ISTORIJA

"Our approach in the edited volume entitled “Wilderness Revisited: Its Essence, Perception, Description and Image in Byzantium and Beyond” is a bottom-up endeavour based on actual, ongoing research in various academic fields providing expertise and new scholarly results and, thus, enabling meaningful comparisons between different countries, continents and cultures. It is by no means a preconceived concept imposed by somebody, but the embodiment of one of the core visions of the research initiative “Maps of Power” .

Our starting point is twofold. On the one hand, we have been inspired by an article of the geographer and environmental historian William Cronon with the title “The Trouble with Wilderness; Or, Getting Back to the Wrong Nature” , who writes, amongst others, on the perception of “Wilderness”. On the other hand, the editor of this volume attended two workshops in Oxford in the years 2023 and 2024 which spurred him to delve deeper into the topic. The volume’s aim is to enrich further discussion in academia and to connect it to the public discourse in Central Europe (but also beyond).

Knjiga Ivana E. Kostića bavi se kulturom i dinamikom identiteta bosanskih muslimana nakon osmanske ere, naglašavajući međusobnu igru između osmanskog nasleđa i evropske modernosti. Ovo delo značajno doprinosi kulturnoj i društvenoj istoriji Bosne i Hercegovine, ali kroz studiju slučaja organizacije Mladi muslimani posebno unapređuje razumevanje kako se verski pokreti transformišu u nacionalne u islamskom kontekstu.

Dr Radmila Radić


Ovom knjigom Ivan Ejub Kostić je pokazao da je odmeren i odgovoran autor koji je kadar da napiše knjigu za probranu, učenu, ali i širu čitalačku publiku. Uzevši u obzir tematski, ali i teorijski okvir ove studije, doprinos od njenog objavljivanja imaće, svakako, naša istoriografija (osobito povest Jugoslavije u 20. veku), politikologija, islamologija, sociologija i druge srodne društveno mhumanističke discipline.

Prof. dr Milan Vukomanović


Delo Ivana Ejuba Kostića unapređuje naučno-teorijska saznanja o društvenim pokretima vođenim islamskim idejama i otvara prostor za dalja kritička istraživanja same organizacije Mladi muslimani. Kostićeva knjiga je izuzetno vredan doprinos akademskoj zajednici i predstavlja neophodno štivo za sve one koji se bave istraživanjem društvenih pokreta, islamskom političkom teorijom i islamskim aktivizmom.

Prof. dr Slobodan G. Marković

Drugi tom monografije Koste Nikolića o ratu u Bosni i Hercegovini obrađuje događaje tokom 1993. i 1994. godine. Kao i u prvom tomu, u okviru detaljne rekonstrukcije dešavanja na ratištu u posmatranom periodu, autor posebnu pažnju posvećuje opisu brojnih ratnih zločina i stradanjima civilnog stanovništva. Naglašavamo da zločine i žrtve ne deli prema nacionalnoj i verskoj pripadnosti, već svima pristupa na isti način, bez selektivnosti i pristrasnosti, držeći se dostupne dokumentacije, pravila istorijske nauke i humanističkih načela.
Dr Dragomir Bondžić
Rukopis drugog toma monografije Koste Nikolića bavi se drugom i trećom godinom rata u Bosni i Hercegovini. Knjiga je strukturirana hronološko-tematskim principom i kroz pažljivo citiranje ključnih dokumenata i dubinsko istraživanje motivacija ključnih aktera, omogućava čitaocima da u potpunosti razumeju različite perspektive suprotstavljenih strana, što vodi do dobro zasnovanih zaključaka. Ovaj pronicljiv i detaljan rad neophodan je svakome ko želi da razume ovaj kritični period nedavne prošlosti regiona.
Dr Radmila Radić
Monografija počiva na širokoj izvornoj osnovi, a naučni aparat je bogat i precizno organizovan, dok stil pisanja karakteriše beskompromisna objektivnost. U odnosu na brojne nacionalno i politički angažovane studije o ratu u Bosni i Hercegovini, ovaj tom se izdvaja balansom u tumačenju sukobljenih strana, bez etničkih ili ideoloških predrasuda. Opredeljenje autora da formu potčini suštini samo je osnažilo akademsku vrednost ovog kapitalnog dela.
Dr Vladan Jovanović

O autoru:

Kosta Nikolić (1963) radi u Institutu za savremenu istoriju u Beogradu u zvanju naučni savetnik. Diplomirao je (1988), magistrirao (1993) i doktorirao (1999) na Katedri za istoriju Jugoslavije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Oblasti naučnog interesovanja: istorija komunizma u Kraljevini Jugoslaviji, istorija Drugog svetskog rata, istorija srpskog društva u XX veku, raspad SFRJ i ratovi u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. Učestvovao je na brojnim domaćim i međunarodnim naučnim skupovima i angažovan kao urednik i član redakcije više naučnih časopisa. Od 2001. do 2020. bio je rukovodilac tri projekta Ministarstva nauke Vlade Republike Srbije i član tima četiri međunarodna projekta. Do sada je objavio pet udžbenika za osnovnu i srednju školu, 50 monografija i 160 radova u naučnim časopisima u Srbiji i inostranstvu.

Pred nama je istorija mora. Knjiga pripoveda o geologiji, ljudima sa obala, otkrićima, brodovima, ratovima, mitovima i snovima. Ali pre svega govori o ribama i svim morskim bićima. Ukratko, to je priča koja spaja ljude i životinje. Naravno, ovo nije sitničava hronika događaja i pojava, već pripovedanje kroz lica, slike, zvuke i boje, s nadom da će preneti makar deo onog čuda koje nam dubine uvek pružaju.
Ova velika knjiga o moru počinje u beskonačno dalekoj prošlosti, pre četiri milijarde godina, osvetljava geološke procese, početke života, dinosaure i primitivne ribe, nestala mora i velike katastrofe. Zatim nas vodi u dubine okeana, među koralne grebene, močvare, stene i peščane plaže. I zaista, radi se o istoriji prvih kolonizacija, prastarih brodova i rođenja luka, velikih mitova, od biblijskih do homerovskih, o poreklu civilizacija – Feničana, Grka, Rimljana – i svega što ih je okruživalo. Pripoveda o trgovačkim rutama, priča o amforama i koralu, o putevima hodočasnika, o Vikinzima u Americi i o Kinezima u Indijskom okeanu.
Ovo je priča i o poznatim stvarima: busolama, karavelama, Kristiforu Kolumbu, Magelanu, Amerigu Vespučiju i karipskim piratima. Ali i o kitovima i ajkulama, skrivenom blagu, legendama o Krakenu, Malstrumu i Letećem Holanđaninu – o svemu što je vekovima hranilo ljudsku maštu. Vodi nas do današnjih dana, do ekološke krize i topljenja glečera. Jer pričati o moru znači govoriti o našim najdubljim snovima, ali i podsećati nas da smo, na kraju, samo jedna vrsta među mnogim drugim vrstama. Mi smo deo mora – a to je možda najvažnija poruka ove hiljadugodišnje avanture.


Alesandro Vanoli (Alessandro Vanoli), istoričar, pisac i tumač nauke, stručnjak je za istoriju Mediterana. Predavao je na Univerzitetu u Bolonji, a kratko vreme i na Državnom univerzitetu u Milanu, gde se bavio istorijom Mediterana i islamskim prisustvom u Španiji i na Siciliji. Godinama je posvećen prenošenju i širenju nauke kroz pozorišne komade i didaktičke aktivnosti vezane za islamski svet i popularizaciju istorije. Sarađuje sa Italijanskom radio-televizijom (RAI) i sa dnevnim listom Corriere della Sera. Za poznatu izdavačku kuću Laterza objavio je dela Istorija Mediterana u 20 predmeta (Storia del Mediterraneo in 20 oggetti), sa Amedeom Fenijelom (Amedeo Feniello), i Stvaranje Zapada (Invenzione dell’Occidente), 2024. godine.

Ovo je izvanredna knjiga u kojoj se Đokić pokazuje kao prvorazredan stručnjak... Njegovom upečatljivom „osećaju” za politički život u međuratnoj Jugoslaviji pridodata je i razvijena svest o evropskom kontekstu jugoslovenske politike. Svi izučavaoci regiona, baš kao i istoričari, sociolozi i politikolozi koji se u načelu bave nacionalizmom treba da pročitaju ovu knjigu. Od nje će takođe imati koristi i diplomate, aktivisti koji rade na rešavanju sukoba, kao i novinari... - Aleksa Đilas

Dejan Đokić zaslužuje sve pohvale za ovu odlično istraženu i veoma dobro napisanu knjigu. Izbegao je nacionalističke klišee i pristrasan ton i predstavio čitaocu nove interpretacije originalnog izvornog materijala. Kao takva, knjiga se izdvaja od velike većine radova o bivšoj Jugoslaviji napisanih od 1990-ih godina. -Cathie Carmichael, European History Quarterly

[Knjiga] predstavlja jednu izuzetnu, i u pojedinostima i u zaključcima, istoriju unutrašnjepolitičkog razvoja jugoslovenske zajednice od 1918. do 1941. godine. Do sada se takva knjiga nije pojavila ni na jednom stranom jeziku. - Desimir Tošić, Danas

Nedostižni kompromis je originalna i provokativna studija ključnog perioda istorije Jugoslavije – kontroverzan, ali od sada neizbežan rad na ovu temu. - Wim van Meurs, Canadian Journal of History

O autoru

Dejan Đokić je redovni profesor istorije na Nacionalnom univerzitetu Irske, Mejnut (National University of Ireland, Maynooth). Prethodno je bio redovni profesor istorije na Goldsmits koledžu Univerziteta u Londonu (Goldsmiths, University of London), gde je osnovao Centar za studije Balkana. Predavao je i na Univerzitetu u Notingemu (The University of Nottingham), Birkbek koledžu Univerziteta u Londonu (Birkbeck, University of London), i na Školi za slovenske i istočnoevropske studije Univerzitetskog koledža u Londonu (SSEES UCL), na kojoj je i diplomirao i doktorirao. Zajedno sa grupom kolega osnovao je istraživački seminar „Promišljanje moderne istorije Evrope“ na londonskom Institutu za istorijska istraživanja („Rethinking Modern Europe“, Institute of Historical Research). Bio je naučni saradnik i stipendista Britanske akademije (The British Academy), fondacija Humbolt (Alexander von Humboldt Stiftung) i Liverhjum (The Leverhulme Trust), i Vudro Vilson centra u Vašingtonu (Wilson Center); stalni je saradnik Kraljevskog istorijskog društva (Royal Historical Society). Postdoktorsku specijalizaciju je završio na Kolumbija univerzitetu u Njujorku (Columbia University), gde je takođe predavao kao gostujući profesor. Od 2020. gostujući je profesor na Katedri za istoriju jugoistočne Evrope Univerziteta Humbolt u Berlinu (Humboldt Universitat zu Berlin). Autor je knjiga Elusive Compromise: A History of Interwar Yugoslavia (London: Hurst/Madison, WI: University of Wisconsin Press, 2007); srpsko izdanje: Nedostižni kompromis: srpsko-hrvatsko pitanje u međuratnoj Jugoslaviji (Beograd: Fabrika knjiga, 2010) i Pašić and Trumbić: The Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (London: Haus/Chicago: Chicago University Press, 2010). Rođen je u Paraćinu 1971, prve godine života je proveo u Potočcu, a odrastao je i osnovnu i srednju školu završio u Svetozarevu (današnja Jagodina).

Knjiga Hleb, topovi, dugovi trudi se da nas bliže upozna sa zbivanjima tokom predvečerja Prvog svetskog rata prvenstveno iz oblasti ekonomske istorije, ali i iz susednih društvenih nauka. U ovom periodu verovatno najvažniji događaj bili su balkanski ratovi, koji su okončali dinamičan rast srpske ekonomije od 1906. do prve polovine 1912. godine. Iz njih je Srbija izašla veoma zadužena, pošto je, zbog minimalne domaće štednje, spoljnim zajmovima finansirala infrastrukturu, nabavku naoružanja i ratne troškove. Perspektiva servisiranja tih dugova bila je sumnjiva. Verovatno najvažniji ekonomski događaj u periodu 1911–1914. bilo je sklapanje trgovinskog ugovora Srbija–Austrougarska 1910, koji je stupio na snagu 1911. godine. Njime su okončani Carinski rat i normalizovani ekonomski odnosi dveju zemalja, što je dovelo do velikog rasta spoljne trgovine i poljoprivredne proizvodnje. Ipak, tokom sledećih godina spoljna trgovina gušila se pod teretima ratnih zbivanja, ali i lošeg vremena i inflacije.

O autorima:

Boško Mijatović je diplomirao, magistrirao i doktorirao na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Usavršavao se na Londonskoj školi za ekonomiju i u OECD-u. Bio je predsednik Centra za liberalno-demokratske studije, istraživačkog centra iz Beograda.

Svojevremeno je radio kao viši naučni saradnik u Ekonomskom institutu u Beogradu. Objavio je i priredio više knjiga i zbornika radova. Radio je na više desetina projekata Svetske banke, EU, jugoslovenske i srpske vlade, UNDP, UNICEF i drugih domaćih i međunarodnih institucija. Član je uređivačkog odbora časopisa Panoeconomicus, bio je urednik za ekonomiju u Službenom glasniku, glavni urednik Prizme i Fokusa, autor je ekonomskih i političkih kolumni u NIN-u, Politici, Danasu, Ekonomskoj politici, Ekonomist magazinu i Radaru. Najvažnije publikacije su mu: Privatizacija (1993), Ekonomija, politika i tranzicije (1998), Duvan i srpska država u XIX veku/Tobacco and the Serbian State in the 19th Century (2006), Pojmovnik liberalne demokratije (sa I. Vujačićem i T. Mladenovićem, 2008), Poezija, tržište, država (sa M. Maksimovićem, 2009), Dva veka Dečanske ulice (2009), Srbija na nizbrdici (2011), Program dečjih dodataka u Srbiji (sa G. Matković, 2012), Ilustrovana istorija beogradskih kafana (sa B. Belingarom, 2016), Zemlјa, novac, država, iz srpske ekonomske istorije (2018), Istorija državnih finansija Srbije 1876–1895 (2021), Duvan u prvoj polovini dvadesetog veka (2022) itd. Priredio je i napisao predgovore za dve knjige u izdanju Akademske knjige: Istina o „Ekonomskoj podlozi hrvatskog pitanja“ Rudolfa Bićanića (2022) i Ekonomska politika Koste Cukića (1862, 2024).

Milan Zavađil je diplomirao na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a magistrirao na Londonskoj školi za ekonomiju. Radio je u Narodnoj banci Jugoslavije i 30 godina u Međunarodnom monetarnom fondu. Držao je brojne kurseve na poslovnoj školi ESSEC, Institutu za obuku u Singapuru (IMF STI) i SEACEN (Organizacija centralnih banaka jugoistočne Azije). Bio je konsultant za ASEAN+3 Macroeconomic Research Organization (AMRO), za Australijski program tehničke pomoći za Indoneziju i brojne druge fondove (kratkoročni angažmani), kao i govornik na događajima Bloomberg-a i drugim investitorskim skupovima. Najnoviji radovi: „Serbia on the Path to Modern Economic Growth“ (sa Boškom Mijatovićem), Economic History Review, avgust 2022; „It’s all about (Industrial) Policy –Developing Indonesia’s mineral refining and processing industries“, Strategic Review, januar 2011; „Are emerging Asia’s reserves really too high?“, rad MMF-a sa Martom Ruiz Aranz (WP08/192), avgust 2008.

Prateći istoriju smrtne kazne na prostoru Srbije i Jugoslavije, Ivan Janković u novom, dopunjenom izdanju knjige Na belom hle¬bu stvara ne samo najopsežniji pregled njenog izvršenja, već i daje krajnje specifični prikaz društvenog života ovih prostora.

Knjiga otkriva kako su se menjali načini izvršenja, za koje zločine je smrtna kazna bila propisana i kakvu ulogu je imala u različitim epohama – od Kneževine i Kraljevine Srbije, preko jugoslovenskih država, pa sve do savremenog perioda.

Iscrpna analiza smrtne kazne kao pravnog instituta tokom dva veka sjedinjena je sa mnoštvom podataka o tome kako je ona za¬pravo izgledala, ko su bili osuđenici, ali i dželati. Tako se pred nama otkriva zanimljiva galerija likova, od političkih osuđenika, preko obesnih vlastodržaca, surovih razbojnika i bestijalnih serijskih ubi¬ca, dželata sa rukavicama i cilindrom, pa sve do tragično osuđenih nevinih ljudi.

Sveobuhvatna i temeljita, istovremeno jasno i pitko napisana, knjiga Na belom hlebu Ivana Jankovića otkriva neistraženi deo naše prošlosti, ali i pokreće velike teme o granicama odnosa države i građanina, kao i o pravu na život, koje su ponovo aktuelizovane u današnjici vraćanjem ideje o smrtnoj kazni na velika vrata.

„Ova je knjiga, konačno, važna i za budućnost: ovi džentlmeni koji nad nama vladaju uvek će biti u iskušenju da smrtnu kaznu vrate, svem svom evropejstvu uprkos.“ - Miloš Vasić, Vreme

O autoru:

Ivan Janković je rođen 1946. u Beogradu. Sociolog i pravnik, dugogodišnji advokat. Osnivač Udruženja za borbu protiv smrtne kazne (1981) i nevladine organizacije Srbija protiv smrtne kazne (2012). Član Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (2007–2013). Objavljene knjige:
Smrt u prisustvu vlasti (1985), Na belom hlebu (2012, 2025), Kata Nesiba i komentari (2014, 2017). Koautor je sledećih knjiga: Društvene devijacije: kritika socijalne patologije (1981), Kosovski čvor: drešiti ili seći? (1990), Zabrana zlostavljanja: priručnik za policiju i zatvorsko osoblje (2010). Autor je više članaka u pravnim, sociološkim i istorijskim časopisima.

Za ceo svet Hram Vasilija Blaženog u Moskvi predstavlja simbol Rusije. Čime se onda proslavio taj svetac koji je sahranjen u tom hramu? Šetao je go po ulicama, pravio nerede na pijaci, provocirao prolaznike, bacao kamenje na kuće pobožnih ljudi, a jednom je razbio čudotvornu ikonu. Da li takvo ponašanje odgovara liku svetitelja? Cavršeno odgovara, ako je taj svetac jurodivi.

O autoru
Sergej Ivanov je član Britanske akademije i profesor na Severozapadnom univerzitetu u Evanstonu. Specijalizirao se za vizantijsku kulturu i vizantijsko-slovenske odnose. Ivanov je autor više od 200 naučnih publikacija. Njegove monografske studije U potrazi za Konstantinopoljem. Vodič po vizantijskom Istanbulu (Akademska knjiga, 2023) i Bogonadahnuti ludaci. Kulturna istorija jurodivosti (Akademska knjiga, 2025) prevedene su na više jezika.

Federico Tenca Montini, italijanski povesničar u Naučno-istraživačkom centru Koper i stipendista programa „Marie Skłodowska-Curie“, te spoljni saradnik Odsjeka za povijest Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Član je Upravnog odbora Instituta za povest pokreta otpora i savremeno doba u Trstu. Njegova je knjiga o tršćanskom pitanju dostupna na italijanskom (il Mulino, 2020) i još, s prisutnim izdanjem, na tri jezika bivše Jugoslavije.

Holokaust je, evidentno, aktuelan događaj. - Hilen Flanzbaum

[...] kada se sagleda kroz ideološku prizmu, „sećanje na nacističko istrebljenje“ [...] postaje „moćan alat u rukama izraelskog rukovodstva i Jevreja u dijaspori“. Nacistički holokaust postaje Holokaust. - Flanzbaum Novik Finkelstin, Norman Finkelstin

Malo koji događaj u povesti je doživeo tako raznolika, protivrečna i suprotstavljena tumačenja kao raspad Jugoslavije. Potpuno odsustvo konsenzusa, naučnog, publicističkog, žurnalističkog i kolokvijalnog, svakodnevnog, jednako prevladava i kada je reč o samoj jugoslovenskoj državi u odnosu na koje se grade novi nacionalni identiteti država naslednica. Knjiga Dejana Jovića Uvod u Jugoslaviju u tu polemiku, u tu kakofoniju narativa, u tu nepotrebnu strast, u taj (zapravo) politički sukob unosi smirenost Argumenta. Utoliko je Jovićev Uvod u Jugoslaviju svojevrsni reset dosadašnjih interpretacija, nadajmo se i reset percepcija jednog važnog poglavlja povesti (post) jugoslovenskih naroda. Ova knjiga, pisana pre svega za nove generacije, rođene nakon raspada Jugoslavije, objašnjava šta je bila i šta je htela biti Jugoslavija – u čemu je uspela a u čemu nije. Ona nudi uverljiv odgovor i na pitanje – zašto se dogodio njen raspad, odnosno nestanak. Time otvara prostor za nova istraživanja, temeljena na arhivskom gradivu kao i na čvrstoj i uverljivoj metodologiji naučnog istraživanja.


Dejan Jović profesor je politologije na Fakultetu političkih znanosti u Zagrebu i naslovni profesor Fakulteta političkih nauka u Beogradu. Od 2013. do 2021. bio je glavni i odgovorni urednik časopisa Politička misao, a od osnivanja 2018. glavni je urednik Tragova, časopisa za srpske i hrvatske teme. Rođen je 1968. u Samoboru. Diplomirao je u Zagrebu, magistrirao u Ljubljani i Manchesteru, a doktorirao u Londonu na London School of Economics and Political Science 1999. Potom je bio stipendist Jean Monnet Fellow u Europskom sveučilišnom institute u Firenci (2000). Od 2000. do 2010. radio je na Sveučilištu Stirling u Škotskoj, gdje je predavao politologiju i bio osnivač i direktor Centra za istraživanje europskog susjedstva. Od 2009. je profesor na Fakultetu političkih znanosti u Zagrebu, najprije izvanredni (od 2009) pa redovni (od 2014), a od 2020. i redovni u trajnom izboru. Od 2019. je znanstveni savjetnik u trajnom izboru iz područja politologije. Bio je glavni analitičar u Uredu predsjednika Republike od 2010. do 2014. Autor je knjiga Jugoslavija: država koja je odumrla (Prometej, Zagreb, 2003; Samizdat/ Fabrika knjiga, Beograd, 2003; Purdue University Press, Lafayette, 2009) te Rat i mit: politika identiteta u suvremenoj Hrvatskoj (Fraktura, Zaprešić, 2017. i 2018). Uredio je i priredio pet zbornika iz područja politologije. Bio je voditelj Odsjeka za međunarodnu politiku na zagrebačkom Fakultetu političkih znanosti (2012–2016) i predsjednik Upravnog vijeća Instituta za razvoj i međunarodne odnose u Zagrebu. Jedan je od urednika serije knjiga o jugoistočnoj Europi pri Central European University Pressu. Redovni je član Europske akademije znanosti i umjetnosti te Internacionalne akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine. Predsjednik je Savjeta Srpskog narodnog vijeća i predsjednik Upravnog odbora Foruma za vanjsku politiku.

Srbija je bila uključena u događaje koji su oblikovali savremeno doba, ali je njena istorija malo poznata i često pogrešno razumevana. Pisana lako razumljivim jezikom, knjiga Dejana Ðokića se čita kao uzbudljivo štivo koje pokriva celokupni istorijski raspon istorije Srbije, od seoba Slovena u šestom veku sve do danas. Ðokić pokazuje kako su seobe stanovništva, kontakti sa susednim državama i narodima, kao i strateški važan geografski položaj na raskršću Istoka i Zapada uticali na istoriju Srbije i srpskog naroda. Pored ovih, on ukazuje i na druge teme karakteristične za istoriju Srbije, kao što su pluralizam i policentričnost srpskog naroda, promenljivost kroz istoriju doživljaja gde se nalaze granice Srbije, Srbija kao pogranično i transimperijalno društvo, i odnos jedne male nacije prema svetskim i regionalnim zbivanjima. Ovo je istorija srpskih država, institucija i društava u kojima su Srbi živeli, gotovo uvek zajedno sa drugima, koja istovremeno daje glas pojedincima i pripadnicima manjina. Knjiga nudi sveža tumačenja i originalni pristup, otkrivajući fascinantnu istoriju isprepletenosti između jugoistočne Evrope i ostatka kontinenta, ponekad s globalnim posledicama. Istovremeno, knjiga ističe iznenađujuću vitalnost srpskog identiteta koji je, zahvaljujući evoluiranju i ponovnom osmišljavanju, preživeo u različitim otelovljenjima tokom vekova.

Knjiga Luke Filipovića Evrokomunizam i Jugoslavija 1968–1980 nastala je kao ishod teorijski vođenog istorijskog istraživanja, i kao takva predstavlja retkost u domaćoj istoriografiji. Utoliko je važnije da se ovakvom pristupu otvori prostor i ponudi zaslužena intelektualna pažnja.

Najveći deo monografije Evrokomunizam i Jugoslavija 1968–1980 prezentuje rezultate istraživanja arhivske građe i drugih istorijskih izvora, ali autor se bavi i pozicioniranjem istorijske evolucije marksističkih ideologija u kontekst društvenih i političkih promena u zemljama Mediterana tokom šezdesetih, sedamdesetih i osamdesetih godina XX veka.

Takođe, knjiga Luke Filipovića postavlja nova pitanja o sličnostima i razlikama koje se mogu uočiti između kretanja marksističke misli i razvoja političke prakse komunističkih partija u državama Zapadne Evrope i, sa druge strane, evolucije partijske ideologije jugoslovenskih komunista i reformi partijskih politika Saveza komunista, kao i državnih politika SFRJ. Navedene tendencije Luka Filipović pokušava da dovede u vezu sa značajnim promenama društvene stvarnosti u SFRJ i u Evropi.

Kralj Aleksandar Karađorđević branio je Jugoslaviju diktaturom. Za njega, ako je vidovdanski projekat države propao, nije propala sama država i nju je vredelo braniti. U njegovim očima, uvedena diktatura bila je funkcionalna diktatura. Njen zadatak je bio da država odahne dok se stranačke strasti smire. Ali, stranačke strasti bile su u funkciji njihovih državnih vizija, suštinski nepomirljivih. Srpske stranke posmatrale su srpsko državno pitanje kao jugoslovensko, dok su hrvatske stranke jugoslovensko pitanje gledale kao hrvatsko državno pitanje. Jedino je za kralja jugoslovensko pitanje bilo supstantivno državno pitanje i zato je polagao pravo da državu brani i sredstvima otvorene diktature.

Domišljata misao da je istorija nauka o onome što se nikad ne događa dva puta može se upotpuniti i osnažiti pronicljivim i verodostojnim objašnjenjem da se povesnica nikada ne ponavlja, ali uz napomenu da se ponavljaju samo istorijske okolnosti, odnosno okvir pojedinih zbivanja. Zaključak koji proističe iz dveju prethodnih premisa istrajava na činjenici da su povesna dešavanja po sebi jedinstvena, zamršena u svojoj unutrašnjoj arhitekturi, dakle, neponovljiva. Upravo u toj neponovljivosti sadržane su zanimljivost, privlačnost i veličajnost istorijskih događaja.
Radivoj Radić (1954) diplomirao je (1980), magistrirao (1985) i doktorirao (1991) na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Usavršavao se u Atini (1985/1986) i u Centru za vizantijske studije Dambarton Ouks u Vašingtonu (SAD) /1997/1998/. Od 2006. redovni je profesor na Katedri za istoriju Vizantije Filozofskog fakulteta u Beogradu. Predaje Istoriju Vizantije i na Filozofskom fakultetu u Istočnom Sarajevu (Pale) i gostujući je profesor na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu. Učestvovao je na preko osamdeset međunarodnih naučnih skupova u zemlji i inostranstvu i do sada je objavio preko tri stotine naučnih i stručnih radova u domaćim i inostranim časopisima. Bio je šef bilateralnog grčko-srpskog projekta Vizantija i Srbija u poslednjem stoleću njihovog postojanja i potonje posledice ovih kontakata (2003–2006). Urednik je časopisa Građa o prošlosti Bosne (Banja Luka) i član redakcije časopisa Античная древность и средние века (Ekaterinburg, Rusija) i Stari srpski arhiv (Beograd). Prevashodno se bavi poznovizantijskom istorijom i vezama između Vizantije i južnoslovenskih zemalja u kasnom srednjem veku, temama iz svakodnevnog života u vizantijskom svetu, kao i fenomenom pseudoistorije. Objavio je knjige Vreme Jovana V Paleologa (1332–1391) (Beograd 1993), Strah u poznoj Vizantiji, 1180–1453, I–II (Beograd 2000), Iz Carigrada u srpske zemlje. Studije iz vizantijske i srpske istorije (Beograd 2003), Srbi pre Adama i posle njega (2003), Vizantija: purpur i pergament (Beograd 2006), Carigrad. Priče sa Bosfora (2007, drugo izdanje 2008), Jovan V Paleolog, vizantijski car (1341–1391) (Beograd 2008), Vizantija i Srbija: plamen i odsjaji (Beograd 2010), Konstantin Veliki – nadmoć hrišćanstva (Beograd 2010), Crno stoleće. Vreme Jovana V Paleologa (1332–1391) (Beograd 2013), Drugo lice Vizantije. Nekoliko zapostavljenih tema (Beograd 2014), Klio se stidi: protiv zlostavljanja istorijske nauke, (Beograd 2016), Srbija 1217: nastanak kraljevine (sa S. Mišićem, Beograd 2017), Istorija Trapezuntskog carstva (Beograd 2022).

Teško je dovoljno naglasiti istoriografski i društveni značaj pojavljivanja velike, dvotomne monografije Milivoja Bešlina koja problem jugoslovenskog društva, države, politike i ekonomije razmatra u njihovom izvornom kontekstu, postavljajući ih u koordinate proverene faktografije i analizirajući ih u svoj složenosti njihovog međuuticaja. Pomno čitanje ove monografije potvrđuje da se radi o delu koje će imati veliki uticaj na studije jugoslovenskog socijalizma i na razvoj istoriografskog pristupa njegovim fenomenima.

Istorijska nauka kod nas i u regionu ovom knjigom dobija, između ostalog, i temeljnu i neizostavnu studiju za izučavanje glavnih problema Titove Jugoslavije i mesta Srbije u njoj. Središnje pitanje kojim se autor bavi odnosi sena puteve, stranputice i prepreke nameravanoj modernizaciji društva, države, politike, kulture i ekonomije u Srbiji u vreme vladavine srpskih liberala, a dva su ključna razloga uslovila da monografija svojom širinom izlazi van zadatog hronološkog okvira studije. U kauzalnom smislu, problemi ovog perioda nisu se mogli hermetički odvojiti od procesa koji su im prethodili ili koji su sledili posle smene srpskih liberala. To je bilo teže utoliko što upravo u ovom periodu kulminiraju unutrašnje kontradikcije i postaje očigledan sukob koncepcija koje su sve vreme bile prisutne u jugoslovenskom društvu. Autorov širok hronološki obuhvat dobrim delom je i posledica nerazvijenosti istoriografije o socijalističkoj Jugoslaviji uključujući domaću, regionalnu i globalnu produkciju. - Dr Aleksandar R. Miletić

Кnjiga Vek ljubavi, vek stradanja posvećena je životu jedne sasvim posebne azijsko-evropske porodice. Ovo bajkovito, na momente veoma potresno dnevničko-memoarsko štivo, sasvim filmično ali i istinito, može se čitati i kao priča u kojoj jedan vek nemira i stradanja među narodima nagoveštava neke nove vekove, vekove mira i ljubavi. Pripadnika srpskog konjičkog odreda vihori rata odnose u Sibir, tu sreće svoju ljubav, mladu Ruskinju, i s njom, na putu za otadžbinu, dospeva u kineski grad Harbin. Međutim, sudbina je htela da više ne vidi svoj rodni kraj. Ali sinu i kćeri ostavlja u amanet da oni kad-tad to učine. Sudbina se postarala da njegova kći Irina Žarkovna Magarašević ispuni očev amanet i ostavi zapis o tome, a unuka Deng Đun potrudila se da ceo jedan vek stane među korice ove knjige. Čitalac tako ne prati samo životnu priču jedne srpsko-rusko-kineske porodice, čijih nekoliko pokolenja tokom sto i više godina prolazi kroz sve peripetije složene i burne kineske istorije XX veka, već prati i razvoj prijateljskih odnosa između tri naroda – srpskog, ruskog i kineskog. Zato se ova knjiga može čitati kao simbol jednog novog i obećavajućeg prijateljstva.

Profesorka Heilungđijanškog univerziteta Deng Đun (ruski Ija Dmitrijevna), jedna je od najpoznatijih rusista u Кini. Do svog penzionisanja predavala je na Institutu za ruski jezik. Veći deo života posvetila je tom jeziku. Nosilac je Putinove medalje za dostignuća u nastavi ruskog jezika i za promociju ruske kulture. Sebe naziva „šavom“ u čvrstom prijateljstvu Кine i Rusije. Sudbina joj je podarila dva krila – ruskim i kineskim jezikom vlada oduvek, od najranijeg detinjstva – ali i srpsko srce. Rođena je u mešovitoj, međunarodnoj porodici kao Srpkinja po majci – njen deda bio je Srbin, baka Ruskinja, a otac Кinez. Trenutno živi u Pekingu.

S ruskog preveo Radojica Nešović

U Kategorijama srednjovekovne kulture Gurevič rekonstruiše određene aspekte slike sveta srednjovekovnih ljudi u Zapadnoj Evropi: njihovo shvatanje vremena i prostora, prava, bogatstva i siromaštva, vlasništva i rada, njihov odnos prema prirodi. Analiza tih kategorija dovodi do postavke problema čovekove ličnosti u periodu feudalizma. Sa te tačke gledišta istražen je raznovrstan materijal srednjovekovnih spomenika, uključujući i književna i umetnička dela.

Aron Gurevič (1924–2006), istaknuti i svetski priznati medievist, autor je više značajnih knjiga: Pohodi Vikinga, Istorija i saga, Problemi geneze feudalizma u Zapadnoj Evropi, Problemi narodne kulture u srednjem veku, Kategorije srednjovekovne kulture i Srednjovekovni svet: kultura ćuteće većine. Gurevičev ozbiljan naučni rad posvećen istraživanju svih oblika života srednjovekovnog čoveka na tlu Zapadne i Severne Evrope učinio je da njegova dela budu prevedena na mnoge svetske jezike (francuski, engleski, nemački, švedski, norveški, italijanski, poljski, mađarski, češki...).

Naše istorijske knjige bave se iščezlim narodima i kulturama uglavnom samo onda kada su one od interesa za politički i kulturni razvoj moderne Evrope. Ono što tobože ili stvarno nije ostavilo trajan trag u istoriji Evrope, često se zanemaruje ili mu u najboljem slučaju daje ulogu zagonetnog pastorčeta i tretira kao kuriozitet kulturne istorije. Ova knjiga govori o 25 „autsajderskih“ kultura na svetu, od kojih najstarija potiče iz paleolita. Na mnogima od njih će se pokazati da su itekako ostavile traga i da su promenile tok istorije, ali da su ipak zaboravljene, jer su ih pobednici ili kasnije civilizacije potisnuli, prećutali, izbrisali i zabranili sećanje na njih, a njihova dostignuća pripisali drugim kulturama.
Harald Harman
Harald Harman (Harald Haarmann, 1946), nemački naučnik i lingvista, živi i radi u Finskoj. Predavao je na više nemačkih i japanskih univerziteta. Član je Istraživačkog centra za višejezičnost u Briselu. Potpredsednik je Instituta za arheomitologiju (Kalifornija) i direktor njenog evropskog ogranka (Finska). Autor je više monografija iz istorije kulture, arheomitologije, istorije i evolucije jezika, kontaktne lingvistike i istorije religija.

Pretpostavke, teze, polemike (1878–1918)

Knjiga Nastanak moderne istorijske discipline u Srbiji i Bugarskoj Bojana Mitrovića opisuje razvoj naučne istoriografije u Srbiji i Bugarskoj u poslednjoj četvrtini XIX veka. U središtu autorovog interesovanja su sami radovi Ilariona Ruvarca, Stojana Novakovića, Marina Drinova, Vasila Zlatarskog i drugih istoričara tog doba, unutar konteksta razvoja ne samo istoriografije nego i pomoćnih nauka, pre svega filologije i paleografije, kao i unutar razmatranja profesionalizacije poziva istoričara. Tim putem, autor dolazi do nekoliko zaključaka koji menjaju dosadašnji pogled na razvoj istoriografije na Balkanu. Pre svega, otkriva se da za ovdašnje istoričare glavni uticaj i stimulans za razvoj nije dolazio direktno iz Francuske i Nemačke, već razvojem iz slovenske filologije, dakle, pre svega, iz Rusije i Habzburške monarhije. Zatim, da su se različite „škole“ unutar tumačenja nacionalnih istoriografija razlikovale ne toliko po pristupu ili metodološkim pretpostavkama koliko u striktnoj aplikaciji same metodologije istraživanja. Konačno, autor otkriva da je revizija romantičarskih pretpostavki o boju na Kosovu i na Marici bitno uticala, kod Stojana Novakovića i drugih, na promenu percepcije na celokupni srpski srednji vek i na osmanska osvajanja.

Jedna od najpopularnijih knjiga Feliksa Lune, Kratka istorija Argentinaca (Breve historia de los argentinos, 1993), prvi put se pojavljuje u prevodu na srpski jezik, obogaćena pojašnjenjima koja će našem čitaocu olakšati razumevanje ključnih pojava, ljudi i događaja u povesti najjužnije latinoameričke zemlje. Uvodnom beleškom u knjizi o argentinskom narodu i njegovim vođama, Luna naglašava njen kolokvijalni registar i obraća se čitaocu kao da razgovara s njim oči u oči, kao da njemu lično pripoveda jednostavnim jezikom i prijateljskim tonom. Od osnivanja Buenos Ajresa do drugog pada Huana Perona (Juan Perón, 1895‒1974), Luna oslikava istorijske događaje značajne za određeni istorijski trenutak, ali i za razumevanje savremene Argentine. Osobenim kombinovanjem saznanja o prošlosti i svog prefinjenog pripovedačkog stila, u Kratkoj istoriji Argentinaca Feliks Luna nam predočava jedan od najvećih problema hispanoameričkog čoveka: njegovo neprestano traganje za nacionalnim i ličnim identitetom.

Bojana Kovačević Petrović

Boljševici su vlast u Rusiji preuzeli 7. novembra 1917. godine, posle niza odlučnih akcija i zauzimanja Zimskog dvorca u Petrogradu. Usledio je krvav građanski rat, koji je odneo deset miliona života, dva miliona ljudi oterao u emigraciju te izazvao ogromnu glad i nemaštinu u zemlji. Obračun komunista s buržoazijom uništio je privredu i kulturu do neprepoznatljivosti.
U knjizi Sunovrat ruske kulture Svetozar Poštić obrađuje Februarsku revoluciju, Oktobarski prevrat i građanski rat, naročito Beli pokret, koji je konačan poraz doživeo 1922. godine. Autor nam daje nove uvide u propast ruske kulture u određenom istorijskom periodu – kroz opise učesnika i svedoka ove tragedije i njihovih životnih sudbina. U poslednjem delu knjige prikazan je rat protiv Crkve i vernika, koji je za cilj imao da iskoreni tradicionalnu religioznost i uspostavi veru u Revoluciju, dijalektički materijalizam i ostvarenje raja na zemlji.

Jugoistočna Evropa, koja se prostire od Hrvatske do Grčke i od Albanije do Bugarske, broji nekih osam miliona stanovnika koji pripadaju islamskoj kulturi. Albanci, Bošnjaci, Turci, Romi, potomci su ili stanovništva koje se preobratilo u islam, ili se naselilo za vreme osmanske vladavine. U ovoj knjizi prikazani su društveni, politički i verski preobražaji kroz koje je ono prošlo u XIX i XX veku, kao vremenu obeleženom nestankom osmanskog, austrougarskog i ruskog carstva i nastankom brojnih balkanskih država.
Na političkom planu, muslimani Jugoistočne Evrope prošli su kroz spori ali složeni proces kristalizacije svojih nacionalnih identiteta. Taj proces se ubrzava nakon 1945. pod uticajem komunističke modernizacije, da bi na kraju XX veka doveo do nacionalističkih mobilizacija koje simbolizuju osamostaljenje Bosne i Hercegovine i Kosova u širem kontekstu raspada Jugoslavije.

Na religijskom planu, balkanski muslimani su dugo ostali vezani za verske institucije Osmanskog carstva, kao, uostalom, i za osmanske školske, derviške ili intelektualne mreže. Nakon komunističke digresije, među njima su se pojavile nove mreže, mahom neosalafističkog i neomističkog tipa. Međutim, balkanski muslimani nisu izmakli ni procesima sekularizacije koji su obeležili čitavu Evropu. Ova knjiga rasvetljava potrese koji su uzdrmali evropski kontinent tokom poslednja dva veka i baca novo svetlo na aktuelna razmatranja mesta islama u Evropi.

Počeci porodice Habzburg sežu hiljadu godina u prošlost. Doduše, u 11. veku čak ni najodvažniji članovi porodice tog grofovskog roda nisu mogli sanjati da će njihovi potomci jednom vladati svetskim carstvom. O tome kako se odvijao uspon ove porodice, čiji se uspesi nisu zasnivali samo na veštoj bračnoj politici, na informativan i opšterazumljiv način govori ova knjiga. Pri tome, predstavljene su veoma različite vladarske ličnosti, poput cara Fridriha III i Karla V, baš kao i Marija Terezija i legendarna Sisi. Povezani s istorijom dinastije, istovremeno su, u osnovnim crtama, prikazani glavni događaji evropske istorije tokom dugog razdoblja vladavine Habzburga kao što su reformacija, Bečki kongres i propast dvojne monarhije Austro-Ugarske.

Profesor Hajnc-Diter Hajman predavao je istoriju srednjeg veka na Univerzitetu u Potsdamu. Glavna područja njegovog rada jesu istorija nemačkog i evropskog ustavnog prava i kulturna istorija.

Rani srednji vek predstavlja prelomnu fazu u istoriji slovenstva. Evropa je u osvit srednjeg veka bila podeljena na dva potpuno različita sveta. Antički, u to vreme već hrišćanski svet s visoko razvijenom kulturom, naprednim zanatstvom i uređenim gradovima, naseljenim prvenstveno Grcima i Rimljanima, i drugi, onaj veći, koji su činili varvari sa svojim paganskim običajima i pogledima na svet, što nije poznavao ni gradski život ni državnost. Razlike između ova dva sveta bile su ogromne.

Rani srednji vek iz korena menja ovu situaciju. Velika seoba naroda ili velika migracija Slovena s početka ovog perioda izbrisali su granice i srušili zid između antičkog i varvarskog sveta, usled čega je „varvarima” pružena prilika da upoznaju dostignuća rimsko-vizantijske civilizacije i da postave temelje za novu evropsku kulturu. Na istorijsku scenu stupaju nove snage. U ranom srednjem veku stvorena je nova etnička karta Evrope, počele su da se formiraju etnojezičke zajednice koje su trajale tokom razvijenog i kasnog srednjeg veka, a koje postoje i dan-danas. Uporedo s formiranjem zasebnih naroda u većem delu Evrope nastajale su i države. To je takođe bilo vreme pojave i razvoja prvih ranosrednjovekovnih gradova, koji su kao snažan impuls za jačanje državnosti, rast ekonomije, razvoj kulture, arhitekture, umetnosti i duhovnog života višestruko uticali na dalji tok evropske istorije.

Već nekoliko decenija unazad knjige Georga G. Iggersa imaju veliki značaj u oblasti istorije istoriografije i stekle su globalno priznanje unutar savremene „ekumene istoričara“. U knjizi Od istorizma do postmodernizma. Izabrani istoriografski ogledi, koju je priredio Michael Antolović, Iggers raspravlja o sledećim pitanjima: o istoriji i društvenom delovanju izvan nacionalnih i kontinentalnih granica; o racionalnosti i istoriji; o ulozi profesionalne istorijske nauke u stvaranju i izobličavanju sećanja; o upotrebi i zloupotrebi istorije i odgovornosti istoričara; o nacionalizmu i istoriografiji; o istoričarima izbeglicama iz nacističke Nemačke i političkim stavovima prema demokratiji; o hermeneutičkom istorizmu, naučnom pozitivizmu i marksizmu u XX veku; o značaju marksizma za istorijsku nauku danas kao i o marksističkoj tradiciji pisanja istorije na Zapadu.

Priređivač knjige Michael Antolović odlučio se da odabere radove koji će naglasiti aktuelnost Iggersovog mišlјenja i otkriti nam njegov doprinos novijim teorijskim diskusijama, koje nisu ograničene samo na istorijsku nauku, već zahvataju i probleme filozofije i društvene teorije.

Georg G. Iggers (1926–2017), profesor moderne istorije na Univerzitetu u Buffalou, bio je vodeći stručnjak za istoriju istoriografije. Osim brojnih priređenih knjiga i radova manjeg obima, Iggers je autor i monografija: Nemačka koncepcija istorije (1968), Novi pravci u evropskoj istoriografiji (1975), Istorijska nauka u 20. veku (1993), Globalna istorija moderne istoriografije (2008). Iggersova dela, prevođena na brojne jezike, izvršila su snažan uticaj na glavne tokove svetske istoriografije.

Spor oko (nemačkog) antisemitizma

Različite odlike Holokausta koje se moraju uzeti u obzir ne objašnjava ni prinuda, ni pokornost autoritetu, ni birokratska kratkovidost, ni pritisak vršnjaka, ni lična dobit, niti karijerizam – već, umesto svega toga, tek antisemitizam počinilaca.”

Daniel J. Goldhagen

,,Upravo je taj tamni svet pomešanih motiva, sukobljenih osećanja i prioriteta, nevoljnih izbora, sebičnog oportunizma i prilagođavanja združenog sa samoobmanom i poricanjem, svet koji je suviše ljudski i suviše univerzalan, odsutan iz manihejske priče Danijela Goldhagena.”

Christopher R. Browning

Posedujući izuzetno raznovrsnu građu i, posebno, primenjujući nove naučne metode, Goldstein je rekonstruisao i život u logoru, od načina ubijanja zarobljenika do mnogih podataka iz svakodnevnog života. Zahvaljujući dugogodišnjem radu na pitanjima Holokausta, Goldstein je uspeo da logor Jasenovac uklopi u evropski kontekst masovnih uništenja „nepoželjnih“ naroda i da ga time stavi u tokove evropske i svetske istorije.

Dubravka Stojanović

Monografija Jasenovac Ive Goldsteina nastala je u vremenu u kom je istorijski revizionizam u punom zamahu. Nacionalisti, zavisno od provenijencije, ustraju u tvrdnji da Jasenovac nije bio logor smrti, štaviše, posežu za izmišljotinom da je tek 1945. postao stratište, dok se, s druge strane, broj jasenovačkih žrtava morbidno uvećava preko svake mere. Mnogi će stoga knjigu Jasenovac Ive Goldsteina doživeti kao polemiku s revizionističkim ispadima. Ona to nije iz dva osnovna razloga. Prvo, revizionizam – neovisno o tome pokušava li negirati zločinačku narav ustaškog režima ili čitav jedan narod pokušava stigmatizirati kao zločinački – polemike nije dostojan. Drugo, i važnije, ovo je prva prava naučna monografija o jednom od najstrašnijih mučilišta i gubilišta Drugog svetskog rata.
Utemeljena je na obilju arhivske građe i pisana akribično, odgovorno, bez ideoloških predrasuda, zadnjih namera i politikantskih motiva. No naučna objektivnost ne može i ne sme dokinuti moralni stav autora, niti može – posebno kada je reč o strahotnom nacifašističkom nasrtaju koji je čovečanstvo doživelo u Drugom svetskom ratu – dokinuti empatiju prema žrtvama tog nasrtaja. Utoliko Jasenovac Ive Goldsteina nije samo fenomenologija nepojmljivih ljudskih patnji i posrnuća, nego i primer harmonične uravnoteženosti naučnih i moralnih imperativa.

Ivo Goldštajn (Zagreb, 1958), u rodnom je gradu završio Кlasičnu gimnaziju pa diplomirao istoriju na Filozofskom fakultetu. Od 1980. zaposlen je kao asistent-pripravnik na Odseku za istoriju, gde je napredovao sve do zvanja redovnog profesora (2001). Ispočetka se bavio vizantologijom i istorijom hrvatskog ranog srednjeg veka, potom i istorijom Jevreja u Hrvatskoj, a od sredine devedesetih i različitim aspektima hrvatske istorije 20. stoleća. Goldštajnov opus sastoji se od preko 20 knjiga i dvestotinjak znanstvenih i stručnih radova objavljenih u zemlji i inostranstvu. O hrvatskom srednjem veku objavio je Bizant na Jadranu 6–9. stoljeće (1992), Hrvatski rani srednji vijek (1995), Hrvati, hrvatske zemlje i Bizant (2003), a s B. Grginom Europa i Sredozemlje u srednjem vijeku (2006). Niz Goldštajnovih celovitih tekstova o hrvatskoj istoriji počinje 1999, kada objavljuje Croatia: A History (London – Montreal), slede tri hrvatska (Hrvatska povijest) te slovensko i albansko izdanje. Niz knjiga posvećenih hrvatskoj istoriji 20. stoleća počinje Holokaustom u Zagrebu (zajedno s ocem Slavkom, 2001). Slede Židovi u Zagrebu 1918–1941 (2004), Zagreb 1941–1945 (2011) te Povijest zagrebačke Кlasične gimnazije (zajedno s A. Sabo, 2007). Zajedno s ocem Slavkom napisao je Jasenovac i Bleiburg nisu isto (2011). Koautor je i glavni urednik Povijesti grada Zagreba I-II (2012–2013). Koautor je i u knjizi Rama 1942. Tragedija jednog mikrokozmosa (Rama – Prozor 2014). Opsežna Hrvatska 1918–2008. (2008) na početku je pregleda/sinteza hrvatske istorije 20. stoleća. Slede proširena i dopunjena izdanja njenih delova – Dvadeset godina samostalne Hrvatske (2010) te Povijest Hrvatske 1945–2011. (I-III, 2011) u džepnom formatu. U leksikografskom delu opusa ističe se koautorstvo (zajedno s V. Anićem) Rječnika stranih riječi (1999, II izdanje 2000, te sažeto izdanje 2006), kao i koautorstvo (jedan od sedmorice) Hrvatskog enciklopedijskog rječnika (2002). Goldštajn je i urednik i glavni autor Кronologije – Hrvatska – Europa – svijet (1996; II izdanje 2002). Preveo je i prilozima te komentarom opremio traktat Teodora Hercla Židovska država (Zagreb, 2011), temeljni programatski tekst cionističkog pokreta. Urednik je svetske istorije od antike do početka 21. stoleća u 20 tomova (Povijest) u izdanju Jutarnjeg lista (2007–2008). Autor je ili koautor šest srednjoškolskih udžbenika iz istorije, odnosno iz politike i privrede. Bio je na višemesečnim studijskim boravcima u Parizu, Atini i Jeni (Nemačka), prevodi s engleskog i francuskog jezika, napisao je više scenarija za TV, povremeno sarađuje kao kolumnista i na druge načine u raznim hrvatskim i inostranim medijima. Bio je član raznih veća i organizacija u Hrvatskoj i inostranstvu. Bio je jedan od dvojice kopredsedavajućih sekcije za Holokaust na Кongresu evropskih židovskih studija u Moskvi (2006). Dobitnik je Nagrade grada Zagreba 2005. za ukupni naučno - istraživački doprinos te posebno za knjigu Židovi u Zagrebu 1918–1941. Predsednik RH Stjepan Mesić odlikovao ga je 2007. redom Danice hrvatske s likom Ruđera Boškovića za ukupni naučni doprinos. Ivo Goldštajn bio je ambasador Republike Hrvatske u Francuskoj i Monaku te pri UNESКO-u (2013–2017).

Knjiga Istorija srpskog naroda Simeona Piščevića nastala je poslednjih godina XVIII veka u imperatorskoj Rusiji, međutim do danas nije bila objavljena. Ovaj dragoceni rukopis bio je čuvan u porodici, dok ga autorov praunuk nije predao Nilu Aleksandroviču Popovu, ruskom slavisti, istoričaru i arheografu. Danas se rukopis čuva u Arhivu SANU u Beogradu. Piščevićeva Istorija srpskog naroda obuhvata period od starog veka, Seobe naroda pa do polovine XVIII stoleća. Danas nije značajna samo kao istorijsko delo već i kao izvor o vremenu u kome je nastala, o metodu i kritici izvora koju su primenjivali istoriopisci XVIII veka.

Dvotomna istorijsko-publicistička monografija Dva veka zajedno, delo nastalo na samom zalasku spisateljske karijere nobelovca Aleksandra Isajeviča Solženjicina, bavi se rusko-jevrejskim odnosima i suživotom Rusa i Jevreja na tlu Carske Rusije i Sovjetskog Saveza od kraja XVII do kraja XX veka. Prvi tom obuhvata period od 1795. kada je Rusija anektirala istočnu Poljsku, do 1916. godine, predvečerja Oktobarske revolucije, a drugi govori o samoj revoluciji i vremenu koje je usledilo.

Ne namećući svoje mišljenje i citirajući mnogobrojne javne ličnosti tog vremena, autor daje čitaocu mogućnost da problem sagleda sa svih strana, te da doslovno oseti ono što su u datim istorijskim uslovima, upućeni jedni na druge osećali pripadnici slovenskog ruskog i jevrejskog naroda.


Aleksandar Solženjicin (rus. Александр Исаевич Солженицын, 11. decembar 1918, Kislovodsk – 3. avgust 2008, Moskva), dobitnik Nobelove nagrade za književnost (1970), sovjetski je i ruski pisac, dramaturg, publicista, pesnik, društveni i politički radnik (SSSR, Švajcarska, SAD, Rusija), ali i disident koji je tokom dve decenije (od šezdesetih do osamdesetih godina dvadesetog veka) aktivno istupao protiv komunističkih ideja, protiv političkog ustrojstva SSSR-a i politike njegovih vlasti. Romanom Jedan dan Ivana Denisoviča uzburkao je književnu javnost cele planete, a ostaće upamćen po epohalnom delu Arhipelag GULAG. Dvotomnu istorijsko-publicističku monografiju Dva veka zajedno, u kojoj se bavi odnosima i suživotom Rusa i Jevreja na tlu carske Rusije i Sovjetskog Saveza od kraja XVII do kraja XX veka, napisao je na kraju spisateljske karijere.