DRUŠTVENE NAUKE

"Our approach in the edited volume entitled “Wilderness Revisited: Its Essence, Perception, Description and Image in Byzantium and Beyond” is a bottom-up endeavour based on actual, ongoing research in various academic fields providing expertise and new scholarly results and, thus, enabling meaningful comparisons between different countries, continents and cultures. It is by no means a preconceived concept imposed by somebody, but the embodiment of one of the core visions of the research initiative “Maps of Power” .

Our starting point is twofold. On the one hand, we have been inspired by an article of the geographer and environmental historian William Cronon with the title “The Trouble with Wilderness; Or, Getting Back to the Wrong Nature” , who writes, amongst others, on the perception of “Wilderness”. On the other hand, the editor of this volume attended two workshops in Oxford in the years 2023 and 2024 which spurred him to delve deeper into the topic. The volume’s aim is to enrich further discussion in academia and to connect it to the public discourse in Central Europe (but also beyond).

Obavezni vojni rok u Jugoslovenskoj narodnoj armiji (JNA) stvarao je među mladim muškarcima veze koje su nadilazile etničke, verske i dru-štvene podele. Ove veze opstale su čak i nakon užasnog nasilja devedesetih godina, kada su se mnogi od tih muškaraca našli na suprotnim stranama linije fronta. U knjizi Utopija uniforme, Tanja Petrović se oslanja na sećanja i arhive desetina bivših vojnika JNA da bi pokazala kako je iskustvo vojnog roka oblikovalo ideje o budućnosti, forme kolektivnosti i odnose između države i pojedinca koji se suštinski razlikuju od onih koji preovlađuju u postjugoslovenskoj realnosti.

Beleška o autorki:
Tanja Petrović je naučna savetnica na Institutu za studije kulture i sećanja
ZRC SAZU u Ljubljani. Zanimaju je značenja i upotrebe jugoslovenskog
socijalističkog nasleđa u postjugoslovenskim društvima, kao i kulturni,
jezički i politički procesi koji oblikuju realnost ovih društava. Autorka
nekoliko knjiga, među kojima su i Yuropa: Jugoslovensko nasleđe i politike
budućnosti u postjugoslovenskim društvima i Srbija i njen jug: ’Južnjački
dijalekti’ između jezika, kulture i politike.

U ratnoj Banjoj Luci 1990–1995, etnopolitika srpskih vlasti preoblikovala je demografiju, svakodnevicu, identitet i urbanu strukturu grada. Autorka precizno prati nastanak i nametanje „etničke matrice“ preko medija, obrazovanja, kulture, jezika i toponima, te crkvenih i državnih rituala, uz diskriminatorne politike „nivelacije radnih mjesta“ i „racionalizacije stambenog prostora“. Društvena stigmatizacija, administrativne mjere, propaganda, ciljano nasilje i podrška Srpske pravoslavne crkve novom poretku, izazvali su egzodus nesrba. Na temelju opsežne istorijske građe knjiga prvi put sistemski mapira „nevidljivi rat“ koji je, i bez direktnih ratnih dejstava, trajno promijenio grad. U svjetlu današnjih globalnih poli-kriza i povratka atavističkih diskursa, ova precizna, potresna, analitički hrabra i danas posebno relevantna studija nudi ključ za razumijevanje tihih transformacija moći, poziva čitaoca da ih prepozna i da im se suprotstavi. O autorki: Armina Galijaš je istoričarka koja se specijalizirala za savremenu istoriju jugoistočne Evrope, s posebnim fokusom na Bosnu i Hercegovinu, Srbiju i Hrvatsku. Rođena je 1974. godine u Banjoj Luci, gdje je završila osnovnu školu i gimnaziju. Ratne neprilike su uticale na to da studije nastavi u Minhenu, na Ludwig-Maximilians Univerzitetu, na kome je studirala istoriju jugoistočne Evrope, modernu istoriju i makroekonomiju. U toku studija bila je angažovana kao istraživačka saradnica na Sudost-Institutu u Minhenu, a po završetku radi na matičnom univerzitetu kao asistentica. Godine 2005. prelazi na Univerzitet u Beču, na kome je radila kao naučna saradnica na Institutu za istoriju istočne Evrope. Na istom univerzitetu je doktorirala pod mentorstvom Olivera Jensa Schmitta. Prelazi na Univerzitet u Grazu 2011, i priključuje se novoosnovanom interdisciplinarnom Centru za jugoistočne studije (Center for Southeast European Studies), na kome je i danas zaposlena. Proučava ratove 90-ih godina prošlog vijeka, poslijeratne političke i društvene transformacije na Balkanu, nacionalne ideologije, odnose između politike i istorije, kulturu sjećanja u postsocijalističkim društvima, migracije, kao i istoriju svakodnevice, kulture i sporta. Autorica je brojnih naučnih radova i aktivna učesnica međunarodnih istraživačkih projekata i akademskih debata.

„Samoafekcija i transcendencija – o osnovama Kantove teorijske filozofije“ je studija koja za svoju noseću temu ima temeljni problem Kantove transcendentalne filozofije, njegovo zasnivanje teorijske, a time i filozofije u celini. Nju sačinjava interpretativni pokušaj da pokaže kako je poslednje osnove u Kantovoj filozofiji moguće razumeti kao ono što Kant označava kao „čisto“ na senzaciji, sintezi i apercepciji, te da bi se to „čisto“ moglo u idealističnom maniru, i samo u heurističke svrhe, pretumačiti kao Mnogo, povezivanje i Jedno. To što se u teorijsko-saznajnom aspektu raskriva kao „čisto“, međutim, istovremeno kao ono u svakoj predstavi uvek već predstavljeno ili principijelno predstavljivo fungira kao ontološka osnova svega postojećeg, kao bitak bića kao takvog i u celini.

Knjiga Ivana E. Kostića bavi se kulturom i dinamikom identiteta bosanskih muslimana nakon osmanske ere, naglašavajući međusobnu igru između osmanskog nasleđa i evropske modernosti. Ovo delo značajno doprinosi kulturnoj i društvenoj istoriji Bosne i Hercegovine, ali kroz studiju slučaja organizacije Mladi muslimani posebno unapređuje razumevanje kako se verski pokreti transformišu u nacionalne u islamskom kontekstu.

Dr Radmila Radić


Ovom knjigom Ivan Ejub Kostić je pokazao da je odmeren i odgovoran autor koji je kadar da napiše knjigu za probranu, učenu, ali i širu čitalačku publiku. Uzevši u obzir tematski, ali i teorijski okvir ove studije, doprinos od njenog objavljivanja imaće, svakako, naša istoriografija (osobito povest Jugoslavije u 20. veku), politikologija, islamologija, sociologija i druge srodne društveno mhumanističke discipline.

Prof. dr Milan Vukomanović


Delo Ivana Ejuba Kostića unapređuje naučno-teorijska saznanja o društvenim pokretima vođenim islamskim idejama i otvara prostor za dalja kritička istraživanja same organizacije Mladi muslimani. Kostićeva knjiga je izuzetno vredan doprinos akademskoj zajednici i predstavlja neophodno štivo za sve one koji se bave istraživanjem društvenih pokreta, islamskom političkom teorijom i islamskim aktivizmom.

Prof. dr Slobodan G. Marković

Drugi tom monografije Koste Nikolića o ratu u Bosni i Hercegovini obrađuje događaje tokom 1993. i 1994. godine. Kao i u prvom tomu, u okviru detaljne rekonstrukcije dešavanja na ratištu u posmatranom periodu, autor posebnu pažnju posvećuje opisu brojnih ratnih zločina i stradanjima civilnog stanovništva. Naglašavamo da zločine i žrtve ne deli prema nacionalnoj i verskoj pripadnosti, već svima pristupa na isti način, bez selektivnosti i pristrasnosti, držeći se dostupne dokumentacije, pravila istorijske nauke i humanističkih načela.
Dr Dragomir Bondžić
Rukopis drugog toma monografije Koste Nikolića bavi se drugom i trećom godinom rata u Bosni i Hercegovini. Knjiga je strukturirana hronološko-tematskim principom i kroz pažljivo citiranje ključnih dokumenata i dubinsko istraživanje motivacija ključnih aktera, omogućava čitaocima da u potpunosti razumeju različite perspektive suprotstavljenih strana, što vodi do dobro zasnovanih zaključaka. Ovaj pronicljiv i detaljan rad neophodan je svakome ko želi da razume ovaj kritični period nedavne prošlosti regiona.
Dr Radmila Radić
Monografija počiva na širokoj izvornoj osnovi, a naučni aparat je bogat i precizno organizovan, dok stil pisanja karakteriše beskompromisna objektivnost. U odnosu na brojne nacionalno i politički angažovane studije o ratu u Bosni i Hercegovini, ovaj tom se izdvaja balansom u tumačenju sukobljenih strana, bez etničkih ili ideoloških predrasuda. Opredeljenje autora da formu potčini suštini samo je osnažilo akademsku vrednost ovog kapitalnog dela.
Dr Vladan Jovanović

O autoru:

Kosta Nikolić (1963) radi u Institutu za savremenu istoriju u Beogradu u zvanju naučni savetnik. Diplomirao je (1988), magistrirao (1993) i doktorirao (1999) na Katedri za istoriju Jugoslavije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Oblasti naučnog interesovanja: istorija komunizma u Kraljevini Jugoslaviji, istorija Drugog svetskog rata, istorija srpskog društva u XX veku, raspad SFRJ i ratovi u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. Učestvovao je na brojnim domaćim i međunarodnim naučnim skupovima i angažovan kao urednik i član redakcije više naučnih časopisa. Od 2001. do 2020. bio je rukovodilac tri projekta Ministarstva nauke Vlade Republike Srbije i član tima četiri međunarodna projekta. Do sada je objavio pet udžbenika za osnovnu i srednju školu, 50 monografija i 160 radova u naučnim časopisima u Srbiji i inostranstvu.

Pred nama je istorija mora. Knjiga pripoveda o geologiji, ljudima sa obala, otkrićima, brodovima, ratovima, mitovima i snovima. Ali pre svega govori o ribama i svim morskim bićima. Ukratko, to je priča koja spaja ljude i životinje. Naravno, ovo nije sitničava hronika događaja i pojava, već pripovedanje kroz lica, slike, zvuke i boje, s nadom da će preneti makar deo onog čuda koje nam dubine uvek pružaju.
Ova velika knjiga o moru počinje u beskonačno dalekoj prošlosti, pre četiri milijarde godina, osvetljava geološke procese, početke života, dinosaure i primitivne ribe, nestala mora i velike katastrofe. Zatim nas vodi u dubine okeana, među koralne grebene, močvare, stene i peščane plaže. I zaista, radi se o istoriji prvih kolonizacija, prastarih brodova i rođenja luka, velikih mitova, od biblijskih do homerovskih, o poreklu civilizacija – Feničana, Grka, Rimljana – i svega što ih je okruživalo. Pripoveda o trgovačkim rutama, priča o amforama i koralu, o putevima hodočasnika, o Vikinzima u Americi i o Kinezima u Indijskom okeanu.
Ovo je priča i o poznatim stvarima: busolama, karavelama, Kristiforu Kolumbu, Magelanu, Amerigu Vespučiju i karipskim piratima. Ali i o kitovima i ajkulama, skrivenom blagu, legendama o Krakenu, Malstrumu i Letećem Holanđaninu – o svemu što je vekovima hranilo ljudsku maštu. Vodi nas do današnjih dana, do ekološke krize i topljenja glečera. Jer pričati o moru znači govoriti o našim najdubljim snovima, ali i podsećati nas da smo, na kraju, samo jedna vrsta među mnogim drugim vrstama. Mi smo deo mora – a to je možda najvažnija poruka ove hiljadugodišnje avanture.


Alesandro Vanoli (Alessandro Vanoli), istoričar, pisac i tumač nauke, stručnjak je za istoriju Mediterana. Predavao je na Univerzitetu u Bolonji, a kratko vreme i na Državnom univerzitetu u Milanu, gde se bavio istorijom Mediterana i islamskim prisustvom u Španiji i na Siciliji. Godinama je posvećen prenošenju i širenju nauke kroz pozorišne komade i didaktičke aktivnosti vezane za islamski svet i popularizaciju istorije. Sarađuje sa Italijanskom radio-televizijom (RAI) i sa dnevnim listom Corriere della Sera. Za poznatu izdavačku kuću Laterza objavio je dela Istorija Mediterana u 20 predmeta (Storia del Mediterraneo in 20 oggetti), sa Amedeom Fenijelom (Amedeo Feniello), i Stvaranje Zapada (Invenzione dell’Occidente), 2024. godine.

Jasnoća i preciznost upadljive su i u pedagoškoj dimenziji ove knjige. Ona ima odlike najkvalitetnijih inostranih udžbenika o epikurejstvu. Povrh toga što šira publika i studenti mogu mnogo da nauče iz nje, ona sadrži i originalnu interpretaciju veze između Epikurove teorijske i praktične filozofije koja zadovoljava najviše naučne standarde i biće od velike koristi stručnjacima i specijalistima u helenističkoj filozofiji.
Iz recenzije Mašana Bogdanovskog

Autor je na prijatan i zanimljiv način pokazao kako se materijalističko shvatanje univerzuma može postulirati kao bazično polazište iz kog, kasnije, proističe život vredan življenja, u racionalno odmerenom hedonizmu.
Iz recenzije Aleksandra Dobrijevića

Veliki deo rada posvećen je analogijama, paralelama, podzemnim ili nadzemnim strujanjima, opravdanim i neopravdanim „modernizovanjima“, ukratko, jednoj heuristici najčešće nepriznatih dugova koje moderna i savremenost duguju Epikuru.
Iz recenzije Predraga Krstića

O autoru:
Ivan Nišavić rođen je 1984. godine u Bijelom Polju. Osnovnu i srednju školu pohađao je u Baru. Doktorirao je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, na kome je prethodno završio osnovne i masterske studije. Zaposlen je kao naučni saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu. rođen je 1984. godine u Bijelom Polju. Osnovnu i srednju školu pohađao je u Baru. Doktorirao je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, na kome je prethodno završio osnovne i masterske studije. Zaposlen je kao naučni saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu.

U vremenu osporavanja procesa evropske integracije kod nas i u svetu, raspravljati o ustavnom poretku Evropske unije jeste naučni izazov. S obzirom na to da nema formalno-pravnog akta pod nazivom ustav Evropske unije, naizgled, lako je oboriti tezu o postojanju ustavnog prava i poretka Evropske unije. Ipak, taj argument nije presudan. U suštini, nije toliko važan naziv, već status akta. Ujedinjeno Kraljevstvo, kao jedna od najstarijih evropskih demokratskih država, nema pisani akt pod nazivom ustav. Ugovori o osnivanju Evropske unije imaju ustavnu ulogu.
U ovom trenutku, Evropska unija se ne može smatrati klasičnom federalnom državom zbog očiglednog manjka ovlašćenja na nadnacionalnom nivou. O njoj se može govoriti kao o federalnoj zajednici, koja je izvorno imala za cilj da preraste u nešto više od toga. U istorijskom smislu ovo stanje samo po sebi nije novo. Ono se javljalo i u XIX veku kod tzv. Federalnih država u nastajanju, poput Sjedinjenih Američkih Država ili Švajcarske Konfederacije.

O autoru:
Dr Slobodan Zečević rođen je u Beogradu 3. aprila 1966. godine. U Beogradu je završio osnovnu i srednju školu. Diplomirao je u Parizu na Pravnom fakultetu na Sorboni (Université Paris I Panthéon Sorbonne) specijalizirajući se za pravo Evropske unije. Magistrirao je i doktorirao na Evropskom univerzitetu u Beogradu sa temama iz oblasti privredne regulative Evropske unije. Na istom univerzitetu izabran je u zvanje redovnog profesora. Doktorirao je i na Fakultetu političkih nauka u Beogradu na temu evolucije institucionalnog sistema Evropske unije. Autor je više udžbenika i monografija iz privrednog prava i institucionalnog sistema Evropske unije. Trenutno obavlja funkciju direktora Instituta za evropske studije u Beogradu.

Ovo je izvanredna knjiga u kojoj se Đokić pokazuje kao prvorazredan stručnjak... Njegovom upečatljivom „osećaju” za politički život u međuratnoj Jugoslaviji pridodata je i razvijena svest o evropskom kontekstu jugoslovenske politike. Svi izučavaoci regiona, baš kao i istoričari, sociolozi i politikolozi koji se u načelu bave nacionalizmom treba da pročitaju ovu knjigu. Od nje će takođe imati koristi i diplomate, aktivisti koji rade na rešavanju sukoba, kao i novinari... - Aleksa Đilas

Dejan Đokić zaslužuje sve pohvale za ovu odlično istraženu i veoma dobro napisanu knjigu. Izbegao je nacionalističke klišee i pristrasan ton i predstavio čitaocu nove interpretacije originalnog izvornog materijala. Kao takva, knjiga se izdvaja od velike većine radova o bivšoj Jugoslaviji napisanih od 1990-ih godina. -Cathie Carmichael, European History Quarterly

[Knjiga] predstavlja jednu izuzetnu, i u pojedinostima i u zaključcima, istoriju unutrašnjepolitičkog razvoja jugoslovenske zajednice od 1918. do 1941. godine. Do sada se takva knjiga nije pojavila ni na jednom stranom jeziku. - Desimir Tošić, Danas

Nedostižni kompromis je originalna i provokativna studija ključnog perioda istorije Jugoslavije – kontroverzan, ali od sada neizbežan rad na ovu temu. - Wim van Meurs, Canadian Journal of History

O autoru

Dejan Đokić je redovni profesor istorije na Nacionalnom univerzitetu Irske, Mejnut (National University of Ireland, Maynooth). Prethodno je bio redovni profesor istorije na Goldsmits koledžu Univerziteta u Londonu (Goldsmiths, University of London), gde je osnovao Centar za studije Balkana. Predavao je i na Univerzitetu u Notingemu (The University of Nottingham), Birkbek koledžu Univerziteta u Londonu (Birkbeck, University of London), i na Školi za slovenske i istočnoevropske studije Univerzitetskog koledža u Londonu (SSEES UCL), na kojoj je i diplomirao i doktorirao. Zajedno sa grupom kolega osnovao je istraživački seminar „Promišljanje moderne istorije Evrope“ na londonskom Institutu za istorijska istraživanja („Rethinking Modern Europe“, Institute of Historical Research). Bio je naučni saradnik i stipendista Britanske akademije (The British Academy), fondacija Humbolt (Alexander von Humboldt Stiftung) i Liverhjum (The Leverhulme Trust), i Vudro Vilson centra u Vašingtonu (Wilson Center); stalni je saradnik Kraljevskog istorijskog društva (Royal Historical Society). Postdoktorsku specijalizaciju je završio na Kolumbija univerzitetu u Njujorku (Columbia University), gde je takođe predavao kao gostujući profesor. Od 2020. gostujući je profesor na Katedri za istoriju jugoistočne Evrope Univerziteta Humbolt u Berlinu (Humboldt Universitat zu Berlin). Autor je knjiga Elusive Compromise: A History of Interwar Yugoslavia (London: Hurst/Madison, WI: University of Wisconsin Press, 2007); srpsko izdanje: Nedostižni kompromis: srpsko-hrvatsko pitanje u međuratnoj Jugoslaviji (Beograd: Fabrika knjiga, 2010) i Pašić and Trumbić: The Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (London: Haus/Chicago: Chicago University Press, 2010). Rođen je u Paraćinu 1971, prve godine života je proveo u Potočcu, a odrastao je i osnovnu i srednju školu završio u Svetozarevu (današnja Jagodina).

Knjiga Hleb, topovi, dugovi trudi se da nas bliže upozna sa zbivanjima tokom predvečerja Prvog svetskog rata prvenstveno iz oblasti ekonomske istorije, ali i iz susednih društvenih nauka. U ovom periodu verovatno najvažniji događaj bili su balkanski ratovi, koji su okončali dinamičan rast srpske ekonomije od 1906. do prve polovine 1912. godine. Iz njih je Srbija izašla veoma zadužena, pošto je, zbog minimalne domaće štednje, spoljnim zajmovima finansirala infrastrukturu, nabavku naoružanja i ratne troškove. Perspektiva servisiranja tih dugova bila je sumnjiva. Verovatno najvažniji ekonomski događaj u periodu 1911–1914. bilo je sklapanje trgovinskog ugovora Srbija–Austrougarska 1910, koji je stupio na snagu 1911. godine. Njime su okončani Carinski rat i normalizovani ekonomski odnosi dveju zemalja, što je dovelo do velikog rasta spoljne trgovine i poljoprivredne proizvodnje. Ipak, tokom sledećih godina spoljna trgovina gušila se pod teretima ratnih zbivanja, ali i lošeg vremena i inflacije.

O autorima:

Boško Mijatović je diplomirao, magistrirao i doktorirao na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Usavršavao se na Londonskoj školi za ekonomiju i u OECD-u. Bio je predsednik Centra za liberalno-demokratske studije, istraživačkog centra iz Beograda.

Svojevremeno je radio kao viši naučni saradnik u Ekonomskom institutu u Beogradu. Objavio je i priredio više knjiga i zbornika radova. Radio je na više desetina projekata Svetske banke, EU, jugoslovenske i srpske vlade, UNDP, UNICEF i drugih domaćih i međunarodnih institucija. Član je uređivačkog odbora časopisa Panoeconomicus, bio je urednik za ekonomiju u Službenom glasniku, glavni urednik Prizme i Fokusa, autor je ekonomskih i političkih kolumni u NIN-u, Politici, Danasu, Ekonomskoj politici, Ekonomist magazinu i Radaru. Najvažnije publikacije su mu: Privatizacija (1993), Ekonomija, politika i tranzicije (1998), Duvan i srpska država u XIX veku/Tobacco and the Serbian State in the 19th Century (2006), Pojmovnik liberalne demokratije (sa I. Vujačićem i T. Mladenovićem, 2008), Poezija, tržište, država (sa M. Maksimovićem, 2009), Dva veka Dečanske ulice (2009), Srbija na nizbrdici (2011), Program dečjih dodataka u Srbiji (sa G. Matković, 2012), Ilustrovana istorija beogradskih kafana (sa B. Belingarom, 2016), Zemlјa, novac, država, iz srpske ekonomske istorije (2018), Istorija državnih finansija Srbije 1876–1895 (2021), Duvan u prvoj polovini dvadesetog veka (2022) itd. Priredio je i napisao predgovore za dve knjige u izdanju Akademske knjige: Istina o „Ekonomskoj podlozi hrvatskog pitanja“ Rudolfa Bićanića (2022) i Ekonomska politika Koste Cukića (1862, 2024).

Milan Zavađil je diplomirao na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a magistrirao na Londonskoj školi za ekonomiju. Radio je u Narodnoj banci Jugoslavije i 30 godina u Međunarodnom monetarnom fondu. Držao je brojne kurseve na poslovnoj školi ESSEC, Institutu za obuku u Singapuru (IMF STI) i SEACEN (Organizacija centralnih banaka jugoistočne Azije). Bio je konsultant za ASEAN+3 Macroeconomic Research Organization (AMRO), za Australijski program tehničke pomoći za Indoneziju i brojne druge fondove (kratkoročni angažmani), kao i govornik na događajima Bloomberg-a i drugim investitorskim skupovima. Najnoviji radovi: „Serbia on the Path to Modern Economic Growth“ (sa Boškom Mijatovićem), Economic History Review, avgust 2022; „It’s all about (Industrial) Policy –Developing Indonesia’s mineral refining and processing industries“, Strategic Review, januar 2011; „Are emerging Asia’s reserves really too high?“, rad MMF-a sa Martom Ruiz Aranz (WP08/192), avgust 2008.

Prateći istoriju smrtne kazne na prostoru Srbije i Jugoslavije, Ivan Janković u novom, dopunjenom izdanju knjige Na belom hle¬bu stvara ne samo najopsežniji pregled njenog izvršenja, već i daje krajnje specifični prikaz društvenog života ovih prostora.

Knjiga otkriva kako su se menjali načini izvršenja, za koje zločine je smrtna kazna bila propisana i kakvu ulogu je imala u različitim epohama – od Kneževine i Kraljevine Srbije, preko jugoslovenskih država, pa sve do savremenog perioda.

Iscrpna analiza smrtne kazne kao pravnog instituta tokom dva veka sjedinjena je sa mnoštvom podataka o tome kako je ona za¬pravo izgledala, ko su bili osuđenici, ali i dželati. Tako se pred nama otkriva zanimljiva galerija likova, od političkih osuđenika, preko obesnih vlastodržaca, surovih razbojnika i bestijalnih serijskih ubi¬ca, dželata sa rukavicama i cilindrom, pa sve do tragično osuđenih nevinih ljudi.

Sveobuhvatna i temeljita, istovremeno jasno i pitko napisana, knjiga Na belom hlebu Ivana Jankovića otkriva neistraženi deo naše prošlosti, ali i pokreće velike teme o granicama odnosa države i građanina, kao i o pravu na život, koje su ponovo aktuelizovane u današnjici vraćanjem ideje o smrtnoj kazni na velika vrata.

„Ova je knjiga, konačno, važna i za budućnost: ovi džentlmeni koji nad nama vladaju uvek će biti u iskušenju da smrtnu kaznu vrate, svem svom evropejstvu uprkos.“ - Miloš Vasić, Vreme

O autoru:

Ivan Janković je rođen 1946. u Beogradu. Sociolog i pravnik, dugogodišnji advokat. Osnivač Udruženja za borbu protiv smrtne kazne (1981) i nevladine organizacije Srbija protiv smrtne kazne (2012). Član Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (2007–2013). Objavljene knjige:
Smrt u prisustvu vlasti (1985), Na belom hlebu (2012, 2025), Kata Nesiba i komentari (2014, 2017). Koautor je sledećih knjiga: Društvene devijacije: kritika socijalne patologije (1981), Kosovski čvor: drešiti ili seći? (1990), Zabrana zlostavljanja: priručnik za policiju i zatvorsko osoblje (2010). Autor je više članaka u pravnim, sociološkim i istorijskim časopisima.

Za ceo svet Hram Vasilija Blaženog u Moskvi predstavlja simbol Rusije. Čime se onda proslavio taj svetac koji je sahranjen u tom hramu? Šetao je go po ulicama, pravio nerede na pijaci, provocirao prolaznike, bacao kamenje na kuće pobožnih ljudi, a jednom je razbio čudotvornu ikonu. Da li takvo ponašanje odgovara liku svetitelja? Cavršeno odgovara, ako je taj svetac jurodivi.

O autoru
Sergej Ivanov je član Britanske akademije i profesor na Severozapadnom univerzitetu u Evanstonu. Specijalizirao se za vizantijsku kulturu i vizantijsko-slovenske odnose. Ivanov je autor više od 200 naučnih publikacija. Njegove monografske studije U potrazi za Konstantinopoljem. Vodič po vizantijskom Istanbulu (Akademska knjiga, 2023) i Bogonadahnuti ludaci. Kulturna istorija jurodivosti (Akademska knjiga, 2025) prevedene su na više jezika.

„Logička dijagnoza argumenta“ Gorana Rujevića je štivo koje će biti korisno najširoj čitalačkoj publici. Onima koji se tek uvode u tematiku argumentovanja ili se bez prethodnog znanja interesuju za ovu oblast knjiga daje obilje objašnjenja i široko znanje, a može se koristiti i kao praktični priručnik. Onima koji su već upoznati sa teorijom argumentovanja ovo delo poslužiće kao sjajan podsetnik i, u mnogim slučajevima autentičnih doprinosa autora datim razmatranjima, kao prilika da svoja znanja uvećaju i prošire. - Prof. dr Una Popović

Autor upoređuje logičku dijagnozu argumenta sa medicinskom dijagnozom, gde logički principi služe kao alati za identifikaciju „zdravih“ i „patoloških“ aspekata argumenata. Knjiga ohrabruje čitaoce da prepoznaju logičke strukture u svakodnevnim raspravama i pruža temelje za kritičko razmišljanje i racionalno argumentovanje. Rujević ističe da je logika praktičan alat, ne samo u filozofiji i nauci, već i u svakodnevnoj komunikaciji. - Prof. dr Miloš Adžić

Ima li ičeg potrebnijeg u vremenu bujanja pseudonaučnih narativa, antinaučnih stavova i banalnog političkog populizma, od znanja i veštine racionalne argumentacije? Ima li ičeg važnijeg za obrazovni sistem i javni prostor jedne zemlje od toga da se svest mladih ljudi i građana oblikuje prema kriterijumima argumentovanog racionalnog mišljenja? U jednom vrlo prijemčivom i dopadljivom maniru u strukturiranju svoje knjige autor poseže za jednom ,,medicinskom metaforom“, ukazujući time posredno na ozbiljnost problema sa kojim se danas suočavamo. - Prof. dr Zoran Dimić

O autoru:

Goran Rujević (1988) je nastavnik na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu. Na istom mestu 2019. godine je odbranio doktorsku disertaciju o problemu prediktivnog jaza kod Njutna, Lajbnica i Kanta. U istraživačkom i nastavnom radu bavi se pitanjima teorije argumentacije i filozofije prirodnih nauka, kao i problemima popularizacije nauke i filozofije. Pored toga, bavi se prevođenjem filozofskih dela sa engleskog i nemačkog jezika.

"Ekskluzivna kolekcija najnovijih eseja Slavoja Žižeka o aktuelnim društvenim i političkim pitanjima „Zato što samo čitajući knjige možemo postati svesni situacije – literatura je i dalje privilegovan medijum u kome postaje opipljiva duboka dvosmislenost i složenost naših neprilika.”

„Kada osnovni društveni dogovor koji održava jedno društvo na okupu počne da puca po svim šavovima, krenu da kruže najluđe glasine. Čak i kada su očigledno besmislene, takve glasine oživljavaju naše najdublje strahove i predrasude.”

„Opšta pouka svega toga je da, ukoliko zaista želimo da se suočimo s destruktivnim fenomenima koji su nas zadesili poslednjih decenija, od uspona novog populizma do novih oblika društvene kontrole, treba svoj kritičarski pogled da usmerimo ka samim filozofskim osnovima današnje liberalne demokratije, ka prosvetiteljskoj misli.”

„Nije dovoljno samo reći istinu – istina treba da bude saopštena u pravom trenutku kada će proizvesti efekat istine.” - Slavoj Žižek

Komšić nas u jednom sociološkom trileru uvodi u dinamiku katastrofe. Ima tu dosta „državnog razloga“ i „decizionizma“ – tih čarobnih štapića Karla Šmita, koji se prelamaju kroz „razistoriju“ Dobrice Ćosića i njene derivate… Komšić je na pravom tragu da je „AB revolucija“, uz sve pogodno istorijsko nasleđe kao uslova iluminacije, prilično unikatna i još nedovoljno shvaćena… Poučna je ovo studija. Može se reći i katarzična. - Zoran Panović, sociolog

Pisalo se i ranije o temi studije „Refleksije velikog propadanja“… nikada dosad ovako sistematično, kao što je učinio Komšić… O metodologiji i dometima više će reći ljudi iz struke… ja ću ovu belešku završiti parafrazom rečenice iz Otkrovenja Komšićevog imenjaka, Jovana: „Ko pročita ovu knjigu, u ustima njegovim biće slatka kao med, ali će u utrobi njegovoj biti gorka kao pelen.“ Ali onom ko je pročita biće još gorča, a neće znati zašto je gorko. - Svetislav Basara, književnik

Pisac je izričit: kriza pojma prethodi krizi stvarnosti. Nije jezik uslovljen stvarnošću, već upravo jezik propadanja priprema samu propast… Posebno je važna Komšićeva rasprava u kojoj, s jedne strane, strpljivo razgrađuje postavke Karla Šmita, tvorca Nirnberških zakona. S druge strane, nije ga mrzelo (jer Komšić zna gde se krije teorijska riznica) da čita neutešno dosadna politička smatranja Dobrice Ćosića i tumači ih u šmitovskom ključu. - dr Ivan Milenković, filozof

Iznimno značajna knjiga Jovana Komšića odlikuje se visokom razinom konzistentnosti i konzekventnosti, te – što je od posebne važnosti – jasnim i čitkim stilom pisanja, što je čini dostupnom široj obrazovanoj javnosti, uključujući, vjerujem, i mladim generacijama, kojima bi u njoj sadržani izvodi, činjenice i argumenti morali djelovati prosvjetljujuće i otrežnjujuće… Komšić je ovom knjigom afirmirao ideju političke teorije kao neophodnog oružja za bolji svijet, te identitet istine kao domovine vlastite duše. - Prof. dr sc. Lino Veljak, filozof, red. član IANU BiH

Autori su obradi vrlo složene materije pristupili odgovorno, k kritički i, prikazujući u praksi realno stanje naše spoljne politike, skrupulozno, ali ne i apologetski. Ovakvim pristupom postigli su da se odgovorno može reći da će ova monografija biti po mnogo čemu pionirski rad i, usuđujem se reći, jedna od značajnijih studija u naučnom izučavanju spoljne politike. - Prof. dr Ivo Visković

Autori (…) su neprestano u živom i plodonosnom dijalogu sa savremenom i klasičnom literaturom, ne ispuštajući pri tome iz analitičkog „periskopa“ stanje stvari u stvaranju i realizovanju spoljne politike Srbije… Jednako ubedljivo, posledično nakon svih ranijih nezaobilaznih razmatranja, raspravlja se o nacionalnim interesima i strateškim ciljevima naše zemlje. Sveobuhvatno i naučno skrupulozno vivisecira se ovaj osporavani koncept međunarodnih odnosa i spoljne politike, a potom se govori o samim nacionalnim interesima i strateškim ciljevima Srbije. - Prof. dr Dragan R. Simić

Federico Tenca Montini, italijanski povesničar u Naučno-istraživačkom centru Koper i stipendista programa „Marie Skłodowska-Curie“, te spoljni saradnik Odsjeka za povijest Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Član je Upravnog odbora Instituta za povest pokreta otpora i savremeno doba u Trstu. Njegova je knjiga o tršćanskom pitanju dostupna na italijanskom (il Mulino, 2020) i još, s prisutnim izdanjem, na tri jezika bivše Jugoslavije.

Monografija „Korenovanja” Predraga Krstića analizira stilske i misaone figure koje koriste „koren” kao svoj osnov – ukorenjivanje, iskorenjivanje i slično – pokazujući kako one funkcionišu i, ne manje važno, s kakvim posledicama, u pisanoj zaostavštini filozofije, književnosti, antropologije, istorije i politike. „Radikalizam”, kao diskurzivni izdanak korena, razmatra se kao zbir konkurentskih „korenitosti” koje, u zavisnosti od orijentacije koja ga zagovara, predlaže povratak korenima, njihovo čupanje ili njihovo zasađivanje iznova. Možda je, međutim, moguće misliti i bez, ovakve ili onakve, usredsređenosti na koren?

O autoru:

Predrag Krstić je viši naučni saradnik na Institutu za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu i redovni profesor na Fakultetu za medije i komunikacije Univerziteta Singidunum u Beogradu. Pored sedamnaest teorijskih knjiga i brojnih članaka, monografskih studija i uredničkih
priloga u akademskim publikacijama, autor je i dve knjige poezije i jednog romana.

O biću i suštini Tomin je jedini strogo filozofski spis. Njegov veliki deo dobar je srednjovekovni aristotelizam; svetac tu obrađuje važne teme aristotelovske metafizike i zato je delce O biću i suštini primer školske filozofije u najboljem smislu. No, iako sjajan školski filozof, Zajednički učitelj bio je briljantan svetski filozof: „Toma Akvinski nije mogao postaviti esse kao akt same supstancije koja je aktualizovana svojom formom a da istovremeno ne donese odluku koja, s obzirom na Aristotelovu metafiziku, nije ništa manje do revolucionarna. On je upravo namerio da razdvoji dva pojma, formu i akt. To je baš ono što je i postigao i što možda ostaje do dana današnjeg najveći doprinos koji je neki pojedinac ikada dao nauci o biću“, pisao je Etjen Žilson. U ovom spisu, bivstvovanje kao „aktualnost svih akata i s tog razloga savršenost svih savršenstava“, dakle esse ut actus (a ne više samo aristotelovsko esse in actu) pojavljuje se u Akvinčevom argumentu za realnu kompoziciju između esse i essentia u stvorenim bićima, tom nimalo aristotelovskom „najdubljem i najkarakterističnijem aspektu Tomine metafizike“ (Kornelio Fabro).

Makijaveli, Paskal: neočekivano, na više načina iznenađujuće poređenje. Makijaveli, pretražujući očevu biblioteku, otkriva srednjovekovnu kazuistiku i stavlja odnos norme i izuzetka u središte izmaštanog sveta (Mandragora) kao i sveta u kojem živi i dela (Vladalac).

Paskal, ogorčeni protivnik kazuistike (prvenstveno jezuitske), Makijavelija čita kroz prizmu Galileja, a stvarnost moći posredstvom Makijavelija. Putovanje kroz zapletena čitanja, tragom dvojice izvanrednih čitalaca, i njihovih sagovornika, protivnika, sledbenika. Na tom putu se pojavljuju čuvene ličnosti (Kampanela, Galileo) viđene očima njihovih cenzora, dominikanca Nikola Rikardija, takozvani otac čudovište; i manje poznate ličnosti, kao Johan Ludvig Fabricijus, koji zahvaljujući jednom zaobilaznom čitanju Paskalovih Pisama provincijalcu nudi nepoznatu sliku „veoma religioznog” Makijavelija.

O autoru:
Karlo Ginzburg (Carlo Ginzburg, 1939), istaknuti italijanski istoričar i jedan od glavnih predstavnika mikroistorije. Dok torirao je na Univerzitetu u Pizi. Nakon toga je predavao na Univerzitetu u Bolonji i Kalifornija Univerzitetu u Los Anđelesu (1988–2006). Njegova oblast interesovanja obuhvata italijansku renesansu i ranu modernu evropsku istoriju, ali i istoriju umetnosti, studije književnosti i teoriju istoriografije.

Monografija „Antipolitika“ Dušana Spasojevića predstavlja prvu knjigu na našim prostorima koja se temeljno i istraživački prodorno bavi načinima upliva antipolitičkih ideja u političke partije i civilno društvo. Cilj knjige je da objasni pojam antipolitike i načine na koje različiti akteri (partije, civilno društvo) koriste antipolitičke ideje i reagu ¬ ju na njih kako bi zadržali svoje pozicije ili osvojili povere ¬ nje građana. Knjiga pokazuje uticaj antipolitike na ideolo ¬ giju, pristupe i taktike političkih partija, kao i na delovanje aktera civilnog društva i njihov odnos sa građanima.
Iz recenzije Jelene Lončar

Dušan Spasojević u svojoj knjizi ne svodi antipolitiku na jednostavne opozicione stavove, već je posmatra kao kom ¬ pleksan fenomen koji ima duboke korene u krizi demokratskih institucija i predstavničke funkcije političkih partija. Autor ističe da antipolitika nije samo rezultat nezadovolj ¬ stva građana, već i alatka koju koriste političari kako bi se postavili kao „spasioci“ sistema, često bez stvarnih name ¬ ra da promene „status quo“.

Iz recenzije Gazele Pudar Draško


Analizirajući različite talase protesta u Srbiji, Spasojević pokazuje kako su se svaki put građani i javne ličnosti distancirali od stranaka i stranačkog angažmana, tražeći i očekujući da će samo čisti, nestranački, nepolitički, građanski protesti dovesti do očekiva ¬ nih političkih i društvenih promena. Tome su doprineli karakteri protesta, čiji su učesnici insistirali na mirnim i neradikalnim merama, ali i strategija vlasti da ne primenjuje nasilje prema učesnicima i da ih delegitimiše kao „političke“.

Iz recenzije Danila Vukovića

O autoru


Dušan Spasojević (1979, Užice), van ¬ redni profesor na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Beogradu. Objavio je veliki broj naučnih radova i dve monografije. U svojim radovima bavi se klasičnim polit -sociološkim temama kao što su političke partije i ideologi ¬ je, linije političkih i društvenih pode ¬ la, te pitanja civilnog društva i političke participacije. Poslednjih godina njegovi radovi i istraživanja usmereni su na krizu demokratije u Srbiji, po ¬ smatranu kroz ulogu opozicije i kvali ¬ tet izbornih uslova u hibridnim režimi ¬ ma, te taktike vlasti prema protestima i društvenim pokretima. Dušan Spa ¬ sojević je glavni i odgovorni urednik časopisa „Političke perspektive“, koji zajednički izdaju fakulteti političkih nauka iz Beograda i Zagreba. Član je Upravnog odbora udruženja građana CRTA.

Rani srednji vek predstavlja prelomnu fazu u istoriji slovenstva. Evropa je u osvit srednjeg veka bila podeljena na dva pot­puno različita sveta. Antički, u to vreme već hrišćanski svet s visoko razvijenom kulturom, naprednim zanatstvom i uređenim gradovima, naseljenim prvenstveno Grcima i Rimljanima, i dru­gi, onaj veći, koji su činili varvari sa svojim paganskim običajima i pogledima na svet, što nije poznavao ni gradski život ni državnost. Razlike između ova dva sveta bile su ogromne.
Rani srednji vek iz korena menja ovu situaciju. Velika seoba naroda ili velika migracija Slovena s početka ovog perioda izbrisali su granice i srušili zid između antičkog i varvarskog sveta, usled čega je „varvarima” pružena prilika da upoznaju dostignuća rim­sko-vizantijske civilizacije i da postave temelje za novu evropsku kulturu. Na istorijsku scenu stupaju nove snage. U ranom srednjem veku stvorena je nova etnička karta Evrope, počele su da se formiraju etnojezičke zajednice koje su trajale tokom razvijenog i kasnog srednjeg veka, a koje postoje i dan-danas. Uporedo s formiranjem zasebnih naroda u većem delu Evrope nastajale su i države. To je takođe bilo vreme pojave i razvoja prvih ranosred­njovekovnih gradova, koji su kao snažan impuls za jačanje državnosti, rast ekonomije, razvoj kulture, arhitekture, umetnosti i du­hovnog života višestruko uticali na dalji tok evropske istorije.
O autoru:
Valentin Vasiljevič Sedov (Валентин Васильевич Седов, 1924–2004) – tvorac savremene koncepcije etničke istorije Slovena,naučnik svetskog renomea, istaknuti sovjetski i ruski arheolog-slavista, šef Katedre za terenska istraživanja Instituta za arheologiju Ruske akademije nauka (RAN), doktor istorijskih nauka, profesor, redovni član Ruske akademije nauka i akademik Akademije nauka Letonije. Najznačaniji naučnik koji se bavio etnogenezom i ranom istorijom Slovena. Dao je značajan doprinos proučavanju etnogeneze Slovena. Osim toga, otkrio je pagansko svetilište u Perinji. Dao je uverljivo tumačenje nalaza konjskih lobanja u temeljima novgorodskih brvnara, po kojem one predstavljaju ostatke prinošenja žrtava. Zastupao je tezu po kojoj se Ruski kaganat početkom IX veka nalazio na jugu, poistovećujući Ruse sa nosiocima volincevskih starina koje su se razvile na osnovama romenske i okske kulture. Bio je odgovorni redaktor više od 80 knjiga iz arheologije i autor 450 naučnih radova.

Utelovljenost, logika, autentičnost i društvena priroda emocija

U uvodnom poglavlju kaže se da je namera autora da svoje čitaoce okrene emotivnim aspektima života – njihovom boljem razumevanju i uvažavanju. Štaviše, studija bi da bude oda emocijama. Smatram da je Igor Cvejić u potpunosti uspeo u ovoj nameri. Studija jeste svojevrsna oda osvešćenom i osećanom životu sa drugima.

Izvod iz recenzije dr Adriane Zaharijević

Cvejić emocije predstavlja kao specifične pukotine koje otvaraju naše zatvoreno sopstvo ka onom drugom i drugačijem od nas. Otuda se potresenost emocijama, kako god se ona neposredno iskušavala, u ovoj studiji predstavlja kao pozitivno konstitutivno svojstvo emocija kao fenomena – kao način da se sprovede interakcija sa svetom i da se kroz tu interakciju dela u smislu promene kako sopstvenog odnosa prema svetu. Emocije se predstavljaju kao naročito svetlo u kom nam se pokazuje kako ono sa čime smo u odnosu (u svetu), tako, povratno, i mi sami kao deo tog odnosa.

Izvod iz recenzije dr Une Popović

Knjiga je veoma značajna u društvenom smislu, zato što na pronicljiv način pokušava da obuhvati i objasni ono što čini „duh vremena”, a to je sukob između različitih sistema vrednosti koji polarizuje i deli društva, kako ona nacionalna tako i međunarodno. Praktično je nemoguće shvatiti savremenu politiku bez razumevanja fenomena kojima se ova knjiga bavi.

Dr Goran Tepšić

Dr Tamara Vučenović je kao autorka tokom dve decenije emitovanja „Digitalnih ikona” na talasima Radio Beograda 2 superpovezala i ugostila sagovornike svih pomenutih generacija, i čini to i dalje. […] Sagovornici u studiju Radio Beograda 2 debatuju o temama digitalnih otisaka, sajber-bezbednosti, građanskom i onlajn novinarstvu, onlajn ekstremizmu, kriptovalutama, darknetu, virtuelnoj književnosti, digitalizaciji filmskog arhiva ili muzejske građe, digitalnim bibliotekama, regulativama onlajn rada od kuće…

dr Vesna Perić, odgovorni urednik Dramskog programa Radio Beograda

Dr Tamara Vučenović nas u svojoj knjizi, kroz odabrane intervjue podeljene u tematska poglavlja, vodi kroz razvoj digitalnog društva u prethodnih dvadeset godina. Posebno je značajno što su sagovornici nosioci tog razvoja, a zastupljene teme na različite načine oslikavaju stanje u Republici Srbiji u tom trenutku. Čitaocu je omogućeno da sagleda razvoj našeg digitalnog društva birajući pristup temama po sopstvenom nahođenju.

Jasna Rajić Ristić, nastavnica u Elektrotehničkoj školi „Nikola Tesla”, Beograd

Od pažljivo odabranih isečaka istorije Bojan Kovačević je načinio živopisni kolaž evropskog klasičnog i modernog sveta politike i predstavio ga kao jedinstvenu hroniku vremena i sudbina. Ovaj rukopis stoga podseća na priče o ljudima i događajima koje nam je u svojim knjigama Graditelji sveta i Zvezdani časovi čovečanstva ostavio Štefan Cvajg. To su dragoceni pečati vremena koji ne dozvoljavaju zaborav onog najživljeg u ljudskoj istoriji.

iz recenzije prof. dr Slobodana Samardžića

Afinitet prema antičkoj filozofiji u rukopisu Željka Kaluđerovića Istorija helenske filozofije I–II dobio je svoj puni intelektualni i duhovni oblik, pokazujući, između ostalog, da je skrupulozno izučavanje klasičnog grčkog jezika bilo neophodno kako bi se filozofija Helena mogla studirati u njenom izvornom jezičkom obliku i misaonom iskazu. Akumulacija znanja, vrhunska upućenost u izvornu i sekundarnu literaturu, kao i snažni istraživački interes omogućili su autoru da napiše spis o ranim helenskim filozofima i utemeljitelju Likeja odnosno njegovom poimanju sopstvenih preteča. Knjiga predstavlja zrelo istraživačko delo koje treba učiniti dostupnim kako specijalistima u filozofiji, tako i široj čitalačkoj publici.

Evangelos D. Protopapadakis

Holokaust je, evidentno, aktuelan događaj. - Hilen Flanzbaum

[...] kada se sagleda kroz ideološku prizmu, „sećanje na nacističko istrebljenje“ [...] postaje „moćan alat u rukama izraelskog rukovodstva i Jevreja u dijaspori“. Nacistički holokaust postaje Holokaust. - Flanzbaum Novik Finkelstin, Norman Finkelstin

Problemi i zadaci rekonstrukcije slovenske duhovne kulture nalaze se u neposrednoj vezi s problemom etnogeneze Slovena ili su njegov sastavni deo. Ako bismo ove probleme razdvojili i smatrali ih nezavisnim ili autonomnim, morali bismo da priznamo kako je rešavanje pitanja etnogeneze Slovena u današnje vreme nemoguće bez evidentiranja činjenica i pokazatelja slovenske duhovne kulture, kao što se ni ta kultura ne može rekonstruisati bez dovoljno jasne predstave o praslovenskoj istorijskoj (teritorija, materijalna kultura, socijalna struktura, privredna delatnost i sl.) i jezičkoj prošlosti.
Nikita I. Tolstoj

O autoru:
Nikita I. Tolstoj (1923–1996) bio je jedan od vodećih slavista u svetu. Rođen je u Vršcu 1923. g. u porodici ruskih izbeglica, primljenih u Kraljevini Jugoslaviji nakon Oktobarske revolucije u Rusiji. Njegov otac, oficir carske Rusije, jedan je od unuka čuvenog pisca Lava Tolstoja i autor Srpsko-ruskog rečnika, koji je i danas u upotrebi. Za njegovo ime se vezuje poseban lingvistički pravac – etnolingvistika, koji su dalje razvijali njegova saradnica i životna saputnica, Svetlana Tolstoj, i mnogobrojni učenici. Bio je član više nacionalnih akademija nauka uključujući i SANU.