DOMAĆI ROMAN

Nulta egzistencija je dnevnički zapis književnika, dramaturga, režisera i akademika Pavla Ugrinova tokom šezdesetogodišnjeg umetničkog stvaralaštva.

Od dolaska u Beograd 1946, izvođenja kultne predstave „Čekajuci Godoa” i osnivanja Ateljea 212, rada na Radio-televiziji Beograd tokom zlatnog perioda radio i TV drame, ovo delo je prožeto važnim kulturno-političkim događajima i na svojevrstan način dokumentuje razvoj društva i umetnosti posleratnog doba sve do početka XXI veka, kroz prizmu autentičnog stvaraoca i svedoka našeg podneblja i vremena.

Treća knjiga prati godine ratova i raspada Jugoslavije, od 1991. do 2006. godine. Usled pogoršanog zdravlja, Ugrinov napušta javni život i sve više se povlači u sebe, posvećujući vreme isključivo pisanju. Priprema za štampu dva memoarska prozna dela i nekoliko romana. Pre odlaska na bolničko lečenje zavšava i treći deo dnevnika „Nulta egzistencija”, uz napomenu da „pisanje nema potrebu da se bavi ničim drugim sem samim pisanjem. Samo izvrsno pisanje čini umetnost pisanja. Samo poseban stil dostiže umetnost.

Ljepša i starija Sarajevska megila je tekst koji se ističe svojim bogatstvom u mnoštvu glasova, ali i u napetosti između usmenog i pisanog, onog što se pamti (jer je izgovoreno) i onoga što opstaje (jer je zapisano). Neprestano se krećući između dokumenta i priče, službenog jezika vlasti – njegovih fermana i spiskova – i (često krhkog) ljudskog govora, Papin tekst pred čitaoca postavlja primjere jezika koji može proizvesti (i proizvoditi) nepravdu – jezika koji ne samo što ne opisuje stvarnost već je izvrće i nasiljem utvrđuje. Nasuprot tome, pripovijedanje – noseći moralnu dimenziju – postaje i prostor otpora i mjesto očuvanja smisla. Tako, putem tradicije u kojoj je govorenje odgovaranje za istinu, a pisanje izazivanje trajanja, pripovjedač pokazuje da je laž vlasti u romanu opasnija od samog nasilja, jer je ona pokušaj ozakonjenja nasilja jezikom. Nikola Miković Papo nam upravo razotkriva trostrukost kao njeno glavno obeležje – trostrukost vera, zakona i činjenja na triput živoj i triput mrtvoj zemlji one jedne i u ljusci ponunane Bosne. Na kraju, on u svom neznanju, više no u svome znanju, uprkos sklonosti da se odrekne pouke, daje ono što nam ostaje da učimo: kako isti čovek nikad nije isti; kako ista zemlja nikad nije ista; kako ista priča nikad nije ista. Petar S. Jevtić Eliezer Papo (1969, Sarajevo) profesor je sefardske književnosti na Ben-Gurion Univerzitetu u Negevu. Njegov istorijski roman, Sarajevska megila (2001) našao se u užem izboru za Ninovu nagradu, a u Agori su izašle njegove knjige priča – Nesabrane priče (2022) i Zbrka riješenih zadataka iz života i poetike (2024).

Radnja novog romana Aleksandra Gajića Ključ prevrata smeštena je u drugu polovinu septembra i prvih šest dana oktobra 2000. godine, u vreme državnog prevrata i pada Slobodana Miloševića.

U taj revolucionarni istorijski milje Gajić veoma vešto uvodi svoju do pucanja napetu fikciju, koju ponovo predvodi major Sokol Filipović, junak Kremanske straže, Gajićevog romana prvenca. Ključ prevrata nudi priču u kojoj se sudaraju i sarađuju obaveštajne službe, policija, navijačke i kriminalne grupe i tajanstvene okultne organizacije. U jednom neizvesnom detektivskom zapletu smenjuju se akcione scene, zaverenički poduhvati i misteriozni rituali. Ovaj roman je spoj okultnog i političkog trilera koji nam otkriva jednu zakulisnu istoriju, izmaštanu, ali moguću – i čita se u jednom dahu.

Aleksandar Gajić (1973) je savremeni srpski pisac, ali i doktor pravnih i političkih nauka, naučni savetnik na Institutu za evropske studije u Beogradu i profesor na katedri za bezbednost Fakulteta za pravne i poslovne studije „Lazar Vrkatić“ u Novom Sadu – i upravo su ta piščeva vanliterarna znanja i veštine u velikoj meri doprinela ubedljivosti i utemeljenosti ovog romana.

Pred čitaocem je tiha, ali snažna proza, u kojoj se život prikazuje u svojim paradoksima... vrsta knjige koja ne galami, ali ostaje u čitaocu dugo nakon čitanja.

Njeni junaci nisu heroji u epskom smislu – to su obični ljudi, često na ivici, rastegnuti između onoga što osećaju duboko u sebi i onoga što im stvarnost, rutina i društvene okolnosti nameću. Tu dolazi do sukoba, ali ne nužno dramatičnog – češće je to sukob u tišini, u pogledu, u misli koja ostaje neiskazana. Proza koja je emotivno bogata, senzibilna i psihološki prodorna dok se stil kreće od lirskog ka fantastičnom, od realističnog ka simboličnom dok likovi tragaju za smislom, lepotom ili oslobođenjem u svetu koji ih pritiska normama, ratovima, strahom ili ustaljenim ulogama.

Upravo ta tanana linija između običnog i neobičnog koju Ljiljana Lukić vešto stvara čini ovu prozu autentičnim tragom u savremenoj srpskoj književnosti. Autorka majstorski otvara svet u kojem se stvarnost i mašta prepliću. Prostor u kome se radnje odvijaju deluje kao neka vrsta malog, zatvorenog univerzuma – mesta koje postoji istovremeno u stvarnom i u unutrašnjem svetu likova.

Tu su prisutni elementi svakodnevice, ali obrađeni na poetski način, što stvara utisak magičnog realizma. Čitalac se oseća kao da prisustvuje nekom drevnom pripovedanju, ispod krošnje, u tišini i hladu.

S ove strane je sigurnost, Poredak. Napolju su: Postapokaliptični pejzaž i nepoznata čudovišta koja ga obitavaju; Ruševine davnih civilizacija; Divljina sa ruševinama, ili Prosto divljina. * Šta je, pedesetih i šezdesetih godina Dvadesetog veka, unutra, a šta spolja? Unutra, to je Partija. Unutra, to je ideologija, i posao. Napolju, to je minsko polje, divljina. Unutar svega toga je Arhiv, kao nepoznata teritorija. Kao prošlost puna zamki. Arhivar je vodič kroz tu nepoznatu teritoriju. U kojoj se nalaze dokumenti kao predmeti koji mogu biti i zamke. Jednostavno zato što dolaze iz prošlosti, koja se nalazi van sadašnjeg. I kojima samo posebno ovlašćeni znaju da rukuju.

UMETNOST SLUŠANJA

Zoran Ljubičić istrajava u nameri da meni lično, kao i svojim čitocima, otkrije „velike tajne u malim pričama“. Najpre, valjda, preko „Čitanja sa usana“, pa „Otkopčavanja“, i preko “Crvotočine“... Hvalio sam ga posle „Otkopčavanja“ pominjujući ga uz Harmsa i Miku Antića. Ovoga puta dajem sebi slobodu da ga pomenem uz mene, i seriju emisija „Fazoni i fore“, preciznije – uz moju rubriku „Vesti iz nesvesti“, u svakoj od 157 epizoda ove serije! Ali nije samo to katanac koji nas vezuje! Zoran Ljubičić se rodio osam godina pre nego što se „rodila“ moja prva knjiga „Ma šta mi reče“. Kao da sam ciljao da se taj srećni događaj odigra tek kada Zoran odraste, i doraste, da ga sačeka dobra lektira! Odmah sam znao da nam je svanula „jedna nova literarna zora, uzbudljivog umetničkog glasa“. Hvalio sam se da je LJUBI, iz njegovog prezimena, mitološka poruka, i da smo određeni da budemo „braća po jutrenju“! Svedok nam je Zoranova kratka priča „Umetnost slušanja“: „VISOKOUMNI RAZGOVOR JE TRAJAO SATIMA, A DA NIKO NIJE REKAO NI REČ!“

LJUBIVOJE RŠUMOVIĆ

Autofikcijski roman 24×30 bavi se (ne)sposobnošću prihvatanja promena (mesta boravka, društvenog statusa, starosnog doba, imovinskog stanja, imidža, tradicije, društvenog uređenja, vere...). I uopšte, bilo čega što protagonistkinja smatra suštinskim u građenju svog identiteta. Glavna junakinja, koja je ujedno i naratorka, ima 48 godina, momka od 54 godine i psa. Nema svoj stan, ni decu, često putuje i naslikala je hiljade slika. Radnja beleži njen jednomesečni rezidencijalni boravak u ateljeu u Ulmu, koji je podseća na stan u kojem je jedno vreme živela u Kisačkoj ulici u Novom Sadu. Kako ljudsko telo smatra kućom u kojoj boravi duša, a arhitekturu organskom tvorevinom koja se pod uticajem svojih stanara vremenom menja, ona upoređuje ova svoja dva privremena boravišta, kao dva lika, i kroz njih poredi dva grada, njihovu istoriju i društvo. Uz to, oba stana pohode različiti duhovi neprilagođeni promenama i remete njen mir. Dnevnički koncipirana, knjiga sadrži hronološki nizane priče o autorkinom upoznavanju sa gradom, muzejima, ljudima, suočavanju sa sopstvenim životnim promenama, dok naraciju presecaju poređenja „nas” sa „njima”, razmišljanja o umetnosti i savremenoj likovnoj sceni, ali i misli o smrti, jer „stav prema smrti određuje stav prema životu”.

Novi roman dobitnika nagrade „Meša Selimović”, Nebojše Lapčevića, zasnovan je na nekoliko isprepletanih pripovednih tokova u dvadeset četiri poglavlja, većma lirske proze: o umetnosti, o precima, ljubavi i strasti, o duši, propadljivosti čoveka i smrti, o čulnom ka misaonom, o sopstvu i zajedničarenju, mitu i legendi Tromoravlja, o lepoti stvaralaštva, oneobičavanju i vaskrsloj prirodi... Gospodin slučaj je hteo da pismo sa tapijom na Zakos livadu u Jankovoj klisuri iz 1833. godine, od čukundede Đorđija, čudesnim putevima, stigne na adresu kompozitora u poznim godinama – Adama Dedinca. Njemu, s jedne strane, ovaj nepoznati libreto postaje stvaralački izazov, uzbuđenje i opsesija, dok s druge strane istraživački podvig, uz pomoć grešnika, prijatelja Koste Pamjatnika, uspostavlja i jednu drugačiju, narativnu nit Priče... Tako Sejač – simboličan lik u libretu za operu libretiste Anonima koji je pisao u osamnaestom veku za nepoznatog naručioca – iz stranice u stranicu biva i multisemantički simbol iz kojeg se celokupni značenjski potencijal romana ekstrahuje i ponovo u njega vraća. Adamovu neusklađenost sa tokovima civilizacije dvadeset prvog veka otežava i situacija zbog teško obolele supruge Evgenije, ljubavi kojoj je sasvim posvećen. Gde je zaklon od ovog sveta? Lična dužnost čija je supruga na samrti ili stvaralački sveti zanos kompozitora stavljenog na iskušenja... Kuda krenuti, kojoj se uzvišenosti prepustiti? Impozantni polilog sada vode Smrt, Ljubav i Umetnost... Umetnik će svoje delo posvetiti lepoti prirode, čistoti sveta u kojem je moguće odvojiti žito od kukolja, gde oseća neprestano prisustvo: Stanislava Biničkog, grofa Save Vladislavića, Vivaldija, Eho-Faustitisa, Vinsenta van Goga, Dubrovčanina, Kulturnika, Suslova, Lazara Čolaka Antića, Ćir Nesanika, Angel-tice, vilosne učenice Petre Ribnik... Gde će čuti nebesku kompoziciju kad je pozorište zaključano, gde će naći Terra incognita, svet koji je svakome prostran, svet koji vraća prostor Tromoravlja u srpsku književnost. Nebojša Lapčević (1966, Kruševac) savremeni je srpski književnik. Piše poeziju, prozu, kao i libreta i dramske tekstove. Za svoje književno stvaralaštvo ovenčan je sa više značajnih priznanja, poput nagrada „Meša Selimović”, „Radoje Domanović”, „Srboljub Mitić”, „Đura Jakšić” i dr.

Segmentiran u osamnaest poglavlja, roman U jednom dahu obuhvata kasne devedesete godine i prati životna iskušenja dvojice glavnih junaka: mladog pisca poreklom iz emigracije i inostranog dopisnika. Obojica kreću u svojevrsni Road Trip kroz Srbiju, s ciljem izveštavanja o Protestu. Dok novinar šalje dopise svojih anketa, dotle mu mladi pisac služi kao konsekutivni prevodilac. Jedan tok romana pruža sliku prvih koraka ulaska u književnost, dok je drugi, dominantniji, onaj koji opisuje susrete inostranog dopisnika sa građanstvom i seljaštvom, sa predstavnicima vlasti i opozicije, diljem zemlje. Ceo siže dat je u vedroj (i pomalo setnoj) atmosferi, sa mnoštvom veselih i burlesknih scena iz porodičnog i društvenog života. Roman biva protkan intertekstualnim literarnim pasažima i referencama koje upućuju na rokenrol, odnosno Novi talas, koji predstavlja muzičku potku njihovih kretanja. Okidač za reminiscenciju je telefonski poziv prijateljice, punih dvadeset godina nakon tih događaja. Kao svojevrsna georefleksija, ovaj roman predstavlja hroniku jednog kako geografskog, tako i mentalnog, ili pak najintimnijeg unutrašnjeg prostora i unutrašnjeg govora pojedinca, na raskršću istorije i savremenog trenutka, a sve u iskustvenom i pažljivom radu na jeziku, stilskim, motivskim i semantičkim raslojavanjima, između jednostavnog, sažetog izraza i semantičkih bujnosti metafore, alegorije, parabole... Složeni svet njegovih protagonista biva na trenutke toliko predočiv, a onda iznova višeslojan, skriven, nedokučiv, u igri jezika koji postaje jedan od junaka romana. * Boris Lazić (1967, Pariz), savremeni srpski pisac i prevodilac. U jednom dahu je njegov peti roman, nakon objavljenih romana: Gubilište, Pank umire, Dupli album i Očinstvo.

PITATE SE KO SAM? Ja sam Anđeo. Moje ime je AHAVA. Zapravo, ono to nije, ali bih ovom pričom koju ću vam ispričati želeo da ga zaslužim, ne bi li me bar poneki od vas tim imenom oslovljavali. Kada kažem AHAVA, zbilja pomišljam na svu težinu kanonskih okova kojima sam obručen, nadajući se, ne bez izvesne doze humora (jer jedno bez drugog ne ide), da su bar poneki od vas „overili” Vendersov ili Bergmanov pokušaj da objasni koliko je teskobno anđelu smrti postati anđelom LJUBAVI. PITATE SE GDE SAM? ...Znate li za ono mesto gde Ister tromo teče kraj Kule Nebojše? Tu, gde nemo svedoči a imao bi o čemu da priča... e, pa malo iznad, povrh dorćolskih dvorišta, tih oaza iscrtanih jorgovanima, jasminom i pokojim kiselim drvetom... Eto tu sam, čini se odvajkada, ali ne sumnjajte u moje prisustvo. Ja ne obmanjujem pričajući koješta. Ja ne umem da lažem. Međutim, ja jesam nevidljiv i od vaših čula skriven svojom anđeoskom prirodom, ali ne za svakoga, jer uočavaju me psi i pokoje nadareno dete koje iz tog razloga redom ismevaju. Omnipotentan sam, razume se, u svoj svojoj tajnosti ali, opet, nisam demijurg. Zapravo, skoro da jesam ali, samo u toj uskoj delatnosti koju, vi – ljudska bića, nazivate – smrt.

Pred čitaocem je jedanaesti roman Slobodana Mandića.

Tematski okvir ove proze jeste zrenje, dugotrajni i naoko neprimetni proces tokom koga protagonisti stiču spremnost za unutrašnje preobražaje.
Drugim rečima, na ovim stranicama teče priča o bezazlenosti izloženoj svetu, o odbrani prostora intime. Polazna tačka Antikvara Gospodnjeg u figuri je pripovedača: on dobija nalog da sačini rodoslovno stablo svoje porodice, pritom uvidevši da u rodoslov mora uvrstiti i pojedince koji tu spadaju tek po unutarnjoj srodnosti sa njim. Slede neočekivana otkrića, iskrsavaju srodnici i preteče iz dubina vremena.

Pripovedač traga za mestom od koga počinje područje duha. „Konačno je sve propalo, dosta sam strepeo, najzad sam slobodan.“
Eto prvog stepenika; motoa za epitaf, u kome je lik Senatora u celosti sažet. Napuštanje karijere i visokog položaja, povlačenje iz svetskih poslova, u tišinu – već samo po tome, rodonačelnik je neobične loze čije razgranavanje pisac prati iz stranice u stranicu.

I moj slučaj ponavlja, kaže pripovedač, kako će se svako više puta naći pred Sfingom, kada mora dati odgovor. Njegov prvi susret sa tim čudovištem zbio se kada je dečak od koga se neprekidno udaljava posađen na stolicu bez naslona, da polaže račune veštaku zvanom otac. Tada se po prvi put, i ne znajući o čemu je reč, prihvatio prevođenja stvarnosti u fikciju, upinjući se da ona bude toliko uverljiva da je istražitelj prihvati kao istinsku realnost, stvarniju od one koja mu se pričinjava. Istovremeno je, iz odgovora na unakrsno očevo ispitivanje, počinjalo otkrivanje sopstvenog života kao priče.

Slobodan Mandić (1947, Sutjeska) savremeni je prozni stvaralac; autor romana, pripovedaka, eseja. Njegova prozna ostvarenja nagrađena su sa više značajnih književnih priznanja među kojima su i nagrade „Isidora Sekulić“, „Beskrajni plavi krug“, „Svetozar Ćorović“ i „Branko Ćopić“.

Roman Kraut ili saće, ispisan u četiri poglavlja, arhaičnim jezikom i baroknim narativom oplemenjenim brojnim digresijama i asocijativnim prizorima, prati život i rad pesnika, filozofa, lekara i alhemičara Jakopusa Krauta od njegovih zrelih godina do starosti, njegova traganja i istraživanja širom Evrope poznog srednjeg veka. Obrazovan i nadaren za razne duhovne discipline, upućen u veštinu dugotrajnog memorisanja građenjem Zamka pamćenja, vođen knjigama i spisima (među kojima su i oni slavnog Paracelzusa) ali i narodnim pričama, Kraut putuje na ostrva, odnosno odlazi u planine kako bi se lično uverio u nepoznate, neobjašnjive pojave. Na ovom putovanju, svako otkriće menja njegove svetonazore, bilo da je reč o kosturu anđela, vampirovom oku, ili znamenitom kamenu mudrosti. On je u milosti bogatih aristokrata i gost u njihovim palatama, pritom upoznajući znamenite ličnosti poput Kazanove ili grofa Sen Žermena, koji je, navodno, ovladao tajnim znanjima koja su mu darovala besmrtnost. Alhemičar prisustvuje i demonstracijima tehnoloških novotarija finansiranih od bogatog mecene koji, zbog spletki, pada u nemilost dužda grada-države. I sam Kraut dopada u tamnicu, a odatle, iscrpljen i ostareo, biva, kao znak milosti, poslat da bude upravitelj gubavišta gde, uprkos svim nedaćama, pomaže gubavcima, nastavlja da piše traktate i da sistematično, po cenu ličnih žrtava, sprovodi eksperimente stvaranja veštačkog čoveka sve do konačnog uspeha. Tako se, u iskušenjima kroz koja njegov protagonista prolazi u interakcijama sa čitavom lepezom drugih aktera jedne mistične priče, otvara složeni lavirint između mistike, alhemije, fantastike i višestrukih preobražaja žanra romana koji i u savremenom trenutku nastavlja provokaciju sopstvenih konvencija…

Nulta egzistencija je dnevnički zapis književnika, dramaturga, režisera i akademika Pavla Ugrinova tokom šezdesetogodišnjeg umetničkog stvaralaštva – od dolaska u Beograd 1946, izvođenja kultne predstave „Čekajući Godoa” i osnivanja Ateljea 212, rada na Radio Televiziji Beograd tokom zlatnog perioda radio i TV drame – ovo delo je prožeto važnim kulturno-političkim događajima i na svojevrstan način dokumentuje razvoj društva i umetnosti posleratnog doba sve do početka XXI veka, kroz prizmu ovog autentičnog stvaraoca i svedoka našeg podneblja i vremena. Stojan Ćelić, Vasko Popa, Josip Broz Tito, Dragoljub Draža Mihailović, Dobrica Ćosić, Radomir Konstantinović, Dr Hugo Klajn, Oskar Davičo, Ivo Andrić, Borislav Mihajlović Mihiz, Marko Nikezić, Latinka Perović, Mića Popović, Mira Trailović, Ljuba Tadić, Rade Marković, Laza Vozarević, Aleksandar Tišma, Mirko Kovač, Miro Glavurtić, Filip David i Slobodan Stojanović su samo neki od protagonista ovih dnevnika koji sadrže zapise o bitnim ambijentima, kao i gradovima u kojima je Ugrinov boravio: Monte Karlu, Nici, Parizu, Firenci, Sijeni, Dubrovniku, Ulcinju… Prva knjiga dokumentuje period posleratnog razvoja i uspona, do 1972. godine. U nastavku slede još dve knjige dnevnika, u kojima Ugrinov prati godine sloma i raspada Jugoslavije.

Dozvola za bicikl je delo Aćinovog višedecenijskog kreativnog druženja s Francom Kafkom. Uvek sam se pitao otkuda toliko Kafkine rukopisne ostavštine, te razgovori, te prozni fragmenti, pa nekakvi crteži i cele kratke priče, odakle ta bujica izvire, i svake godine sve više i više navire ispod gore zvane Jovica Aćin.

Teško je bilo ne posumnjati u njihovog priređivača. Posle ovog romana – znam. Ispod tajne o bogatstvu i obilju Kafkinih posthumnih spisa iskrsavaju nove, još crnje tajne. One neće čitaocima promaći. Ovo je roman o čitanju i pisanju, ali i o krađama, podmetanjima, nameštenim samoubistvima, udvajanjima likova, roman koji nam, iz ličnog ugla i iskustva izvesnog Bicikla, evocira ogromnu meru prisustva kafkijanske mračne materije u duhu i životu nekadašnje Jugoslavije, ali i sadašnje Srbije. Zbog ovog enigmatičnog romana, njegovom piscu, koga nikako da prođe zviždanje, preti otvaranje procesa.

Kriv ili nevin, maštoglav ili samo sluđen, nema veze, sledi mu kazna. A kazna za mene je što sam došao do kraja romana, jer nisam želeo da roman ikad završi. Gojko Tešić

U romanu Poslednja noć Fra-bega Miroslav Janković beleži sve ili gotovo sve o čemu je Andrić ćutao celog svog života, otkrivajući nam Andrićevu unutrašnju borbu i oproštaj od sveta u kojem je ostavio duboki trag. U ovom romanu saznajemo i više o Milici, jedinoj ženi koju je Andrić cenio, možda i voleo, koja korača pored njega na poslednjem putu, koji se završava tamo gde se niko ne vraća.

Roman "Poslednja noć Fra-bega" je briljantan traktat o jednom narodu, koji nam Miroslav Janković predočava kroz romanesknu fikciju, ali u njoj je sadržana večna ljudska težnja za preispitivanjem kulturoloških i civilizacijskih postignuća jer nam samo nova saznanja pružaju mogućnost da kročimo ka apsolutnoj istini.

Miroslav Janković nam otkriva Andrićevu unutrašnju prirodu, koja postaje dominantna narativna dimenzija ovog dela, manifestujući se kroz arhetipska i egzistencijalistička osećanja straha, nemira, patnje, nemoći, ali i večne prometejske potrebe da se život učini dostojnim njegovog tvorca.

Roman nas vodi kroz Andrićevo poreklo, detinjstvo, najveće ljubavi, istorijske i socijalne zbitije i okolnosti u kojima je živeo i stvarao, o poimanju umetnosti, o značajnim piscima njegovog veka, kultnim političkim ličnostima, karakterologiji Bosne i Srbije, oblikujući etnopsihološku viziju sveta u različitim razdobljima.

Roman o prekoračivanju svakodnevnog
Savon de fleurs je roman o beogradskoj duhovnoj klimi šezdesetih godina XX veka. Unekoliko slojeva, on, na širem planu, paralelno prati propast predratnog građanskog staleža i formiranje novog ; tzv. Crvene buržoazije, zatim umetnička istraživanja nekolicine prvorazrednih likovnih umetnika, kao i porodične i ljubavne relacije glavnog junaka i naratora ovog romana.

“Beautifully written, immensely entertaining, and astonishingly original in the way it tells the story of a man who they used to say ‘invented the twentieth century,’ but whose life is still an enigma, Tesla: A Portrait with Masks has the richness, the high jinks and the originality of such modern classics as Günter Grass’s The Tin Drum and Gabriel García Márquez’s One Hundred Years of Solitude.” Charles Simic “Much has been written about Nikola Tesla, but Vladimir Pištalo’s extraordinary and profoundly original novel manages to tell us something entirely new — not only about the brilliant ‘mad-genius’ inventor but also about the ways in which literature and the imagination can transform biography into great art.” Francine Prose “Tesla is a profoundly absorbing meditation on the early, defining years of the modern age. Vladimir Pištalo has drawn a lightning-etched portrait of a genius as powerful, as transformative and as mysterious as electricity itself.” Ken Kalfus “Vladimir Pistalo’s new novel abounds with energy. His sentences crackle with fantastical images… Tesla is a dynamo of a novel, and Pistalo writes as though he's fueled by a power plant of his own devising.” Star Tribune (Minneapolis) “A compelling fictionalized account of inventor Nikola Tesla’s inscrutable and solitary life… Pištalo’s thorough account of a great man’s personality and habits is done to fine effect.” Publishers Weekly “A novel aflame with the energy of a singular life… Pištalo’s potent imagination allows him to see beyond the events into Tesla’s tortured heart, exposing the proud visionary’s existential fears and his strange delusions… Thanks to talented translators, English-speaking readers now share a prize-winning Serbian masterpiece.” Booklist, starred review

Nataša potiče iz obične, skladne, gradske porodice. Kao studentkinja stupa u ljubavnu vezu sa nešto starijim kolegom Brankom. Plod te za nju romantične ljubavi je sin Aleksandar koga rađa uz podršku svojih bližnjih, ali bez Brankove saglasnosti. Ona neizmerno uživa u materinstvu i dobro neguje svog sina. U Branku se odjednom javlja želja da ima sina kraj sebe i počinje borbu za starateljstvo. U tom nadmetanju Aleksandar postaje oružje svojih roditelja. Rastrgnut između majke i oca Aleksandar se priključuje grupi navijača lokalnog fudbalskog kluba gde važe posebna pravila.

"Na kraju sveta, Ksander Ilije Bakića romaneskno je majstorstvo u kojem se celokupna drama mikrouniverzuma alternativnih svetova oslikava u motivsko-tematskoj i jezičko-stilskoj složenosti „ukroćenog haosa“ teksta.

Poetičkim putokazima između pseudoistorijskog, fantastičnog i avanturističkog romana, izlazeći iz očekivanih žanrovskih granica književne fantastike (čime se ovaj autor još jednom afirmiše kao prozni pisac koji ruši čitalački „horizont očekivanja“), ali i kompleksnošću svih 25 narativnih segmenata knjige koji su nadograđeni zavodljivim slikama visokog poetskog naboja i delikatnim semantičkim bravurama, ovaj roman se poetički nastavlja na Bakićevu prethodnu knjigu priča Četiri reke izviru u raju i ine plovidbe, sa kojom deli snažan značenjski stožer i centralni simbol u kreiranju Priče – a to je PUTOVANJE.



Njegov glavni protagonista – vojskovođa Ksander u svojoj opsesivnoj nameri za osvajanjem i savladavanjem novih svetova, kreće se nepoznatim stazama iskušenja na kojima se suočava sa čudesnim i neistraženim biljnim, životinjskim i ljudskim svetovima i natprirodnim pojavama... Putovanje kao San, ali i kao Surovost Života postaje simbol ukrštaja fantastične književne tradicije sa istorijskom metafikcijom, psihološkog romana sa postmodernim „plutajućim subjektom“, avanturističkog romana sa fantazijom, a bogata naracija obiluje poetizacijom romanesknog žanra, zazivajući i nasleđe lirskog avangardnog romana, sada preoblikovanog u jedan sasvim novi poetički kod, zagonetan i autentičan, na šta je čitalačka publika navikla kada su prozna ostvarenja Ilije Bakića u pitanju.







Ilija Bakić (1960, Vršac) savremeni je pesnik, prozni pisac i esejista, koji je značajnu afirmaciju ostvario na polju književne fantastike. Autor je brojnih proznih knjiga (u izdanju Agore pojavile su se U odvajanju i Četiri reke izviru u raju i ine plovidbe), kao i poznatog leksikona 101 lice fantastike, a njegova dela zastupljena su u brojnim antologijama srpske i jugoslovenske fantastike."

Dubok i opušten, elegantan i zezatorski, pesnički ritmičan, začudan – takav je Kajtezov novi roman Stalna postavka. U pozadini su i ratne devedesete i plejbojevska poprišta i tajni život grada nalik piščevom rodnom. Pred takvim kulisama promiču junaci kao utekli sa šekspirovskih i antičkih pozornica.

Prva prozna knjiga koja otvara novu Agorinu biblioteku „33” posvećenu promociji mlađih književnih stvaralaca! Roman kojeg odlikuje originalnost, tj. „samosvojnost”, budući da je reč o jednom osobenom rukopisu sa apsolutno ličnim pečatom, kojim je autor ostvario možda i najveći izazov hermetičnog pisca – da ispriča Priču, ali da pritom ne odustane od zaumne lavirintske forme, da tekst prožme intertekstualnim, metatekstualnim i hipertekstualnim pasažima, i stvori rukopis koji korespondira sa postulatima ergodičke književnosti. Između zaumnog, autopoeti

čkog, prizivajući sopstvene filozofije postojanja, stvarajući onu Bartovsku „eksploziju teksta” ovaj roman sasvim smelo promoviše visoku literarnu i estetsku vrednost savremenog stvaralaštva vodeći poetički dijalog sa dobropoznatim imenima eksperimentalne književnosti poput Danijelovskog, Džojsa, Pinčona, Pavića, Radovanovića itd...

KAKVA SU PRAVILA IGRE?

Bliska prošlost na području nekadašnje Jugoslavije obeležena lomovima, artikulisanjem društveno-ideoloških protivstavova kao i naglim rezovima u međuljudskim odnosima i položaju pojedinca u borbi za sopstveni opstanak, na jedan sasvim savremen i provokativan način ponovo je oživljena u knjizi Nizvodno, romanesknoj porodičnoj hronici koja u vrtlogu vremena, kroz više generacija, prati
sudbine triju porodica – Cerovića, Grujića i Mandića.
Moto „Uspeli smo,/ živeli smo./ Uspećemo,/ umrećemo” koji na kraju romana izgovara Stevan Cerović, glavni protagonist i simbolični nosilac svih onih nedaća i patnji sa kojima se susreće pojedinac u previru istorije u doba Jugoslavenskog samoupravnog socijalizma, metaforično oslikava tragični susret čoveka sa teretom prošlosti i teretom budućnosti.
Život Stevana Cerovića obeležava mučno traganje za korenima, za utemeljenjem i suštinom u jednom konfuznom vremenu i prostoru između sopstvenih htenja i vernosti nasleđenoj i stečenoj ideologiji.
Isprepletane sudbine članova porodica Cerović, Grujić i Mandić, neharmonični porodični odnosi i ideološki protivstavovi koji ostavljaju trajne posledice na sudbine svih junaka ove Priče, oblikuju zamršenu slagalicu Života koja, ne slučajno, podseća na savremene Korene Dobrice Ćosića i Prokletu avliju Ive Andrića.
Roman Nizvodno tako postaje još jedno autentično preispitivanje činjenica Istorije, ali istovremeno i onih fundamentalnih ontoloških, egzistencijalnih i najintimnijih ljudskih drama koje su u velikoj meri uslovljene upravo surovom „rukom” Prošlosti. U ovoj knjizi narativni pasaži usmeravaju se na 20. vek u celosti – od Prvog i Drugog svetskog rata, ka utemeljenju komunizma, samoupravnog socijalizma, do studentskih demonstracija1968. i svih predstojećih događaja, pa sve do 1993. godine, do smrti jedne od junakinja romana, kojom se i ova kompleksna Priča završava.
Poput razotkrivene Pandorine kutije, roman tako čitaocima ostavlja otvorena pitanja:
Kakva su pravila Igre?
Da li krenuti Nizvodno ili Uzvodno?
I da li iz lavirinta Istorije ima suštinskog izlaska?

ENES HALILOVIĆ:
AKO DUGO GLEDAŠ U PONOR, roman 
 
 „U romanu Ako dugo gledaš u ponor, Halilović se bavi vremenom u kome je najviše onih, koji su, u sticanju materijalnog, izgubili integralnost ljudskosti, nemaju duše ni uma, a ionako smutna vremena, pretvorili su u čarstvo beščašća. Životne priča junakinje Nejre, pisana proživljenom patnjom, naturalistička je i zastrašujuća slika jednog doba, jednog Grada (i svih gradova), povest zločina, nasilja, beščašća. vremena kada se sve moglo kupiti, a ništa se nije moglo stvoriti; faustovskog doba, kada su se duše i životi prodavali iz nužde, ili obesti. Profesor Sipac, Nejrin sagovornik, kazuje drugačiju priču, jer se njegova percepcija života oslanja na razgranato, pouzdano stablo vekovima građene filosofske smislenosti. Škrta, precizna i metaforična, filosofska istina se kreće u jednakim okvirima, kao i ova prva, pragmatična. I Nejrina i Profesorova misao hodaju po istoj stazi, u istom žilištu su se ukorenile, pokušavajući da objasne sve što oko i um sagledavaju. Ali, filosofija nije život sam, niti se čulnim i telesnim može nadomestiti beskrajni prostor ljudske misli. Halilovićeva intencija nije u zagovaranju ili odbrani jedne od ovih koncepcija. U tome je vrednost autorskog postupka: Enes Halilović je odlučio „da se apstrakcija odene u meso, u dobar provodnik bola“, po lepoj reči I.V.Lalića. Halilovićev roman daje slobodu svakom čitaocu, da ga percepira u željenom ključu: kao crnoproznu, naturalističku povest jednog nedoba; kao hroniku varoši, koja prerasta u sveopštu sliku aktuelne društvene dekadencije; kao autentičnu, ličnu povest žene u muškom svetu; najposle, kao filosofski bedeker kroz ontološka traganja.“ (A. Stišović Milovanović)

Panonski palimpsesti novi je roman savremenog srpskog pisca Slobodana Mandića koji ljubitelje lavirintskih čitanja teksta i stilski bogatih narativa sasvim sigurno neće ostaviti ravnodušnim!

Višeznačna metafora koju pronalazimo već u samom naslovu nagoveštava čitanje ove knjige kao svojevrsni palimpsest kojim se ispisuju Sećanja, Snovi, Život i Istorija.
Ona nas vodi u lavirinte prepoznavanja dominantnih motiva i likova iz prethodnih Mandićevih romana, u prostore izuzetne istorijske metafikcije, snova i fantazija, ali isto tako i u realnost, katkad surovu, a katkad ispunjenu slatkoćom življenja.

I kao da nekakva imaginarna ruka briše sve prethodno napisano, iznova ispisujući novu povest i nova sećanja, nove želje..., na kraju krajeva i novi identitet protagonista ovog romana, dajući primat Priči i svoj toj dragocenosti koju nam Priča može podariti u bogatstvu semantičkih nijansi... Kada trijumfuju Jezik i magija reči...


***

„To je novi sloj teksta, preko onog starijeg: kao da neko u ruci drži sunđer i briše sve prethodno, piše M. V., kako bi se još jedanput oprobao život. Kakva radost, otpočeti iznova; palimpsest je figura našeg doba, država u kojoj smo se obreli najupadljiviji je primerak.

(...)

Tek u osami se začinje i odvija stvarni život; zato se bajke zaustavljaju na vratima raja: i živeli su dugo i srećno; tamo je sve, tu reč ne zalazi, pa ćemo tu kapiju i nas dvojica u ovom času ostaviti po strani, kaže Svetozar. Vratimo se sebi i našoj priči; rečima koje vrdaju i skrivaju ono o čemu govore.“




Slobodan Mandić (1947) savremeni je prozni stvaralac. Autor više romana i zbirki pripovedaka, esejista i autor dokumentarne proze. Njegov roman Očev novi mandat u izdanju Agore i Gradske biblioteke u Zrenjaninu nagrađen je značajnim književnim priznanjem, Nagradom „Danko Popović“ za najbolju knjigu proze.

BIO JEDNOM JEDAN GRAD...
Nakon nekoliko zapaženih romana Vladana Matića, poput Albuma, Sklapanja pejzaža ili Putovanja u Semipalatinsk, ovaj put pred čitaocem se otvaraju stranice knjige o fantastičnom gradu, Novom Saraju, mestu koje poput misterioznog imaginarijuma, pripoveda o sudbinama svojih protagonista između istorijskog i fiktivnog, oniričkog i fantastičkog.

O tome na koji način istorija može svedočiti o sadašnjici, ali isto tako i sadašnjica o onome što je samo naizgled prošlo, prohujalo, govori upravo ovaj uzbudljivi roman-svedok koji iznova aktualizuje živu sliku istorije kao „prenošenje žive vatre“, dok istovremeno u katkad metaforičnim i hermetično-simboličkim, katkad krajnje konkretnim i smelim slikama svakodnevice oslikava reflekse onoga što možemo nazvati „teretom istorije“.

Ali ovaj roman ne samo da daje sasvim nesvakidašnji pogled na neke od ključnih tačaka u mapiranju naše i evropske prošlosti, nego postaje i jedan autentični savremeni refleks mita o Heri i Leandru, u pavićevskom maniru Unutrašnje strane vetra, oblikujući jezgrovitu i nedorečenu ljubavnu priču, koja je ujedno i priča o SUSRETU, (NE)NALAŽENJU, ali i traženju
„zlatnog preseka“ vremena.
Novi Saraj, taj imaginarijum u kojem je istovremeno sve i moguće i nemoguće, uzdiže se kao jedan od glavnih junaka ove priče koja egzistira između pseudoistorijskog, oniričkog i ljubavnog romana, a koji postaje i savremeni refleks ostvarenja utopijske/antiutopijske književne
ideje o „obećanom gradu“ – Novom Jerusalimu. I dok njegovi stanovnici ili „posetioci“ lutaju prostorima „plutajućih identiteta“, on ostaje kao snažan simbol potrage za onim suštinama kojima stremimo, a koje nam i istorija i sadašnjost iznova zamagljuju.

Story starts with the funeral of the President of Yugoslavia Josip Broz Tito in 1980’s, surreal scene of hundreds of thousands of people passing in silence by Tito’s casket, displayed in the National Assembly in Yugoslavia. A bunch of young intellectuals watch the funeral, with the highest dignitaries from the entire world present, cracking jokes.
It ends with the hellish firework of the NATO – bombing of Belgrade, 2000. (Millenium is supposed to be the end of history.) Meanwhile the life of our main characters, Milan, a historian, Irina, a beauty and a secret junkie, Zora, a moral pillar of the story, Bane, a rock musician and Zuti, a judo champion, who turns a Mafioso, unravel.

A “high-brow war literature” and a must for anybody who wants to understand Serbia in the 1990’s. It was shortlisted for NIN Book of the Year Prize, the most prestigious literary price in Serbia. This novel also had a great success in France, where it was shortlisted for literary award Femina in the category of foreign novels translated into French. It was also well received by French critic.

Millennium in Belgrade is not written according to rules. It is not a chronicle about the years of war, it is a picture of human madness whose main victim is Belgrade. This novel has Slavic origins and it is full of surrealism. The author weaves everything he touches into a magnifficant epopee.
Reviews by French critics:

…a book will take your breath away with its beauty and poetry, a book whose main character is a Serbian capital city.
Le Magazine Literraire This is a story about a nightmare – about History with capital H... A story that combines fresh, short chapters of bitter scenes from reality, hard, but also liric and tender.

La Nouvel Observateur The author with rare literar talent succeeded to show the loss and helplessness of the residents of a country that had tumbled like a house of cards.
Le Figaro

A unique Serbian voice, melodic, urban and new ... we were glad to find such a writer, educated, yet ironic, who with his special, often hallucinatory manner describes the last decade of 20th century in the city that he identifies with:
Belgrade, that is me!

Le Monde
After hallucinatory inner and outer destruction of Belgrade... we can see how the city still succeeded to keep magical parts of its charm, rich specter of its colors.
Livre Hebdo

KNJIGA O SMEHU
Pred nama je još jedna od onih čarobnih knjiga Vladimira Pištala. U njoj su tajne „uvek zanimljivije od objašnjenja”, a objašnjenja su takva da dižu tajnu na naredni nivo do koga tek treba stići. Naime, nova Pištalova knjiga, pisana u tananim registrima između eseja i priče, jeste svojevrsna knjiga u slavu smeha, koliko i eseja.
„Šta je esej?” pita se autor na samom početku, i odmah odgovara: „Mišljenje.” A sredstvo mišljenja je smeh. Tim „najkraćim rastojanjem između ljudi” ovde se najotvorenije razotkriva logika Pištalove poetike. Smeh je čak utkan, i o surovu priču o Mostaru, Pištalovom tom ličnom Makondu, i o njegovom srušenom i nanovo sagrađenom mostu.
Uz pomoć svojevrsnog književnog ogledala, uz veliki upliv nematerijalnog, uz vanstandardno poznavanje nekih od ključnih i istovremeno zatamnjenih tačaka i srpske i američke kulture, Pištalo u ovoj knjizi gradi brižljivu kompoziciju od eseja o totalno različitim egzistencijalnim stvarima i kulturnim pojavama. Otkriva nam činjenice koje stoje iza vidljivih obrisa dvaju kultura. Ispisuje tekstove nakon kojih i mi u Srbiji možemo da razumemo Ameriku, dublju od naših predstava i stereotipa o njoj.
A tu američku supstancu u ovoj knjizi vidimo kroz nova i dubinska osvetljenja ličnosti poput našeg Čarlsa Simića, čiju književnu i ličnu sudbinu možemo prepoznati i kao možda najčudnovatiji ogranak „srpske Amerike“, te nama znanih Marka Tvena, Abrahama Linkolna ili Čarlija Čaplina, ali i ljudi skoro nepoznatih našem čitaocu, a važnih za razumevanje onoga što Amerika suštinski jeste, poput Džona Mjuera i Henri Luisa Menkena.
S jedne strane, čitajući ovu knjigu primamo dubinska saznanja o ovom kontinentu, ili metafori, šta god da je, a s druge, pratimo suptilnu povest raspada Jugoslavije, u sasvim vedrom omažu tim strašnim godinama. „Oživljeno prepričavanje“ jedne stare knjige o onaniji jeste jasna priča i o političkom sistemu bivše Jugoslavije, zemlje u kojoj su očevi-ljudožderi proždirali percepciju svoje dece.
S ove strane ogledala, priča o Koraksu je priča o srpskom Menkenu, a na nju se nastavljaju razni bedekeri, od vodiča kroz hipnotične halucinacije jednog Zografa, pa do onog koji prati sociokulturni milje nekadašnje Jugoslavije i njene regalske književnosti, milje „zemlje koja je svoju istinu učinila teško razumljivom“.
Kroz radove pojedinih umetnika, Pištalo kao da određuje geografiju ova dva društva. U tom moru različitih svetova, on čitaoca skoro neočekivano vodi i do sveta reklame. Reklama je prostor u kome se ovaj autor igra sa svim i svačim, to je put kroz ideje i jezičke kontekste uokviren utilitarnim zahtevom za dopadanjem.
Pisani u perspektivama od Džokera do Hermesa, tih bogova našeg vremena, i Dionisa, boga preterivanja, dubljeg od sna, ovi Pištalovi raspričani eseji, svi odreda usmereni protiv propagande, tih „vođenih zapažanja“, otkrivaju nam smeh, ne samo kao crvenu nit kompozicije ove knjige, već i kao crvenu nit naših života.
Kao svaka prava knjiga, i „Značenje džokera“ nam, u ovo raspolućeno vreme post-istina, svedoči sobom kao prethodnom istinom. U našem svetu, u kome se najveća moć ipak postiže smehom.
Nenad Šaponja

.......................................................

DUŠU SU EMIGRANTI DONELI

Vidim Čarlsa Simića kao klinca u ulici Majke Jevrosime kome je svaki čas neko govorio:
– Ej, poručio ti Pera da će da te prebije.

Na putu do škole, iznalazio je okolišne puteve kroz dvorišta.

Vidim ga, gladnog, kako gleda posleratni Beograd: snobove, vojna lica, došljake iz provincije sa nekim jadnim ženama i nekom jadnom decom, u nekim sivim dvorištima.

Vidim kako čitač dlana Desan gleda u nerazumljivu žvrljotine na dlanu Duška Simića i izjavljuje:

– Ovako nešto nisam nikad video.

U tim linijama sve je bilo izmešano, život, sreća, ljubav, sudbina.

Vidim ga, nešto starijeg, kako luta noćnim pariskim bulevarima, sa naočarima za sunce.

Čekao je da ga puste da ide u Ameriku.

Bio je loš đak

U Francuskoj značenja stvari su bila zakovana. Znalo se tačno kakva budućnost čeka dečaka kao što je on. Za njega bi veliki uspeh bio da dogura do automehaničara.

Nesuđeni automehaničar je kasnije postao američki akademik. Taj akademik je ponavljao:

– Slučaj je lirična sila.

Sebe je doživljavao kao kunića iz laboratorije istorije. Staljin i Hitler su mu se rukovali nad kolevkom. Gvozdena zavesa podelila je njegovu porodicu. Ni on ni majka nisu videli oca deset godina. Sreli su se u Njujorku jednog avgustovskog dana 1954 godine. Majka i otac se možda više nisu dopadali jedno drugom. Otac i sin su propustili momenat da komuniciraju kao otac i sin, pa su ceo život razgovarali kao dva drugara, filozofirali, pili, išli na večere. Tajms Skver je upalio svoje reklame. U Evropskim gradovima je bilo reda. Ovde je šesnaestogodisnjak izašao iz pravila. Osetio je moć džokera. Okruživala ga je velika razobručenost. Grad je bio prevelik za jednog boga ili djavola.
I sebe i Ameriku učio je od pesnika.

– Postoje pesnici koji te tretiraju kao budalu i pesnici koji te tretiraju kao pesnika. – zapisao je.

Srpski kunić u laboratoriji istorije, Čarls Simić, se pretvorio u urbanog američkog pesnika. Za njega, jednostavnost je metafizika. Sposoban je da se začudi vrani na krovu crkve ili starim cipelama. Uopšte, kao mnogi dobri pesnici, pokazuje entuzijazam za većinu stvari na koje sunce sija.

O odnosu kritičara prema sebi je rekao:

– Prvo ti kažu da si kreten. Pa ti onda kažu da si mnogo talentovan dečko. Pa ti kažu da si kreten. Pa ti onda kažu da si među najvažnijim predstavnicima srednje generacije. Pa ti kažu da si kreten. Pa ti kažu da si živi klasik. Pa ti onda kažu da si kreten.
Vidim ga kako prima nagrade, Mnoge. Vidim ga kako čita knjige. Mnoge. Vidim ga u restoranima. Mnogim. Vidim ga kako otvara flaše. Vidim ga kako šeta sa svojim psima. Vidim ga kako drži svoju unuku.

***
Jednom sam sa Čarlijem šetao Njujorkom: Njujork je izgledao kao zaustavljeni vatromet. Upitao sam ga:

– Boston je osnovan sa namerom da bude grad na brdu, hrišćanska zajednica bolja nego ijedna pre. Ali Njujork nije. Osnovali su ga Holandjani u isključivo komercijalne svrhe, pa ipak je pun srca i duše. Kako to?

– Emigranti – odgovorio je on. – Emigranti su je doneli.

Jedan od tih emigranata je i Čarls Simic. Njegova iznenadjujuća, poetična, nadrealistička Amerika je – srpska Amerika

(iz rukopisa nove knjige Vlaidmira Pištala, ZNAČENJE DŽOKERA

Biografski roman Jedan mogući život posvećen je znamenitoj srpskoj slikarki, Nadeždi Petrović. Ivanka Kosanić čitaocu nudi lični doživljaj o svojoj junakinji, pokušavajući da prodre u unutrašnji svet strastvene obožavateljke prirode i velikog zaljubljenika u umetnost.

Danilovljeva pozornica, ispovedaonica sveta, jeste voz, komuna za jednu noć, mesto ukrštanja različitih egzistencija propadljivog sveta u kome pluta glas naratora, pojačan horom drugih glasova. Višeslojno i ekspresivno, ispred čitaoca iskrsava sumanuto vreme najžešćih surovosti balkanskih ratova devedesetih, najneverovatnijih sudbinskih prepleta i razrešenja.

„Pogrešno!” – moglo bi da stoji kao moto celokupne modernističke literature. Od Ljermontovljevog „Junaka našeg doba” do Sibinovićevog postmodernističkog „buntovnika bez razloga” samo se procesuira ono što je rođenjem moderniteta zauvek uspostavljeno i izgubljeno: čovek, svet, kosmos, Bog...
I taj izgubljeni čovek, i svet, sebe iznova pronalaze u negativnom bildungsnarativu, u promašenom samoosvešćenju srpske proze, u tako posebnom proznom „stilu” ove knjige, koji sebe prevashodno zasniva na sebi samome, a ne, kako smo navikli u savremenoj prozi, na podtekstualnim identitetima. I Dostojevski, i Bulgakov, i „Dnevnik o Čarnojeviću”, i Novi zavet, i sve kulturološke, književnoistorijske i biblijske matrice, političke, društvene i sl. reference, tako prigušeno se skupljaju u Sibinovićev tekst. Autentičnost jedne proze, književnog teksta, ogleda se u tome koliko je autor snažan da se „odupre” očevima naracije.
Đorđe Sibinović je, bez ikakvog napora, ovaj zadatak obavio.
Eruptivno, u na momente nepodnošljivo komplikovanim za svest savremenog čitaoca sintaksičkim i narativnim slapovima (koje bi usvojila kao svoje i „Bašta, pepeo”), u jednoj mislilaca dostojnoj narativizovanoj retorici, u onom „ljudskom u jeziku” (Kant), u kome se skupljaju ose simetrije njegove poezije, esejistike, književnokritičkih elaboracija, njegovih pravno- i književnoteorijskih tekstova, „junaka našega doba” nalazimo tek u jeziku. U tako delikatnom jeziku romana „Pogrešno”, da možemo shvatiti da je taj junak našeg doba tek jezik, iza koga stoji čovek i koji je sa njim već nestao. Da li je i to pogrešno? Da li postoji književnost koja to nije? Đorđe Sibinović nam je svoj odgovor već dao, a Niče nam je odavno dobacio: „Nama treba veliki stil!”Sve je, dakle, pogrešno i u svojoj pogrešnosti veliko, i zato ovaj roman, zato ljudskost, zato čovek može konačno da se raspadne do kraja i da bude sačuvan u svom velikom porazu. Po cenu da je i to ono jedino i konačno Pogrešno. A tako delikatna veza sa „Romanom o Londonu” i „Majstorom i Margaritom”, zapravo sa đavolom koji nas pripoveda, samo nas može uveriti u suprotno: i po cenu smrti, čovek je preživeo. Zato ni đavo više ne zna „šta će se sutra dogoditi. Šta će sutra biti pogrešno”.
Čovek zna. Zato roman „Pogrešno”.
Dragan Bošković