rasini / Stanoje M. Mijatović. - Fototipsko izd. iz 1928. Neke antropogeografske i etnološke karakteristike seoskih naselja u donjem toku Zapadne Morave / Leposava Žunić. - Fototipsko izd. iz 1986/87. O najstarijim porodicama, srodstvu i srodničkim odnosima u Moravi trsteničkoj / Vlada Đurić. - Fototipsko izd. iz 1988/89.

Jovan V. Jovanović, Leskovačko porečje. Antropografska i sociološka studija (1972, 1973); Leskovačko polje i Babička gora. Istorijsko-privredna i etnopogeografsko-sociološka istarživanja (1978, 1979)
Dragutin M. Đorđević, Stanovništvo Leskovačke Morave (1958); Ašani u leskovačkom kraju (1977); Rodovska zajednička zemljišna svojina (1984)
Vidosava Stojančević, Pečenjevce u prvim godinama posle oslobođenja (1975)
Vladimir K. Petrović, Zapalnje ili Leskovačko (u Srbiji). Narodni život i običaji. Lirske pesme (1900, 1914)
Mihailo M. Veljić, Običaji i verovanja iz Razgojne. Okrug Vranjski (1925)
Pogovor: B. Čeliković, Istraživanja Niške kotline, Sićevačke klisure i Zaplanja
Predeone celine Leskovačkog porečja, Leskovačkog polja i Babičke gore, koje zajednički objavljujemo u ovoj knjizi, ne predstavljaju zaokruženu prirodno-geografsku, etnografsku i administrativnu celinu, već su samo deo srednjovekovne župe Dubočica, odnosno njeno jezgro, sa centrom u gradu Leskovcu. Ostale predele Dubočice koji obuhvataju doline reka Veternice, Jablanice, Puste reke, Vlasine i Grdeličku klisuru Južne Morave, objavili smo u prethodnim knjigama ove biblioteke. Ovi krajevi su ostali neistraženi u sklopu Cvijićevog projekta istraživanja naselja i porekla stanovništva srpskih zemalja, što delimično mogu da nadomeste radovi koje donosimo u ovoj knjizi. Na prostoru Leskovačkog porečja, Leskovačkog polja i Babičke gore nalazi se 96 naseljenih mesta od kojih 93 pripada gradu Leskovcu i 3 opštini Doljevac. U Leskovačkom porečju su naselja: Beli Potok, Brza sa zaseokom Vlaško Polje, Bukova Glava, Bunuša (Gornja i Donja), Bunuški Čifluk, Veliko Trnjane, Vlaško Polje, Vučje, Gorina, Gornja i Donja Jajina, Drvodelja, Žabljane, Igrište, Kukulovce, Miroševce, Nakrivanj sa zaseokom Nakrivanjski Čifluk, Palikuća, Presečina, Radonjica, Rudare, Slavujevce, Strojkovce, Todorovce, Čukljenik, Šainovac i Šišince. U Leskovačkom polju i Babičkoj gori su: Babičko, Badince, Bobište, Bogojevce, Bratmilovce, Brejanovce, Brestovac, Velika i Mala Biljanica, Velika i Mala Grabovnica, Vinarce, Golema Njiva, Gornja i Donja Kupinovica, Gornja i Donja Lokošnica, Gornja i Donja Slatina, Gornje i Donje Krajince, Gornji i Donji Bunibrod, Gradašnica, Grajevce, Grdanica, Guberevac, Donje Brijanje, Draškovac, Drćevac, Dušanovo, Živkovo, Žižavica, Zagužane, Zalužnje, Zlokućane, Zloćudovo, Zoljevo, Jarsenovo, Jašunja, Jelašnica, Kaštavar, Kumarevo, Kutleš, Lipovica, Manojlovce, Međa, Mrštane, Navalin, Nomanica, Oraovica (kod Crkovnice), Orašac, Pečenjevce, Piskupivo, Podrimce, Priboj, Razgojna, Rajno Polje, Smrdan, Stupnica, Tulovo, Crkovnica, Čekmin, Čifluk Razgojnski i Šarlince. Opštini Doljevac pripadaju tri naselja: Doljevac, Kočane i Pukovac.
U prilogu karta:
J. V. Jovanović, Leskovačko porečje 1 : 50.000 (1972)