TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. Treća knjiga („Tumačenje epike“) donosi prikaz doprinosa srpskih, južnoslovenskih i evropskih proučavalaca srpske epike, u rasponu od prve Vukove „Pjesnarice“ (1814) pa sve do 2014. godine. Na kraju svake knjige data je bibliografija. U trećoj knjizi se nalazi i popis odabranih antologija epskog pesništva. Kad se sve to ima u vidu, može se reći da je ova trilogija Snežane Samardžije kapitalno delo srpske folkoristike i nezaobilazna osnova za sva buduća proučavanja našeg epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U drugoj knjizi („ Junačka vremena“) prikazani su najvažniji tematski krugovi srpske epike, uz adekvaztan osvrt na osobenosti muslimanske i graničarske epike i ukazivanje na postfolklorne vidove trajanja epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U prvoj knjizi („Srpski način“) Snežana Samardžija prikazuje pomene i beleženje stihova i analizira najstarije zapise epskih pesama. posebnu pažnju posvećujući „Erlangenskom rukopisu“, Vukovim zbirkama junačkih pesama, ali i zbirkama S. Milutinovića, Njegoša i B. Petranovića.

Osnove modernog srpskog pripovedanja nezaobilazna je knjiga ne samo za one koji se bave proučavanjem književnosti već i za sve njene ljubitelje, jer se u njoj autor, univerzitetski profesor, ali i vrsni pisac, duboko i temeljno, ali istovremeno lako, zavodljivo i pitko, bavi pitanjem književnog kanona, te, shodno datim određenjima, rekonstruiše istorijski put srpskog umetničkog pripovedanja – od začetaka u delima Dositeja i Vuka, preko protomodernog Sterijinog eksperimenta, zatim dela osnivača novog srpskog romana J. Ignjatovića i temeljnih pripovedača realizma L. Lazarevića, S. Matavulja i S. Sremca, do B. Stankovića, čiji romani i pripovetke predstavljaju završetak konstituisanja tradicionalno shvaćenih oblika pripovedanja i ujedno snažnu najavu epohe moderno shvaćene i realizovane umetničke naracije.

Mnogi su pisali o učenjima, spisima i poeziji Svete Tereze Avilske. Umetnicima je bila inspiracija, vernicima jedan od stubova religiozne misli, onima koji sumnjaju pomagala je da nađu unutrašnji put molitve i bliskosti u ljubavi prema Hristu. Njeni život i delo postali su temelj reformisanog karmelićanskog reda, manastirskog i monaškog života.

Sveta Tereza Avilska, jedna od najznačajnijih svetiteljki zapadnog hrišćanstva, svojim delima upisala se u vrh španske i evropske književnosti.

Studija pred vama otkriva njenu „misiju” na našim prostorima između dva rata. Kroz duh i glas Tereze Avilske, Dragan Bošković osvetljava i estetike i poetike naših pisaca. Dučić, Crnjanski, Andrić, Isidora, Desanka, samo su neka od imena koja, svojim tekstovima ucrtana na trodelnoj studijskoj mapi, svedoče o prisustvu Tereze kao svetiteljke, mističarke, pesnikinje i žene. Ona je znak koji povezuje i ističe razlike među njima.

Prisustvo ili naznaka (ponekad i odsustvo) njenog glasa, za Dragana Boškovića jesu izazov otkrivanja religioznih, metafizičkih pitanja, „lirskih tajni” promišljanja i proučavanja spiritualne filozofije, kao i promena u književnosti modernizma. Takvim otvaranjem poetičkog prostora kroz figuru Svete Tereze, autor svedoči o susretima naše književnosti sa zapadnohrišćanskom tradicijom, susretima koji šire horizonte srpske kulture. A geokulturno mapiranje, da citiramo samog autora i to kao potvrda sopstvenog nacionalnog i duhovnog identiteta, izvedeno je i posredstvom zapadnohrišćanskih svetitelјa.

Monografija Mikrokosmos kultura. Kulturni sinkretizam Balkana u romanima Ćamila Sijarića Nadije Rebronja predstavlja izuzetno značajan i obuhvatan doprinos čitanju Sijarićeve proze kao i južnoslovenske proze 20. veka uopšte. Ćamil Sijarić (1913–1989), vrsni, talentovani pripovedač raskošnog talenta, ostvario je bitan doprinos u najmanje tri kulture, kojima ravnopravno pripada: bošnjačkoj, srpskoj i crnogorskoj. U sve tri ostavio je značajan književni trag svojim romanima i pripovetkama.

Autor pokušava da „isprati“ razvoj nauke o književnosti, književnih rodova i vrsta polazeći od antičkih osnova, postavljenih pre svega u delima Platona i Aristotela (s posebnim osvrtom na Aristotelov pojam katarze i njegovo kasnije tumačenje), kroz srednji vek sve do naših dana. U tom pokušaju on i uspeva: naime, erudicija i lucidnost, ništa manje i zavidna pismenost i „načitanost“, te dar da na razumljiv i sažet način izloži tuđe i svoje ideje, omogućuju mu da da pregledan i precizan opis tog razvoja, zbog čega će ova knjiga svakako biti nezaobilazan priručnik za sve studente koji imaju nameru da se bave teorijom i istorijom književnosti uopšte, ili pak nekih njenih posebnih vrsta i žanrova

Autor u ovoj „književno-teorijskoj“ studiji razmatra „ulazak Rusije u Boga“ kroz tumačenje dela Fjodora Mihajloviča Dostojevskog. Za središnju se uzima ideja Dostojevskog, koju inače izriče starac Zosima u romanu „Braća Karamazovi, da su „svi krivi za sve“. I da je sve povezano, kao okean. „Na jednom kraju sveta se podižu talasi, na drugom – udaraju“, takođe su reči starca Zosime. Ovu ideju autor potkrepljuje svojom ispovešću, to jest pričom o Velikom sudiji, koji se u sudnici suočava sa dvostrukim ubicom, koga na prvom ročištu prepoznaje – tog ubicu je on, kao malog dečaka, naučio da puca...

Kvas je knjigu Andrićeva poetika sumnje (na)pisao mirnoćom mislioca, strogoćom profesora, suzdržanošću kritičara, argumentacijom nepristrasnog analizatora i iskustvom čovjeka koji je u životu i struci osjetio, spoznao i shvatio šta znači ono što je bio osnovni predmet analize – sumnja. - Emeritus dr Branko Tošović

Obuhvatajući unutar tri tipološke stvaralačke faze razvojnu liniju Andrićeve poetike, Kornelije Kvas pouzdanom argumentacijom, uz interpretativno-analitički i komparativni metod, pokazuje u kojoj se meri sumnja otkriva kao konstantna odlika Andrićeve književnosti. Širi filozofski i antropološki kontekst Kvasovog istraživanja daje nove uvide u načine na koje se naš nobelovac upisivao u tradiciju evropske umetničke i naučne misli, potvrđujući da je sumnja u smisao umetničkog stvaralaštva i mogućnost potpunog umetničkog izraza bila, paradoksalno, pokretač Andrićeve književne umetnosti.
Dr Snežana Milosavljević Milić

Naučna monografija Andrićeva poetika sumnje prof. dr Kornelija Kvasa predstavlja pažljivo osmišljenu i zaokruženu celinu. Ova knjiga donosi čitav niz inovativnih uvida u Andrićev opus, sagledavajući ga kako u kontekstu književnog modernizma tako i u vezi sa ključnim filozofskim idejama novijeg doba. Minucioznim tumačenjima Andrićevih tekstova kao i razvijenim komparativnim analizama Kornelije Kvas zasniva nove mogućnosti razumevanja Andrićeve umetnosti pripovedanja.
Dr Predrag Petrović

O autoru: POSTOJI, ALI STAVITE NOVU AŽURIRANU

Kornelije Kvas rođen je 1970. u Beogradu. Redovni je profesor na Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Na osnovnim studijama predaje Antičke poetike, Istoriju opšte književnosti (realizam i naturalizam) i Književne teorije od romantizma do naturalizma. Na master studijama predaje Interpretativne teorije, a na doktorskim Intertekstualne teorije i predmet Književnost, fikcija i istina. Učestvovao je na više od dvadeset međunarodnih naučnih konferencija. Od 2016. godine deo je međunarodnog projekta „Ivo Andrić u evropskom kontekstu“. Na Univerzitetu u Kembridžu, Darvin koledž, u okviru serije predavanja iz humanističkih i društvenih nauka, 2016. godine održao je predavanje na temu „Ivo Andrić i dinamički aspekti balkanskog kulturnog identiteta“. Učestvovao je u radu međunarodnog naučnog Udruženja za slavističke, istočnoevropske i evroazijske studije (Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies, ASEEES). Objavio je više od sedamdeset naučnih radova i monografije: Intertekstualnost u poeziji, 2006; Istina i poetika, 2011; Granice realizma, 2016, The Boundaries of Realism in World Literature (prevod knjige Granice realizma na engleski jezik), 2019; 2020.

Knjiga je nezaobilazna lektira za sve današnje i buduće besednike, studente, đake, profesore, advokate, političare... od ideje do zvučne govorne skulpture - sve faze nastajanja besede!

"U knjizi Andrić i Italija Marija Mitrović razmatra Andrićeve profesionalne, književne i lične veze sa Italijom i italijanskom kulturom. Ona prati angažovanje našeg pisca u diplomatskoj službi u Vatikanu i Trstu, dvadesetih godina 20. veka, uočavajući višestruke uticaje italijanske kulture i umetnosti na Andrićevo delo, jednako kao i njegov odnos prema društvenoj stvarnosti u Italiji i kritički otklon prema narastajućem fašizmu o čemu je pisac svedočio u svojim tekstovima. Autorka pažljivo osvetljava tzv. italijanske teme u Andrićevom stvaralaštvu, bilo da je reč o esejima o pojedinim istaknutim ličnostima, bilo da govori o likovima Italijana ili italijanskom kontekstu u
Andrićevom delu. Posebno je značajan i višestruko koristan istraživački rad Marije Mitrović na recepciji dela Ive Andrića u Italiji: zaključci do kojih je autorka došla ukazuju na žive veze i stabilno interesovanje italijanske kulturne javnosti za delo jednog od naših najvećih pisaca.

Žaneta Đukić Perišić

O autoru:

Marija Mitrović (1941) bila je redovni profesor slavistike u Beogradu do 1993, a potom na Univerzitetu u Trstu. U penziji je od 2011. u statusu „eminentnog stručnjaka”. Objavila je istoriju slovenačke književnosti, najpre na srpskom (Pregled slovenačke književnosti, 1995) a potom, prerađenu, i na nemačkom (Geschichte der slowenischen Literatur, Klagenfurt, 2001). Sa slovenačkog na srpski je prevela dvadesetak knjiga. Tokom poslednjih decenija se osim za literarnu, interesuje i za kulturalnu i imagološku problematiku. O slici Trsta u srpskoj književnosti objavila je antologiju Sul mare brillavano vasti silenzi (2004, drugo izdanje 2025), a o tragovima srpske kulture u Trstu uredila je dve knjige: Svetlost i senke. Kultura Srba u Trstu (Beograd, 2007) i Cultura serba a Trieste (Lecce, 2009). Objavila je stotinak radova iz spomenutih oblasti na srpskom, slovenačkom, engleskom i italijanskom."

Nastajali u vremenskom rasponu dužem od jednog veka, tekstovi u knjizi Kritičari o Njegošu, kako piše Gojko Božović, oličavaju izraz različitih generacijskih senzibiliteta, poetičkih paradigmi, teorijskih stanovišta, interpretativnih strategija i kulturnih koncepata. Izabrani tekstovi u ovom delu Njegošologija 2 - Kritičari o Njegošu, koju je priredio Gojko Božović, pripadaju različitim žanrovima – od književne kritike, preko esejistike, do književne istorije i književne teorije, filozofije i teologije. Uzeti kao celina, ovi tekstovi su dragoceno svedočanstvo o istoriji razumevanja Njegoševog dela.

Rukopis knjige Futurofantastika nastao je u koautorstvu slaviste Dejana Ajdačića i anglistkinje Zorice Đergović-Joksimović, potvrđenih znalaca i istraživača u oblasti naučne fantastike, utopije i fikcionalne književnosti. (...) Svesni činjenice da je reč o hibridnom žanru u kome se spajaju različiti tipovi prikazivanja budućnosti, ovaj dvojac zaplovio je kroz široko (i duboko) more književnih svetova futurofantastike, ali istovremeno uključujući i razmatranje drugih multimedijalnih naracija, kao što su filmska, radijska, televizijska i striming produkcija, umetnost stripa i gejming. Tema proučavanja diktirala je interdisciplinarni pristup istraživanju, od književno-teorijskog, književno-istorijskog i lingvističkog, sve do futurološkog, kulturološkog, sociološkog, psiho loškog, estetskog i etičkog.

Prof. dr Aleksandra Korda-Petrović


O autorima


Dejan Ajdačić (rođ. 1959. u Beogradu) slavista, filolog, folklorista, etnolingvista, prevodilac i urednik. Radio je u Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu do 2003. Predavao je na katedrama slavistike Univerziteta u Kijevu i u Lođu, a od 2019. godine predaje u Gdanjsku. Objavljuje radove uglavnom na slovenskim jezicima i prevodi sa nekoliko slovenskih jezika. Osnivač je i glavni urednik časopisa Kodovi slovenskih kultura (1996–2008), Ukrajinsko-srpski zbornik Ukras (2006–2013), Novorečje (od 2019). Autor je knjiga na srpskom jeziku, ukrajinskom i poljskom jeziku, među kojima Futuroslavija (2008, 2009, 2010), Демони і боги у слов’янських літературах (2011), Odblesci slovenske fantastike (2020). Priređivač je tematskih slavističkih zbornika između ostalog o antiutopijama, čudima, slovenskoj fantastici, telu, Tesli, bajkama, naučnoj fantastici kod Srba i drugih Slovena) objavljivanih u Beogradu, Krakovu, Kijevu, kao i zbornika autorskih radova više autora.

Zorica Đergović-Joksimović (rođ. 1968. u Zaječaru) redovna je profesorka za užu naučnu oblast Anglistika na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu, gde, između ostalih predmeta, predaje i Naučnu fantastiku, Utopiju u engleskoj književnosti i Distopiju u književnosti i na filmu. Bavi se naučnim radom i, povremeno, prevođenjem. Članica je domaćih i međunarodnih stručnih i naučnih udruženja, kao i Savetodavnog odbora međunarodnog časopisa Utopian Studies. Objavila je više desetina naučnih radova u Srbiji i inostranstvu. Autorka je tri naučne monografije: Utopija: Alternativna istorija (2009), Ijan Makjuan: Polifonija zla (2009) i Pevanja Vuka i Vrane (2016). Priredila je zbirku studentskih priča na engleskom jeziku Embracing Utopian Horizons (2014), prevod na engleski jezik drame Posle milijon godina Dragutina J. Ilića (Dragutin J. Ilić, A Million Years After, 2016), temat „Konteksti: Utopija“ (Književna istorija, br. 167, 2019), kao i tematski zbornik radova Anglofona naučna fantastika kod Srba (2023). Uže oblasti interesovanja: utopija, naučna fantastika, komparativna književnost.

Prikazivati knjige, pisati književne kritike, eseje, crtice i ocene dela, pitamo se, koliko je to danas potrebno. Ponekad se čini da je prikaz pucanj u prazno, tako komentarišu neki pisci, ističući kako je bolje da napišu pesmu, priču, nešto što je deo lepe umetnosti, nego prikaz, procenjujući da je to bitnije za njihov opus.

Ovde su izabrane književne kritike sa težištem na analizi i interpretaciji književnog teksta, uz stvaralačko primenjivanje filozofsko-književnih sistema. Cilj knjige je da kroz stvaralačku kritiku doprinese recepciji pojedinih literarnih ostvarenja.

Ova knjiga je nastala, prvo, sa ciljem da se prikazi objavljivani u elektronskim medijima ne izgube jer je ta arhiva teško dostupna, drugo da se hronološkim nizom osvetli jedno vreme, period, i treće da se taj sled čitanja i promišljanja o pročitanom nastavi i u aktulenom vremenu. Zato su pridodati i savremeni osvrti, eseji i crtice; a dostupna su i raznovrsna kritička sagledavanja. Knjiga može da se čita i kao hronika književnih zbivanja jer su tekstovi poređani hronološki. Osvetljena su dela stvaralaca, naših savremenika. Nisu izostala ni tumačenja pojedinih naslova, sa esejima o određenim književno-teorijskim pitanjima.

Posle tačno tri decenije izlazi novo izdanje „Književnosti prestupa", koje je prvi put objavljeno pod naslovom „Pad Hiperbatona". Deceniju ranije, na prestižnom Univerzitetu Prinston objavljena je na engleskorn jeziku.Bila je to prva ozbiljna studija Džejmsa Džojsa kod nas, i zasnovana ne samo na originalnom engleskom tekstu. Autorka je imala čast da prva u svetu piše na osnovu kritičkog izdanja „Uliks" jer je njen mentor ser Volton Lik, bio medu 5 medunarodnih urednika tog izdanja, i doneo je poglavlja u tajnim dosijeima na uvid i pre nego što je kritičko izdanje ugledalo svetlost dana.Značaj kritičkog izdanja u slučaju Džojsovog „Uliksa", koji večina naših čitalaca čita samo u prevodu originalnog izdanja, izuzetno je veliki - naime, njegovi prvi štampari u Parizu uopšte nisu znali engleski, pa su mnoge ključne reči izostavljene. Ova knjiga sadrži prvu ozbiljnu studiju „Petrograda" Andreja Belog u našoj zemlji, kao i novi pristup problemu parodije u modernizmu, posebno kod Mana i Eliota.

Ovo je obnovljeno i dopunjeno izdanje knjige intervjua ”Skice za portrete", knjige koja je postala priručnik i obavezna literatura na mnogim odeljenjima za komparativnu književnost i anglistiku.Prva serija intervjua je redovno objavljivana na engleskom jeziku u međunarodnom izdanju Književne reči, krajem 80-ih i početkom 90-ih.Reč je o jedinstvenoj zbirci portreta nekih od najznačajnijih imena svetske i američke književne scene.Ono što je dodato sada, u 21. veku, uglavnom su čitulje, jer su skoro svi autori predstavljeni u ovoj knjizi otišli u bolji svet sa izuzetkom Boba Dilana i Breta Istona Elisa

njiga Poetika igre u srpskoj književnosti 20. veka Svetlane Rajičić Perić prva je studija o poetici igre u srpskoj književnosti ne samo dvadesetog veka nego uopšte u njenoj istoriji, prvo sagledavanje teorije igrivosti iz ugla savremenih teorija, prva klasifikacija igrivih oblika koja uključuje aspekte, kriterijume i činioce dela kao teksta (znak, subjekat, citat, strukturu, pismo, sliku, čitaoca i čitanje), pa obavljeno književnoteorijsko, književnoistorijsko, književnoantropološko, književnonaučno istraživanje ove teme predstavlja značajan doprinos celovitijem tumačenju kulturnog, interliterarnog, teorijskog i istorijskog aspekta u opusima više autora i četiri poetička koncepta veoma značajna u istoriji srpske književnosti, istorijske avangarde, neoavangarde, konceptualne umetnosti i postmoderne.'

Knjiga „Poetika aforizma“ autora Vitomira Teofilovića predstavlja duboku analizu i istraživanje aforizma i satire u srpskoj i široj regionalnoj književnosti. Autor, koji se smatra jednim od najeminentnijih stvaralaca i proučavalaca aforizma, nudi kompleksan uvid u ovaj satirični žanr. Aforističar Vitomir Teofilović je nagrađen za "Poetiku aforizma" nagradom "Radoje Domanović", za najbolju teorijsku knjigu o satiri objavljenu 2023. godine.

Knjiga je rezultat mnogogodišnjeg iscrpnog praćenja i analize aforizma sa različitih aspekata. Autor pristupa ovoj temi hronološki, idejno, tematski i stilski, stvarajući detaljnu i naučno utemeljenu sintezu. Posvećuje posebnu pažnju bogatstvu i fenomenologiji srpskog aforizma i tematski opisuje brojne aforizme i aforističare.

Knjiga takođe obrađuje važne teme kao što su aluzije i analogije u aforizmima, stilske figure i trope, kao i satiričnu periodiku i antologije aforizama. Teofilović nudi i kratke portrete eminentnih proučavalaca aforizma, a završava knjigu bibliografijom aforizama.

Ova knjiga predstavlja izuzetan prilog za razumevanje i afirmaciju aforizma u svetu i na Balkanu i ističe značaj ovog žanra u savremenoj književnosti i kulturi. Autor, Vitomir Teofilović, dobio je zaslužene pohvale za svoj detaljan i predan rad na ovoj temi.

Pojavom Alija Esfandijarija, kasnije poznatijeg kao Nima Jušiđ, persijska poezija doživljava ozbiljnu reformu.

U ovoj knjizi najpre ćemo predstaviti istorijski tok razvoja savremene persijske poezije u delima Nime Jušiđa, nakon čega ćemo se detaljnije posvetiti doprinosu koji su na tom polju dali njegovi naslednici. A na kraju ćemo se osvrnuti i na osnovne razlike u strukturi i sadržaju klasične i savremene persijske poetske tradicije.

Znak je nova srpska moderna književnoteorijska biblioteka... Stvorena je s namerom da nadomesti nedostatak kapitalnih Nolitovih biblioteka Književnost i civilizacija (urednik Jovan Hristić) i Sazvežđa (urednik Miloš Stambolić) i Prosvetine – Književni pogledi. Pored pojedinačnih autorskih ostvarenja kolekciju obogaćuju tematske hrestomatije i antologije teorijske misli od antike do današnjih dana, potom veliki zbornici o pojedinim temama moderne književne nauke. Poseban segment ovog projekta činiće kolekcija Slovenska književna misao u kojoj će biti predstavljene sve slovenske kulture. Znak će obuhvatiti nekoliko serija posvećenih najznačajnijim metodološkim koncepcijama u slovenskom poetičkom prostoru (ruskom formalizmu, češkom strukturalizmu, ruskoj semiotici, Njitranskoj školi književne komunikacije itd.), ali i ostvarenjima u širem evropskom/svetskom kontekstu.Kolekcija Znak postaće tako i antologija moderne slovenske/evropske književne misli...

U ovoj knjizi autorka analizira dela koja ne pripadaju centralnom opusu Dostojevskog. Zahvaljujući interdisciplinarnom pristupu, autorka uspeva da pruži sasvim nove i drugačije uvide baveći se centralnim ljudskim iskustvima, od kojih je ljubav i gubitak kapaciteta za bliskost možda i jedno od najvažnijih.

„Evropa i književna istina“ je studija postavlja temeljno pitanje o tome kako i zašto čitamo književna dela i šta nam ona govore i isto tako, kako u tom susretu upoznajemo svet koji nas okružuje, zbog čega knjiga ulazi u raspravu o tome šta je Evropa i kakvo je naše mesto u njoj, od kontroverzi oko najšireg pojma Evrope do problematičnog našeg mesta u njoj. Ovo je temeljna studija o smislu (književne) imaginacije i biće od interesa svakome ko je studirao društvene nauke. Knjiga ima podnaslov hermeneusia, što znači tumačenje svega onoga što je najbitnije.

Prerano se razvio i u dušom i uzrastom.U šesnaestoj godina izgledao je kao koji mu je drago savršeni mladić: visok, gojan i ugledan. Imao je na pretek vremena noćno i dnevno pohoditi vesele sastanke, đe momci i đevojke igraju i pjevaju, ali sveđ krijući se od nastavnika svog o.Josifa. Kad ovo Josif ipak dočuje, uboja se da Rade ne bi u čemgod pokvario , a i vidio je da, kod njega stojeći, nema šta više naučiti, usilovan bude javiti vladici da je njegov sinovac naučio onoliko koliko je dosta za jednog popa ili kaluđera, i zato da bi ga k sebi primio na Cetinje. -Vuk Vrčević

Dostojevski je genije jedne misli. On je pisac jedne teme. Kao francuski osuđenik, koji je bio prikovan za stub, da se samo oko tog stuba okreće, tako se i Dostojevski ceo život vrteo u svojim mislima i radovima oko misli o životnim patnjama. Oko razmišljanja o uzrocima i značenju patnje, o borbi sa njom.

Komanin je cjelinom svog književnog djela i intelektualnog angažovanja svjedočio vlastitu vjeru u čovjeka, ali i u vrijednosti duha bez kojih je nezamisliv opstanak...On ogoljava pogubnost ideološke zaslijepljenosti, dovodeći u nerazrješivi konflikt partiju, na jednoj, i porodicu, na drugoj strani. Susret dva načela po pravilu se odvija na štetu porodičnog opstanka, čiji tragizam se evocira žrtvovanjem za ideologiju ili protiv nje. Pogubnost ideološkog stava, a naročito ideološkog djelanja, čini konsekventno obilježje sveukupnog autorovog opusa
Radoje Femić.

Eseje koji su obuhvaćeni ovim prevodom Oskar Vajld objedinio je u knjigu pod lažno skromnim naslovom Namere. Struktura knjige ostvarena je sa visokom umetničkom pronicljivošću, jer se polemički naboj, prisutan u sva četiri teksta, i njihovim rasporedom dozira u pravilno talsanje: oštar, visok iznenađujući talas praćen je nižim koji je turobniji, sve kao priprema za onaj središnji talas-planinu, nakon koga poslednji, što stiže udaljen i zaobljen, svakako deluje smirujuće.

Jedan od najvećih ruskih pisaca i vizionara, neizmerno je uticao na razvoj moderne svetske književnosi. Hamsun, Kada, Selin, Fante, Bora Stanković, Bukovski, Tomas Bernhard, samo su neki od pisaca kojima je Dostojevski bio uzor.

Nerazumevanje i međusobna fascinacija prate odnos Rusije i zapada kroz čitavu rusku istoriju. Tako je i u argumentima romana F. M. Dostojevskog. Zapisi iz podzemlja (1864), Zli dusi (1872) i Braća Karamazovi (1879) pokazuju šta je po tom pitanju pisca inspirisalo a šta brinulo u različitim egzistencijalnim i stvaralačkim trenucima. Stavovi koje likovi Dostojevskog imaju prema Rusiji ili Zapadu, a koji kao refleksija samog pisca neretko imaju snagu proročkih vizija, umnogome nam mogu pomoći da iz sadašnje perspektive sagledamo i razumemo uzroke i posledice tog složenog odnosa.

Delo Dostojevskog ipak ne daje sliku jedne idealizovane Rusije, pred dekadentnom Evropom. Uvek sklon preterivanjima, pisac je znao da se obruši na Zapad i tamošnji život. Ipak, kad je bio spreman da stavi prst na čelo i bude objektivniji, i u pogledu Rusije i u pogledu Evrope iskazivao je dijalektièki obojene misli, poput ovih, iz Dnevnika pisca:

„Samoubica Verter se, u svojim poslednjim stihovima, obraća prekrasnom sazvežđu Velikog medveda, opraštajući se sa njim. Kod nas se sa medvedima, ne samo Velikog sazvežđa nego ni malog, niko ne oprašta, niti bi to ikome palo na pamet.

Tamara Đermanović (Beograd, 1965) profesorka je Ruske književnosti i Estetike na Fakultetu humanističkih nauka Univerziteta Pompeu Fabra u Barseloni. Završila je Opštu književnost sa teorijom književnosti na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a doktorirala je na temi odnosa Rusije i Zapada kod Dostojevskog na univerzitetu u Barseloni, gradu u kom živi i radi od 1991. godine. Ovo je njena peta knjiga.

Studija Rezervna kultura dr Milnovića pisana je razložno i argumentovano – reč je o veoma ozbilјnoj, razaberivoj i zahtevnoj slici jednog oblika imaginacije koji je ostavio traga od ranog avangardizma do potonjih posledica avangardnog iskustva u srpskoj književnosti i kulturi.

To je kapitalan poduhvat da se u tom obuhvatu da važan doprinos razumevanju izazova, trijumfa i tragedije avangarde. Ni veće kulture od naše ne bi se mogle odricati onog polјa slobode koji avangarda hoće za sebe i ostavlјa otvorenim za sve što je u tome ne može slediti, kao što se i u onome što avangarda ne može mora videti ‒ ne ono što je tradicija već to što je celina književnosti u kulturi, društvu, istoriji i volјi za opstanak nacije.

U meri u kojoj avangarda nije razumela propast kvazijugoslovenskog društva, u toj meri je njena pobuna mogla da nas upozori da nešto temelјno ne valјa u kralјevini, a docnije i titovini. Rezervna kultura pomaže da se približimo najtežem pitanju od svih pitanja, onom o opstanku i nemogućoj budućnosti koja nije ni barbarogenijska ni podanička. - Prof. dr Aleksandar Jerkov.

Neophodno je upravo to što je Vasilije Milnović svojom monografijom učinio: neprestano podsećanje na alternativne diskurse, na avangardne poetičke eksperimente, na revolucionarni impuls konstituisanja književnosti. I to ne samo kao uporno i drastično avangardno preispitivanje granica umetnosti, koliko kao nužno nesmirivanje avangardnog duha i u savremenom teorijsko-kritičkom mišlјenju. I sve, opet, i više nego odgovorno, sa jasnom svešću o srpskoj tradiciji pisanja i njenim prevrednovanjima u srpskoj avangardi. Ne bi li se posredstvom (srpskog, evropskog, globalnog) radikalnog modernizacijskog lika, a sada posredstvom – paradoksalnoistorijske i „kanonske“ avangarde, mogle sagledati dubine tradicije. Iako toliko puta do sada, možda ipak sada po prvi put: avangarda, tradicija, revolucija, rezervna kultura, neoavangardna „gerila“, dekonstrukcija, nove teorijske optike, alternativna globalizacija, ilegalni diskursi...

Modernistički projekat je odavno istorijski završen, ali – podseća nas Milnović – ne i njegove permanentno budne i permanentno radikalne modernističke prakse.Prof. dr Dragan Bošković. Vasilije Milnović je svojom knjigom Rezervna kultura. Tradicija i ravna avangarda u kontekstu srpske književnosti inicirao veliku čarku avangardističkog tipa u onome što je tzv. kanon moderne srpske književnosti koji propovedaju književnoistorijski naciolјupci nepriznavanjem bilo kakvog eksperimentalnog radikalizma unutar srpske književnosti modernoga doba.

Da li je avangardna kultura rezervna kultura koja se uvek obnavlјa, vaskrsava, na posve neočekivan način – i nameće nam se kao najživlјi oblik tradicije srpskog poetskog moderniteta, ili je reč o Milnovićevom revolucionarnom obračunu sa novom srpskom književnoistorijskom paradigmom utemelјenom na antiavangardizmu? Milnovićeva studija je i polemična, i provokativna, i izazovna, u mnogo čemu rušitelјska spram onoga što je klasično shvatanje tradicije književne umetnosti.

Rukavica je bačena, rasprava je poželјna – a da li je i moguća, videćemo. Sukobite se, suočite se, uđite u dijalog ili obračun sa Rezervnom kulturom Vasilija Milnovića – studijom koja je važan događaj i nove avangardologije i nove književne istoriografije. - Prof. dr Gojko Tešić

Načela i dela (1970), prva kritičko-esejistička knjiga Bogdana A. Popovića, oblikovana je u dnevničkoj formi nanizanim, manje ili više fragmentarnim, tekstovima o savremenoj poeziji i o mišljenjima o njoj. Dve-tri naredne knjige unekoliko su s prvom
delile koncept o čemu je svedočio i njihov podnaslov „Načela i dela”. Sledile su im zbirke kritika, kritika i eseja, esejističke, pojedinim pesnicima posvećene, knjige polemičkih tekstova i dr... Među ovim knjigama nije, međutim, bilo nijedne u celosti posvećene problemima savremene kritike poezije koja je, zapravo, bila preovlađujuća autorova pre-okupacija... Ova je knjiga upravo takva: savremena srpska kritika poezije je njen parcijalni i integralni predmet. Složeni su u nju (na način saglasan njenom konceptu) probrani eseji i načelni tekstovi iz kritičko-esejističkih autorovih knjiga, njegove časopisne i, češće, novinske kritike.
Ako je, kako to često biva, pitanje validnosti njenog nauma neizbežno, nema sumnje da, na svoj na-čin, ova zbirka tekstova autorovo kritičko delovanje upotpunjuje.