ISTORIJA

Prvo izdanje knjige Jugosloveni i Španski građanski rat Vladana Vukliša dobilo je diplomu za poseban doprinos nefikcijskoj literaturi u sklopu Nagrade Doma kulture Studentski grad za najbolju knjigu nefikcijske proze objavljene u Srbiji u 2024. godini. Prema obrazloženju Svetlane Slapšak i Miroljuba Stojanovića:

Knjiga Jugosloveni i Španski građanski rat Vladana Vukliša obimno je istorijsko delo sa svim odlikama dobre istoriografske proze. Tema je smelo inovativna u doba kada se jugoslovenske studije tek konstruišu, kako istraživački tako i metodološki, i ovakvo delo dobrodošao je primer da se i u rizičnoj lokalnoj stvarnosti može ostvariti nivo akademske produkcije progresivne, naučno utemeljene i neopterećene nove dijaspore. Bogata dokumentacija uz precizan argumentacijski aparat osvetljava ne samo nepoznate, cenzurisane ili mitizovane aspekte građanskog rata u Španiji, nego omogućava i nova tumačenja posleratnih događaja i posebno partizanskog vojevanja. Istoriografija može biti umetnička proza, i to je onaj kvalitet koji je žiri ubedio u vrednost knjige i njenu nesumljivu pripadnost žanrovima koje ova nagrada ističe.

Mađarsko-srpski odnosi u HH veku imali su nažalost dosta kritičnih i tragičnih stranica. Dva najgora perioda bili su događaji u Prvom i u Drugom svetskom ratu kao i nekoliko godina posle. Dva susedna naroda vekovima je razdvajao različit i nesrodni jezik kao i različita vera, što je oduvek dosta uticalo i na međusobne odnose, stvaralo nerazumevanje, koje je povremeno dovodilo i do ozbilјnih sukoba sa tragičnim posledicama. 

Kao što je i u prvoj knjizi zabeleženo, Zorica Milosavlјević, novinarka novosadskog Dnevnika, godinama istražuje, piše i objavlјuje članke u ovom listu o događajima i lјudima koji su obeležili Sremske Karlovce.

Ova knjiga je jedna vrsta kompedijuma, a svrha leži, kao i uvek, u predstavlјanju i širenju istine. Cilј je prosvećivanje i gajenje kulture pamćenja, kako Srba i Hrvata, tako i svetske javnosti.

Pokazuje kako se kroz zadužbinarstvo ogleda neraskidiva povezanost pojedinca i društva. Preko ove povezanosti može se sagledati i ekonomska snaga, kulturna, prosvetna i sveukupna duhovna moć srpskog naroda, sposobnog da stvori tako velika i vredna dela.

Posle atentata i tragične smrti viteškog kralјa Aleksandra Karađorđevića Ujedinitelјa 9. oktobra 1934. godine u Marseju, po njegovoj testamentarnoj oporuci, do punoletstva mladog kralјevića Petra II Karađorđevića, Kralјevinom Jugoslavijom upravlјalo je tročlano Namesništvo sa knezom Pavlom na čelu. Ubistvo jugoslovenskog suverena na tlu prijatelјske Francuske pokazalo je svu krhkost i ranjivost mlade države Južnih Slovena, ali i ogolilo polјulјane političke i moralne odnose u međuratnoj Evropi.

Logor Broumov bio je jedan od koncentracionih logora za Srba i druge nepodobne narode koje je osnovala Austrougarske za za vreme Prvog svetskog rata i okupacije Kralјevine Srbije. 

„Naš cilј u ovoj studiji nije da proučavamo istorijske događaje nego da se potrudimo da prikažemo jedno stanje duha: ovde nije reč o određenim zbivanjima nego o tome kako su ih lјudi doživeli. 

Kada je dr Marko Jačov 1983. godine objavio knjigu Spisi tajnog Vatikanskog arhiva XVI‒XVIII veka u predgovoru je obavestio čitaoce ko je, kada i s kakvim zadacima osnovao Tajni vatikanski arhiv, kako se on tokom vremena razvijao i koju vrstu građe poseduje.

Pored toga je bio glavni urednik i vlasnik listova Srđ i Dubrovnik. Kao žustri kritičar Austrougarskog carstva bio je interniran u različitim gradovima u periodu 1914–1917. godine. 

U Srbiji je K. Šturceneger bila dva puta. Prvi put u vreme balkanskih ratova 1912. i 1913. godine, zatim, u Svetskom ratu od avgusta 1914. do proleća 1915. godine, oba puta u humanističkoj službi Crvenog krsta došla je u Srbiju da svojom pomoći ublaži nedaće žrtava rata; kao predstavnik švajcarskog Crvenog krsta, kao medicinski stručnjak i kao pisac-publicista, kasnije autor većeg broja knjiga o Srbiji i srpskom narodu (od postojećih šest njenih knjiga na ukupno oko 700 strana dve su već prevedene i objavlјene kod nas), a sada se u jednom tomu daju sledeće dve knjige.

Knjiga Julke Hlapec Đorđević koja je pred nama, skromno nazvana Crtice iz poslednjih godina Carevine Austrije (1914–1918) data je u epistolarnoj formi, i sastoji se od 13 celina, koje imaju naslove, ali i precizno prostorno/vremensko datiranje – koje počinje u Beču „početkom septembra“ 1914. godine, a završava se u Tirolu „s jeseni“ 1918.

„Tragični dani Srbije“ Jovana Miodragovića jedinstveno su svedočanstvo o četiri presudne godine naše istorije – od pada Beograda 1915, preko surove svakodnevicepod austrougarskom okupacijom, do logorskog stradanja u Nežideru 1917. i konačnog povratka slobode 1918. godine.

Sa zadivlјujućom preciznošću opisani su dani golgote, napori starog kralјa da izdrži fizička i duhovna iskušenja, odnos sa saveznicima – naročito sa Italijanima – kao i rastući zdravstveni problemi koji će ga od 1916. godine prati sve do smrti.

Uprkos objektivnim problemima, najviše zbog nepostojanja arhivskih dokumenata, pogotovo iz perioda posle kapitulacije Srbije i Crne Gore i početka revolucionarnih događanja u Rusiji, autorka je došla do mnogih, do sada nepoznatih podataka, ukomponovala ih među odranije poznate, sistematizovala ih, napravila analizu i na osnovu svega izvela objektivne zaklјučke.

Knjiga Na srpskom frontu u Makedoniji (At the Serbian Front in Macedonia) autora Edvarda Persija Stebinga, objavlјena 1917. godine, predstavlјa lični prikaz Stebingovih iskustava kao britanskog oficira koji je služio na balkanskom frontu tokom Prvog svetskog rata. 

Savremeni aspekti proučavanja vojne istorije stoga se mogu podeliti na operacioni (borbeni ili vojnički aspekt koji proučava ulogu logistike, taktike, operatike, liderstva, uklјučujući studije ratnih operacija i biografije vojskovođa), administrativni i tehnički (aspekt koji izučava opšte-funkcionalne i profesionalne aktivnosti oružanih snaga i uklјučuje proučavanje doktrine i organizacione strukture, sistema selekcije i obuke lјudstva, razvoja naoružanja ivojne opreme, i to kako u miru, tako i u ratu), te aspekt civilno-vojnih odnosa (aspekt koji se bavi nacionalnom strategijom, to jest uspostavlјanjem odnosa između vojnih, društvenih, političkih, ekonomskih i psiholoških faktora na nacionalnom (državnom) nivou i proučava institucionalne probleme, njihova rešenja i razvoj, te istražuje odnose između civilnih i vojnih vlasti).

Jedna od najpoznatijih knjiga na temu Prvog svetskog rata, objavljena osamdesetih godina prošlog veka, oko koje su se lomila koplja, bila zabranjivana, filmovana i doživela više adaptacija pozorišnih predstava, Izašla do sada u više od 200 000 primeraka u vreme bivše Jugoslavije.

Potresne priče o solunskim ratnicima, njihovim stradanjima, patnjama, i ljubavi prema Bogu, slobodi i otadžbini. Kako su se srpskoj vojsci divili i saveznici i neprijatelji. Borili smo se sa junacima iz bajke - reči su naših francuskih saveznika. Najtiražnija knjiga u bivšoj Jugoslaviji.

Pred čitaocem je prevod na srpski prve knjige četvorotomne istorije Vojne Krajine Franca Vaničeka, objavljene u Beču 1875. godine. Ovo delo je trajno ostalo osnovna literatura za istoriju Vojne krajine. Srpska Vojna Krajina je bila začetak srpske državne jedinice pod Austrijom, koju su Srbi tražili i za koju su se uskoci tako odlučno borili. Austrijski Dvor je sasvim pravilno razumeo srpske težnje i znao da će, dajući Srbima određenu teritoriju i koliku toliku autonomiju, vezati Srbe za Austriju. Rimokatolička Crkva je bila odlučno protivna da se Srbima dozvoli stvarna autonomija, pa pošto je to bila jedna vojnička država sa posebnom namenom, austrijski Dvor se trudio da je održi što čvršće pod svojom kontrolom. Vaničekova Istorija Krajine, čiji prevod prvog dela stoji sada na raspolaganju čitaocu, značajna je, ne samo po obradi istorijskih događaja, već i po tome što daje i dopunske činjenice o načinu organizovanja života Krajišnika. Posebno su značajne carske povelje date Krajišnicima, prikazane u završnom delu ove knjige na nemačkom i na srpskom jeziku. iz predgovora Dragoljuba P. Antića O autoru: Franc Vaniček (Valtersdorf, kod Praga, 6. jula 1809 – Osijek, 6. aprila 1894) bio je austrougarski istoričar, gimnazijski profesor, publicista i direktor gimnazije u Vinkovcima - češkog porekla, prvi pisac knjige o Vojnoj krajini.

Delo se bavi crkvenom politikom srpskog despota Đurđa Vukovića (Brankovića), poznatog i kao Đurađ Smederevac (1427– 1456). Odnos srpskog despota Đurđa Smederevca prema Srpskoj Crkvi može se okarakterisati kao cezaropapistički: episkopat Srpske Crkve funkcioniše kao deo državnog aparata koji je u potpunosti potčinjen srpskom despotu. Despot Đurađ Smederevac se ponaša kao neko ko je vlastan da postavlja poglavare Crkve, a izgleda da su ga i stranci držali za nekoga ko de facto upravlja Srpskom Crkvom s obzirom na to da se i zapadni i istočni organizatori unionističkog Feraro-florentinskog sabora (1438–1439) obraćaju despotu Đurđu, a ne srpskom patrijarhu. Odnos srpskog despota Đurđa Smederevca prema Feraro-florentinskom saboru i uniji, koja je njime nastala, nije lako ustanoviti. Izgleda da je despot Đurađ koristio ovu uniju kao političko sredstvo kako bi kroz krstaški rat, poznat kao Duga vojna (1443–1444), obnovio Srpsku despotovinu nakon njenog prvog pada (1439), ali je na kraju odustao od približavanja Rimokatoličkoj Crkvi. Nikola Ilić je rođen u Kruševcu 1996. godine. Odrastao je u selu Donji Stepoš, u blizini Kruševca. Na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu Univerziteta u Beogradu 2019. godine završio je osnovne, a 2020. master studije, stekavši akademsko zvanje master teolog. Objavio je nekoliko naučnih radova na teme iz crkvene istorije, najznačajnije knjige Crkvena politika srpskog kneza Lazara (1371–1389) (Beograd: Čigoja štampa, 2023) i Crkvena politika srpskog kneza i despota Stefana Lazarevića (Beograd: Čigoja štampa, 2024). Pored akademskog, bavi se i kreativnim pisanjem. Objavio je zbirke pesama Vaskrsni nas, Blaga Reči (Beograd: Alma, 2020) i Rasinske pesme (Kraljevo: Poetikum, 2022). Takođe je objavio više pesama i kratkih priča u raznim zbornicima.

Vaskršnja čitanka, Božićna čitanka, Vidovdanska čitanka

Kroz pojedinca, progovorio je narod – znameniti Srbi u zapisima i anegdotama.Anegdota postaje pod velikim duševnim pritiskom, kada čovek ima moralnu ili materijalnu odgovornost, pa ona dođe kao izraz tog osećanja. Tada ona spasava stvar i često daje udarac protivniku. Anegdota je kao oštra sablja, koja jednim zamahom poseče protivnika, jer su ljudi „bez jezika“, inače junaci i glavari, drhtali pred gospodarem i narodom od „jezika“. Ona zavisi od čovečijeg duha, pa je potreban bistar i oštrouman čovek da je stvori, a slobodan i otresit da je kaže na teškom mestu, na megdanu: pred gospodarem i glavarima, na skupu pred više stotina ljudi. Skresati u oči bez okolišenja gospodaru, glavarima i drugovima ono što se misli i oseća, u takvom tonu i obliku, da ostane za pokolenja - za pričanje. Tako javno izgovorena anegdota se širi od usta do usta, kao primer mudrosti, hrabrosti, pravičnosti i rečitosti, i ostane kao pametan savet i pouka, a često i kao pravilo. Takve anegdote postanu opšte narodne, jer je kroz pojedinca progovorio narod.

Knjiga analizira transformaciju ideje srpske autonomije u Austrougarskoj u pravnopolitički projekat autonomne ili federalne Vojvodine u jugoslovenskoj državi, sa posebnim osvrtom na period 1929–1941. godine i funkcionisanje Dunavske banovine.

Knjiga se bavi drevnim srbskom istorijom, tradicijom, običajima, kulturom od vremena Lepenskog Vira do danas, sa ciljem da dokaže kontinuitet žviljenja Srba na ovim prostorima i njihovo starosedelaštvo.

Ovo izdanje je na ruskom jeziku.

Postoje različite asocijacije na Drugу Jugoslaviju koje, na neki način, postaju naše ogledalo. Ono što mislimo o Jugoslaviji — to smo zapravo mi sami. Sa srpskom svešću o sebi ili kao bezlični Jugosloven. Onaj ko oseća da „bole sve rane roda“ ma šta da se desilo, ili onaj koji ne želi da vidi dalje od sopstvenog nosa i misli da ga se tuđe sudbine ne tiču.

Za titoiste, Druga Jugoslavija je Tito i navodno zlatne sedamdesete godine prošlog veka. Za njih je to ublažena verzija sistema koji je pretvorio krute staljiniste u takozvane liberale — Jugoslavija kao „koka-kola socijalizam“. Za poštene i neideologizovane savremenike — zemlja mladosti i mira, o kojoj pevaju sa nostalgijom, zbog čega su bili spremni da potisnu svoj identitet i mnoga neprijatna sećanja.

Ova knjiga bavi se događajima od sredine 1875. do sredine 1876. godine. Tokom tih dvanaest meseci Hercegovački ustanak bio je pomno praćen u evropskim medijima, često na prvim stranicama časopisa i novina.

U skromnom panteonu ženskih likova srpske srednjovekovne istorije, bar kad je reč o istoriji političke misli i političkog delanja, svojom višestrukom posebnošću snažno se izdvaja figura kneginje Milice Hrebeljanović (1335–1405), i kao supruge, i kao majke, a nadasve kao „državohraniteljke“.

Šta znamo o četnicima? Da su drugovi slobode, junaštva i samopregorevanja. Slušamo legende ili ih vidimo fotografisane svečano sa oružjem po kalendarima. Ali njihov pravi život i dela stoje skriveni od nas vremenom, zaboravom, tajnom. Jer dok su preslavno umirali, moralo se ćutati.

Znamenite ličnosti koje su živele i umrle van svoje domovine Srbije.U knjizi je zabeležno 35 ličnosti važnih za našu istoriju.

„Za srpski narod kažu da je izgubio 20. vek. Velike državne i društvene, prometejske, ideje jugoslovenstva i socijalizma, srušene su u antičkom tragizmu istorijske stvarnosti. Moderni Zapad je tako prvo propao na Balkanu, na svojoj prezrenoj periferiji oduševljenoj obožavanjem prema tom svom velikom obrascu i idolu. Srpski narod lišen je 1990. međunarodno priznate države Jugoslavije, za koju su pale milionske žrtve, a koja u očima Nemačke, Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država nije imala prava jedne opštine u Severnoj Makedoniji ili Hrvatskoj. Srbi su se, međutim, u poslednjoj deceniji 20. veka branili. Štitili su isto ono što su im otimali 1914. i 1941. godine. Nešto su do sada i uspeli da odbrane. U vreme kada su sve velike sile bile protiv Srbije, i kada su se njeni saveznici u svetu mogli nabrojati na prste jedne ruke, Srbi su branili svoje ime, zastavu i zemlju. Ako u istoriji postoji pobeda, srpska nije sadržana u tome što smo odbranili neki grad, goru, reku ili luku, već zato što imamo gde da istaknemo našu trobojku. Trijumf je sadržan i u činjenici da Srbima još uvek dušmani pale zastave, dok Englezi i Amerikanci to danas čine sami sebi. Pred vama je istorija jedne srpske države, potcenjene, vređane, jedinog evropskog entiteta koji bi neke Velike sile još uvek da ukinu. Ipak, Republika Srpska nastala je voljom srpskog naroda i odbranjena je – hrabrošću i žrtvom njenih sinova i kćeri sabranih oko Srpske pravoslavne crkve i odlučnošću njenih vlada – do danas.“ – Čedomir Antić

„Ne samo u Srbiji nego i u Republici Srpskoj postoji neka čistota koja ima trajanje od dve hiljade godina. Takva čistota ne postoji u Francuskoj ili Nemačkoj. Ima je, doduše, ali ona ne živi, ne diše.“ – Nobelovac Peter Handke u intervjuu za Večernje novosti