TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

Knjiga o kralјu Milutinu dr Snežane Milojević predstavlјa tematski usredsređenu i analitički pregnantnu monografiju o postupcima oblikovanja svetačke biografije kralјa Stefana Uroša Drugog Milutina Nemanjića u žitiju/hagiografiji kao najprominentnijem žanru srpske srednjovekovne književnosti.

Ova knjiga ne samo da ispravlјa nepravdu učinjenu Jovanu Steriji Popoviću, nego i baca jednu novu svetlost na istoriju nacionalne filologije. Studija obiluje novim podacima važnim za istoriju srpske kulture i filologije i iz tog razloga je važno što je objavlјena.

Tri su grada važna za oblikovanje ličnosti Ive Andrića i njegovog duhovnog sveta: Višegrad u kojem je proveo najranije detinjstvo, Sarajevo gde je stasavao, formirao svoj misaoni krug i sticao prva važnija iskustva, i Beograd u kojem razvija punu stvaralačku zrelost i utvrđuje svoje profesionalne – književne i diplomatske pozicije. Posle radova koji su tematizovali uticaj i važnost Višegrada i Beograda na Andrićevu biografiju i njegovo stvaralaštvo, taj triptih značajnih Andrićevih adresa, Borjan Mitrović upotpunjuje Leksikonom Andrićevog Sarajeva. Kroz priče o gradu napisane u formi leksikona, autor kao da iscrtava mapu i prostor Sarajeva kroz vreme, upisujući u nju podatke o različitim ličnostima, toponimima, događajima, likovima, objektima, temama i motivima vezanim, na ovaj ili onaj način, za velikog pisca i njegovo delo. Kroz taj koordinatni sistem, premrežen nizom dragocenih podataka iz viševekovne istorije grada na Miljacki i Andrićevog života i stvaralaštva, Leksikon donosi bogatu i dragocenu sliku piščevog književnog sveta, oplemenjenu mnogobrojnim, retko viđenim fotografijama Sarajeva kroz vreme. Žaneta Đukić Perišić O autoru: Borjan Mitrović rođen je 1990. Godine u Sarajevu. Studije filologije i istorije umjetnosti završio je na univerzitetima u Istočnom Sarajevu i Sarajevu. Doktorsku disertaciju, pod naslovom Pojam hronotopa i saodnos prostora, vremena i svjetlosti u prozi Ive Andrića, odbranio je 2025. Godine na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, pod mentorstvom prof. dr Kornelija Kvasa. Boravio je na studijskim usavršavanjima i programima akademske razmjene na univerzitetima u Grčkoj, Poljskoj, Francuskoj, Rusiji i Španiji. Objavio je više naučnih radova iz oblasti nauke o književnosti i istorije umjetnosti, te učestvovao na konferencijama u zemlji i inostranstvu. Zaposlen je na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Ljubitelj Grčke i Mediterana.

Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. Treća knjiga („Tumačenje epike“) donosi prikaz doprinosa srpskih, južnoslovenskih i evropskih proučavalaca srpske epike, u rasponu od prve Vukove „Pjesnarice“ (1814) pa sve do 2014. godine. Na kraju svake knjige data je bibliografija. U trećoj knjizi se nalazi i popis odabranih antologija epskog pesništva. Kad se sve to ima u vidu, može se reći da je ova trilogija Snežane Samardžije kapitalno delo srpske folkoristike i nezaobilazna osnova za sva buduća proučavanja našeg epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U drugoj knjizi („ Junačka vremena“) prikazani su najvažniji tematski krugovi srpske epike, uz adekvaztan osvrt na osobenosti muslimanske i graničarske epike i ukazivanje na postfolklorne vidove trajanja epskog pesništva.

Objavivši niz knjiga o najvažnijim morfološkim i poetičkim odlikama srpske usmene književnosti, Snežana Samardžija, vodeći srpski folklorista, u trotomnoj knjizi „Bitije i ime srpsko. Iz istorije beleženja i tumačenja epike“ čitaocima nudi sintezu svojih dugogodišnjih istraživanja naše usmene književnosti. U prvoj knjizi („Srpski način“) Snežana Samardžija prikazuje pomene i beleženje stihova i analizira najstarije zapise epskih pesama. posebnu pažnju posvećujući „Erlangenskom rukopisu“, Vukovim zbirkama junačkih pesama, ali i zbirkama S. Milutinovića, Njegoša i B. Petranovića.

U prepoznatljivom stilu, s epigramski sažetom duhovitošću i psihološkim zapažanjem, Grubačić je oblikovao korpus tekstova koji, po zgusnutosti kazivanja i po tome kako se u njima raskrivaju osnovne teze o teško razrešivim pitanjima literarnog teksta, predstavlja sintezu njegovih najzrelijih ostvarenja. Nastale na ukrštaju poetoloških, književnoistorijskih i kulturnoteorijskih razmatranja, ove studije svedoče o ozbiljnom preispitivanju nekih od ključnih fenomena savremene svetske književne misli.

„Briljantni ogledi!“ (Volker Kloc)

„Vatromet novih saznanja, dragocenih, neočekivanih uvida.“ (Volfgang Prajzendanc)

„Čovek široke teorijske kulture. Jedan od retkih koji su se uzdigli nad uske šančeve struke.“ (Nikola Milošević)

Osnove modernog srpskog pripovedanja nezaobilazna je knjiga ne samo za one koji se bave proučavanjem književnosti već i za sve njene ljubitelje, jer se u njoj autor, univerzitetski profesor, ali i vrsni pisac, duboko i temeljno, ali istovremeno lako, zavodljivo i pitko, bavi pitanjem književnog kanona, te, shodno datim određenjima, rekonstruiše istorijski put srpskog umetničkog pripovedanja – od začetaka u delima Dositeja i Vuka, preko protomodernog Sterijinog eksperimenta, zatim dela osnivača novog srpskog romana J. Ignjatovića i temeljnih pripovedača realizma L. Lazarevića, S. Matavulja i S. Sremca, do B. Stankovića, čiji romani i pripovetke predstavljaju završetak konstituisanja tradicionalno shvaćenih oblika pripovedanja i ujedno snažnu najavu epohe moderno shvaćene i realizovane umetničke naracije.

Ogledi o srpskoj i angloameričkoj književnosti!
Sadržaj:
Uvodna reč: međuboje u književnosti
I Srpska književnost
Žena: Andrić
Priča(nje): Desnica
Starost: Selimović
Groteska i grad: Crnjanski
Ljubavnici: Albahari
Slike: Lakićević
II Angloamerička književnost
Čežnja: Somerset Mom i Vargas Ljosa
Telo: Mejler
Vizija: Golding
Prostor: Keruak
Slike: Malamud
Fotografija: Simić
Konvencija ljubavi: Barns
Želja: Asiman
Umesto zaključka: Suzan Sontag i provokativnost kritičke misli

O Marku Miljanovu piše se više od 120 godina. U 21. veku širi se broj autora i naučnih skupova o Marku Miljanovu. Kritičari, književni istoričari, profesori i pesnici razmatrali su književna i moralne dimenzije pisca i ratnika. Sa osloncem na originalne izvore, priređivač je predstavio najvažnije autore raznih epoha, kao i najnovije manje poznate i u sličnim zbornicima nezastupljene autore, kao što su Milovan Đilas, Đuza Radović, Branko Popović, Mihailo Lalić, Matija Bećković, Rajko Petrov Nogo, Miro Vuksanović...

Analiza mitskih i folklornih obrazaca u savremenoj srpskoj književnosti uključiće neminovno interdisciplinarni pristup i metatekstualna pitanja koja se tiču specifičnosti usmene umetnosti reči, razmatranja konteksta nastajanja, modaliteta trajanja i usmenog tradiranja, recepcije, fenomena autorstva, te najširih kulturoloških aspekata proučavanja. Nove okolnosti iziskuju i nova iščitavanja, hermeneutički pristup interpretacije dela, situiranja u drugačiji kulturni ili istorijski kontekst, što sve na legitiman način obogaćuje delo novim i drugačijim tumačenjima, sagledavanjima i kritičkom procenjivanju.

Stručna, ali popularno pisana studija dr Dejana Ognjanovića ima podnaslov „Kritička istorija recepcije horor žanra u srpskoj i jugoslovenskoj kulturi“. Jednostavnije rečeno, to je istorija horor izdavaštva na našim prostorima i ujedno istorija horor misli kod nas, u periodu 1914-2025. Ona pokriva sve faze, od „strašnih“ i „fantastičnih“ priča objavljenih u doba Kraljevine, preko „priča tajanstva i mašte“ iz vremena socijalizma, do današnjeg horora.

Knjiga o Peteru Handkeu. Prva celovita književno-kritička studija o književnosti nobelovca koji nikoga ne ostavlja ravnodušnim.

Ispisujući književno kritičke tekstove o aforističarima kao što su Aleksandar Baljak, Vitomir Teofilović, Vuk Gligorijević, Ilija Marković, Rastko Zakić i mnogim drugima, Ratko Božović na svojevrstan način vodi i herojsku borbu za slobodno i kritičko mišljenje. Jer to je i istorija buntovnih aforističara koji su svojim tekstovima žigosali vlast koja je poništila i slobodu i istinu. Knjiga esejističkih promišljanja o našim reprezentativnim aforističarima u prvi plan dovodi one koji su zahvaljujući svom osetljivom senzibilitetu i kritičkoj svesti uspevali da efektno ironijski razobliče vereme naše besprimerne krize.

Mnogi su pisali o učenjima, spisima i poeziji Svete Tereze Avilske. Umetnicima je bila inspiracija, vernicima jedan od stubova religiozne misli, onima koji sumnjaju pomagala je da nađu unutrašnji put molitve i bliskosti u ljubavi prema Hristu. Njeni život i delo postali su temelj reformisanog karmelićanskog reda, manastirskog i monaškog života.

Sveta Tereza Avilska, jedna od najznačajnijih svetiteljki zapadnog hrišćanstva, svojim delima upisala se u vrh španske i evropske književnosti.

Studija pred vama otkriva njenu „misiju” na našim prostorima između dva rata. Kroz duh i glas Tereze Avilske, Dragan Bošković osvetljava i estetike i poetike naših pisaca. Dučić, Crnjanski, Andrić, Isidora, Desanka, samo su neka od imena koja, svojim tekstovima ucrtana na trodelnoj studijskoj mapi, svedoče o prisustvu Tereze kao svetiteljke, mističarke, pesnikinje i žene. Ona je znak koji povezuje i ističe razlike među njima.

Prisustvo ili naznaka (ponekad i odsustvo) njenog glasa, za Dragana Boškovića jesu izazov otkrivanja religioznih, metafizičkih pitanja, „lirskih tajni” promišljanja i proučavanja spiritualne filozofije, kao i promena u književnosti modernizma. Takvim otvaranjem poetičkog prostora kroz figuru Svete Tereze, autor svedoči o susretima naše književnosti sa zapadnohrišćanskom tradicijom, susretima koji šire horizonte srpske kulture. A geokulturno mapiranje, da citiramo samog autora i to kao potvrda sopstvenog nacionalnog i duhovnog identiteta, izvedeno je i posredstvom zapadnohrišćanskih svetitelјa.

Monografija Mikrokosmos kultura. Kulturni sinkretizam Balkana u romanima Ćamila Sijarića Nadije Rebronja predstavlja izuzetno značajan i obuhvatan doprinos čitanju Sijarićeve proze kao i južnoslovenske proze 20. veka uopšte. Ćamil Sijarić (1913–1989), vrsni, talentovani pripovedač raskošnog talenta, ostvario je bitan doprinos u najmanje tri kulture, kojima ravnopravno pripada: bošnjačkoj, srpskoj i crnogorskoj. U sve tri ostavio je značajan književni trag svojim romanima i pripovetkama.

Autor pokušava da „isprati“ razvoj nauke o književnosti, književnih rodova i vrsta polazeći od antičkih osnova, postavljenih pre svega u delima Platona i Aristotela (s posebnim osvrtom na Aristotelov pojam katarze i njegovo kasnije tumačenje), kroz srednji vek sve do naših dana. U tom pokušaju on i uspeva: naime, erudicija i lucidnost, ništa manje i zavidna pismenost i „načitanost“, te dar da na razumljiv i sažet način izloži tuđe i svoje ideje, omogućuju mu da da pregledan i precizan opis tog razvoja, zbog čega će ova knjiga svakako biti nezaobilazan priručnik za sve studente koji imaju nameru da se bave teorijom i istorijom književnosti uopšte, ili pak nekih njenih posebnih vrsta i žanrova

Autor u ovoj „književno-teorijskoj“ studiji razmatra „ulazak Rusije u Boga“ kroz tumačenje dela Fjodora Mihajloviča Dostojevskog. Za središnju se uzima ideja Dostojevskog, koju inače izriče starac Zosima u romanu „Braća Karamazovi, da su „svi krivi za sve“. I da je sve povezano, kao okean. „Na jednom kraju sveta se podižu talasi, na drugom – udaraju“, takođe su reči starca Zosime. Ovu ideju autor potkrepljuje svojom ispovešću, to jest pričom o Velikom sudiji, koji se u sudnici suočava sa dvostrukim ubicom, koga na prvom ročištu prepoznaje – tog ubicu je on, kao malog dečaka, naučio da puca...

Kvas je knjigu Andrićeva poetika sumnje (na)pisao mirnoćom mislioca, strogoćom profesora, suzdržanošću kritičara, argumentacijom nepristrasnog analizatora i iskustvom čovjeka koji je u životu i struci osjetio, spoznao i shvatio šta znači ono što je bio osnovni predmet analize – sumnja. - Emeritus dr Branko Tošović

Obuhvatajući unutar tri tipološke stvaralačke faze razvojnu liniju Andrićeve poetike, Kornelije Kvas pouzdanom argumentacijom, uz interpretativno-analitički i komparativni metod, pokazuje u kojoj se meri sumnja otkriva kao konstantna odlika Andrićeve književnosti. Širi filozofski i antropološki kontekst Kvasovog istraživanja daje nove uvide u načine na koje se naš nobelovac upisivao u tradiciju evropske umetničke i naučne misli, potvrđujući da je sumnja u smisao umetničkog stvaralaštva i mogućnost potpunog umetničkog izraza bila, paradoksalno, pokretač Andrićeve književne umetnosti.
Dr Snežana Milosavljević Milić

Naučna monografija Andrićeva poetika sumnje prof. dr Kornelija Kvasa predstavlja pažljivo osmišljenu i zaokruženu celinu. Ova knjiga donosi čitav niz inovativnih uvida u Andrićev opus, sagledavajući ga kako u kontekstu književnog modernizma tako i u vezi sa ključnim filozofskim idejama novijeg doba. Minucioznim tumačenjima Andrićevih tekstova kao i razvijenim komparativnim analizama Kornelije Kvas zasniva nove mogućnosti razumevanja Andrićeve umetnosti pripovedanja.
Dr Predrag Petrović

O autoru: POSTOJI, ALI STAVITE NOVU AŽURIRANU

Kornelije Kvas rođen je 1970. u Beogradu. Redovni je profesor na Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Na osnovnim studijama predaje Antičke poetike, Istoriju opšte književnosti (realizam i naturalizam) i Književne teorije od romantizma do naturalizma. Na master studijama predaje Interpretativne teorije, a na doktorskim Intertekstualne teorije i predmet Književnost, fikcija i istina. Učestvovao je na više od dvadeset međunarodnih naučnih konferencija. Od 2016. godine deo je međunarodnog projekta „Ivo Andrić u evropskom kontekstu“. Na Univerzitetu u Kembridžu, Darvin koledž, u okviru serije predavanja iz humanističkih i društvenih nauka, 2016. godine održao je predavanje na temu „Ivo Andrić i dinamički aspekti balkanskog kulturnog identiteta“. Učestvovao je u radu međunarodnog naučnog Udruženja za slavističke, istočnoevropske i evroazijske studije (Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies, ASEEES). Objavio je više od sedamdeset naučnih radova i monografije: Intertekstualnost u poeziji, 2006; Istina i poetika, 2011; Granice realizma, 2016, The Boundaries of Realism in World Literature (prevod knjige Granice realizma na engleski jezik), 2019; 2020.

Knjiga je nezaobilazna lektira za sve današnje i buduće besednike, studente, đake, profesore, advokate, političare... od ideje do zvučne govorne skulpture - sve faze nastajanja besede!

Provedena i u zborniku Rekonfiguracija identiteta u srpskoj književnosti 1991–2021. predstavljena istraživanja iznimno su važan dio naučne i kulturne autorefleksije i samospoznaje. Uvjerena sam da će zbornik biti obavezna literatura ne samo za krug istraživača srpske književnosti i za studente nacionalne filologije, nego i za širu javnost.
Prof. Dr hab. Krystyna Pieniążek Marković

Zbornik predstavlja svojevrsnu panoramu savremene srpske književnosti. On nudi veliki broj informacija i dotiče se velikog broja pisaca i poetika, ističući se bogatstvom primenjenih pristupa: književnoteorijskog, antropološkog, sociološkog, pri čemu obuhvatni okvir čini književnoistorijski pristup.
Prof. Dr Luca Vaglio

Uređivački koncept koji je udružio nauku o književnosti, naročito njene savremenije metodološke pristupe, i druge humanističke i društvene discipline, izrodio je kolektivnu monografiju iz koje će se vrlo lepo iščitavati tranzicione
konfiguracije i rekonfiguracije identiteta, ali i humanističkog teorijskog aparata koji pristupa predmetnom identitetu.
Dr Igor Perišić

Radovi u zborniku pokazuju kako se složena dinamika geopoetičkih razmeštanja, preplitanja, fuzije, dodirivanja, udaljavanja, fluksa, reflektuje u literaturi kao identitetskom i prostornom fenomenu. Stoga mislimo da ovo izdanje predstavlja značajan doprinos recepciji srpske književnosti i njenih poetičkih, estetskih, kulturoloških i ideoloških vrednosti.
Prof. dr Snežana Milosavljević Milić

Decenije posle su svojevrsna beletristička hrestomatija koja može da posluži kao „priručnik“ za upoznavanje savremene srpske književnosti. Ponuđena kolekcija, prva te vrste kod nas, napravljena po principu: jedan autor jedan tekst, nije, dakle, zamišljena kao antologija savremene srpske književnosti, iako je u njoj moguće pronaći i antologijska ostvarenja, odnosno odlomke iz dela antologijske vrednosti. To, takođe, nije ni antologija autora, mada autori zastupljeni u rideru svakako zaslužuju mesto u nekoj od antologija srpske književnosti. Sedamdeset reprezentativnih tekstova/odlomaka od isto toliko autora odabrano je i raspoređeno u ovom izdanju tako da tvori neku vrstu provizornog, mozaičnog narativa koji pred
čitaoce iznosi kompozitnu „priču“ o srpskoj književnosti i njenom viđenju bitnih momenata, procesa i iskustava u tridesetogodišnjem periodu posle raspada Jugoslavije. To znači da ova publikacija nije tek puki zbir ili konglomerat, već osobeno oblikovan skup tekstova koji se u sasvim određenom smislu međusobno nadovezuju, omogućavajući čitanje kao panoramski ili pak kaleidoskopski pogled na probleme ličnog i kolektivnog samorazumevanja u umetnički intoniranom ruhu. Izbor tekstova praćen je kratkim beleškama o autorima, kao i selektivnom bibliografijom srpske književnosti naznačenog perioda.

This collection of essays is marked by a theoretical interest in the problems of (self)understanding of collective identities in conjunction with research into the phenomenon of trauma. The latter was inevitable in a society embroiled in changes in the decades after the disintegration of Yugoslavia. Therefore, the focus on identity and trauma was combined with the study of the shared cultural and artistic shaping of memory. One of the stated goals of the research presented here was the intertwinement of literature and the societal/ideological/culturalcontext, so the texts appearing in this volume reaffirm the validity of such an interdisciplinary focus. Indeed, the range of covered topics and problems testify to the spread of research and writing scopes into areas well beyond the usual purview of literary history and criticism, which is generally reserved for established writers and so-called mainstream literature. On this occasion, all texts have been translated into English for the international scholarly audience interested in this domain, primarily scholars of Slavic literature and culture, as well as readers and students of Slavic studies worldwide. For those just now becoming familiar with the wealth of Serbian literature, this publication can serve as a starting point that will direct their attention to a variety of authors who wrote in a period in which this national literature achieved remarkable results.

"U knjizi Andrić i Italija Marija Mitrović razmatra Andrićeve profesionalne, književne i lične veze sa Italijom i italijanskom kulturom. Ona prati angažovanje našeg pisca u diplomatskoj službi u Vatikanu i Trstu, dvadesetih godina 20. veka, uočavajući višestruke uticaje italijanske kulture i umetnosti na Andrićevo delo, jednako kao i njegov odnos prema društvenoj stvarnosti u Italiji i kritički otklon prema narastajućem fašizmu o čemu je pisac svedočio u svojim tekstovima. Autorka pažljivo osvetljava tzv. italijanske teme u Andrićevom stvaralaštvu, bilo da je reč o esejima o pojedinim istaknutim ličnostima, bilo da govori o likovima Italijana ili italijanskom kontekstu u
Andrićevom delu. Posebno je značajan i višestruko koristan istraživački rad Marije Mitrović na recepciji dela Ive Andrića u Italiji: zaključci do kojih je autorka došla ukazuju na žive veze i stabilno interesovanje italijanske kulturne javnosti za delo jednog od naših najvećih pisaca.

Žaneta Đukić Perišić

O autoru:

Marija Mitrović (1941) bila je redovni profesor slavistike u Beogradu do 1993, a potom na Univerzitetu u Trstu. U penziji je od 2011. u statusu „eminentnog stručnjaka”. Objavila je istoriju slovenačke književnosti, najpre na srpskom (Pregled slovenačke književnosti, 1995) a potom, prerađenu, i na nemačkom (Geschichte der slowenischen Literatur, Klagenfurt, 2001). Sa slovenačkog na srpski je prevela dvadesetak knjiga. Tokom poslednjih decenija se osim za literarnu, interesuje i za kulturalnu i imagološku problematiku. O slici Trsta u srpskoj književnosti objavila je antologiju Sul mare brillavano vasti silenzi (2004, drugo izdanje 2025), a o tragovima srpske kulture u Trstu uredila je dve knjige: Svetlost i senke. Kultura Srba u Trstu (Beograd, 2007) i Cultura serba a Trieste (Lecce, 2009). Objavila je stotinak radova iz spomenutih oblasti na srpskom, slovenačkom, engleskom i italijanskom."

Knjiga tumačenja poezije i poetike Gojko Đogo - crni argonaut srpskog pjesništva, akademika Jovana Delića je nastala iz nastojanja da se poezija i poetika Gojka Đoga sagleda u kontekstu srpskog pjesništva XX veka. Akademik Jovan Delić na svoj autentičan način u knjizi Gojko Žogo - crni argonaut srpskog pjesništva daje kritički osvrt kao izraz dubokog poštovanja i za Đogovo pesničko delo i za njegovu odbranu toga dela i za pesnikovo izuzetno držanje u danima, mesecima i godinama hapšenja, zatvora, hajki i pritisaka. Pesnik Gojko Đogo je platio skupu cijenu svom shvatanju poezije i svom osjećanju pjesničke časti, i tu cijenu plaća i danas. Nije bilo hranrijeg pjesnika ni većeg junaka pjesničke riječi od Gojka Đoga i po tome je jedinstven ne samo u srpskom pjesništvu.

Zli dusi su najsloženiji roman Dostojevskog. Pisac priznaje da je roman pisao s naporom, često prepravljao, iz straha da nije dorastao temi. Uprkos teškoćama, stvorio je kompleksno romaneskno delo koje svojim idejama, zapletima, radnjom i čudesnim likovima pleni pažnju čitalaca i u našoj savremenosti. Velikan ruske književnosti je estetski upečatljivo iskazao refleksije o najvažnijim pitanjima ljudskog života. Predočio nam je univerzalne istine o čoveku, ljudskoj sudbini, međuljudskim odnosima, smislu postojanja u društvenim zajednicama. Spisateljica Sonja Tomović Šundić, u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog sugeriše da Dostojevski veruje u mogućnost harmonije između čoveka i Boga. Sloboda je prekoračenje granica, mogućnost činjenja zla, ali i moć stvaranja veličanstvenih tvorevina ljudskog duha - umetnosti, kulture, filozofije, nauke - zaključuje Sonja Tomović Šundić u delu Zli dusi u viziji Dostojevskog.

Nastajali u vremenskom rasponu dužem od jednog veka, tekstovi u knjizi Kritičari o Njegošu, kako piše Gojko Božović, oličavaju izraz različitih generacijskih senzibiliteta, poetičkih paradigmi, teorijskih stanovišta, interpretativnih strategija i kulturnih koncepata. Izabrani tekstovi u ovom delu Njegošologija 2 - Kritičari o Njegošu, koju je priredio Gojko Božović, pripadaju različitim žanrovima – od književne kritike, preko esejistike, do književne istorije i književne teorije, filozofije i teologije. Uzeti kao celina, ovi tekstovi su dragoceno svedočanstvo o istoriji razumevanja Njegoševog dela.

Biografija profesora Mladenovića jedinstvena je poruka čoveka koji je proživeo čitavo jedno stoleće i pripadao samoj našoj intelektualnoj eliti. Ona istovremeno svedoči o njegovom relativnom „neprisustvu” i „nevidljivosti” u kulturnoj i naučnoj javnosti njegovog/našeg vremena (u obrnutoj koliko objektivne činjenice radne biografije to pokazuju).

Knjiga objedinjuje italijanske teme koje se dovode u vezu s Petrom II Petrovićem Njegošem, razmatrajući njegove dodire s italijanskom kulturom i situirajući crnogorskog vladiku i pjesnika u manje proučavani jadranski i mediteranski kontekst, kome je on suštinski pripadao i na koji je bio najviše, neposredno i neprekidno upućen i u ličnom životu i u vladarskom djelovanju. U knjizi se govori o Njegoševom poznavanju italijanske kulture, o njegovim sastavima italijanske inspiracije, o različitim vidovima recepcije njegovog lika i djela u literaturi na italijanskom jeziku, kao i o njegovim odnosima s Nikolom Tomazeom, italijanskim književnikom koji je, kao jedan od rijetkih njegovih savremenika, o Njegošu i negativno pisao.
Vesna Kilibarda redovna je profesorica italijanske književnosti na Univerzitetu Crne Gore. Diplomirala je i magistrirala na Filološkom fakultetu u Beogradu, doktorirala na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Vanredna je članica Crnogorske akademije nauka i umjetnosti. Bavi se interkulturnim, najviše interjadranskim vezama. Autorka je studija o poznavanju italijanske književnosti i kulture u Crnoj Gori i recepciji crnogorskih tema u italijanskom kulturnom i književnom životu do 1918. godine. Akademska knjiga objavila je 2021. godine djelo Njegoševa biblioteka, koje je napisala u koautorstvu sa Jelenom Knežević.

Rukopis knjige Futurofantastika nastao je u koautorstvu slaviste Dejana Ajdačića i anglistkinje Zorice Đergović-Joksimović, potvrđenih znalaca i istraživača u oblasti naučne fantastike, utopije i fikcionalne književnosti. (...) Svesni činjenice da je reč o hibridnom žanru u kome se spajaju različiti tipovi prikazivanja budućnosti, ovaj dvojac zaplovio je kroz široko (i duboko) more književnih svetova futurofantastike, ali istovremeno uključujući i razmatranje drugih multimedijalnih naracija, kao što su filmska, radijska, televizijska i striming produkcija, umetnost stripa i gejming. Tema proučavanja diktirala je interdisciplinarni pristup istraživanju, od književno-teorijskog, književno-istorijskog i lingvističkog, sve do futurološkog, kulturološkog, sociološkog, psiho loškog, estetskog i etičkog.

Prof. dr Aleksandra Korda-Petrović


O autorima


Dejan Ajdačić (rođ. 1959. u Beogradu) slavista, filolog, folklorista, etnolingvista, prevodilac i urednik. Radio je u Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu do 2003. Predavao je na katedrama slavistike Univerziteta u Kijevu i u Lođu, a od 2019. godine predaje u Gdanjsku. Objavljuje radove uglavnom na slovenskim jezicima i prevodi sa nekoliko slovenskih jezika. Osnivač je i glavni urednik časopisa Kodovi slovenskih kultura (1996–2008), Ukrajinsko-srpski zbornik Ukras (2006–2013), Novorečje (od 2019). Autor je knjiga na srpskom jeziku, ukrajinskom i poljskom jeziku, među kojima Futuroslavija (2008, 2009, 2010), Демони і боги у слов’янських літературах (2011), Odblesci slovenske fantastike (2020). Priređivač je tematskih slavističkih zbornika između ostalog o antiutopijama, čudima, slovenskoj fantastici, telu, Tesli, bajkama, naučnoj fantastici kod Srba i drugih Slovena) objavljivanih u Beogradu, Krakovu, Kijevu, kao i zbornika autorskih radova više autora.

Zorica Đergović-Joksimović (rođ. 1968. u Zaječaru) redovna je profesorka za užu naučnu oblast Anglistika na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu, gde, između ostalih predmeta, predaje i Naučnu fantastiku, Utopiju u engleskoj književnosti i Distopiju u književnosti i na filmu. Bavi se naučnim radom i, povremeno, prevođenjem. Članica je domaćih i međunarodnih stručnih i naučnih udruženja, kao i Savetodavnog odbora međunarodnog časopisa Utopian Studies. Objavila je više desetina naučnih radova u Srbiji i inostranstvu. Autorka je tri naučne monografije: Utopija: Alternativna istorija (2009), Ijan Makjuan: Polifonija zla (2009) i Pevanja Vuka i Vrane (2016). Priredila je zbirku studentskih priča na engleskom jeziku Embracing Utopian Horizons (2014), prevod na engleski jezik drame Posle milijon godina Dragutina J. Ilića (Dragutin J. Ilić, A Million Years After, 2016), temat „Konteksti: Utopija“ (Književna istorija, br. 167, 2019), kao i tematski zbornik radova Anglofona naučna fantastika kod Srba (2023). Uže oblasti interesovanja: utopija, naučna fantastika, komparativna književnost.