TEORIJA, TUMAČENJE I ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI

Mihajlo Pantić u svojoj novoj knjizi Književnost u supermarketu promišlja o tome šta se to dogodilo s južnoslovenskom književnošću na kraju XX i na početku XXI veka. U zemljama zahvaćenim ratom, raspadom starog ideološkog, državnog i društvenog sistema, dubokom krizom svake vrste i, najzad, tranzicijom, promenila se i društvena funkcija književnosti. Književnost više nema onu javnu ulogu pa ni javni značaj koji je imala u ranijim stolećima, sve do potkraj XX veka, kada se znalo ko je zaista pisac, i kada je društvo pomoću svojih (istina, ideološki nadgledanih) institucija potvrđivalo njen javni značaj.

Osnovno pitanje u našem dobu više nije čemu književnost služi, koja je njena društvena svrha (odgovor na to je neizvestan, svaki mogući koncept ili konstrukt je relativizovan), već zašto ona uopšte (i dalje) postoji, koji je njen (poetički, etički, politički, estetski) smisao.

Ipak, i uprkos svemu, ne možemo reći da je (laka) književnost danas samo jedan od industrijski oblikovanih načina mentalne relaksacije potrošačkog stada i ispunjavanja dokolice. Pisanje je ono najbolje u čemu se ljudski duh objavljuje, potvrđuje, prepoznaje i projektuje. Naš rod, na veliku radost, nije do danas smislio neki drugi, podjednako vredan način iskazivanja onoga što smo bili, što jesmo i što će posle nas neko biti.

Agonija književnosti Slobodana Grubačića pretresa ključna pitanja savremene teorije književnosti: Šta se, u vremenu koje nazivamo svojim, događa s temeljnim pojmovima književnog sveta? Propitujući radikalne poremećaje i duboku relativizaciju pet oslonaca umetnosti proze ‒ autora, naratora, junaka, čitaoca i teksta ‒ ona osvetljava ne samo složene odnose između pisca i njegovog junaka, naratora i čitaoca već i neizvesnu sudbinu samog teksta: žive pesničke reči okovane slovima.

Da li književnost, onakva kakvu smo nekada poznavali, nestaje u neodređenosti romana, u žanrovskoj neizvesnosti poezije...? Da li se njen smisao rasipa u višeznačju, u odbacivanju jezičkih stega, u eksperimentu i inovaciji koji književnost izbacuju u orbitu iskonske neizvesnosti, neprestano dovodeći u pitanje sve što je vekovima verovala o sebi ‒ svoje postojanje, svoju svrhu, sopstveni razlog trajanja?

Ili je upravo ta agonija znak njene najdublje vitalnosti? Znak neprestanog preispitivanja, obnove i razvoja? Jer, kako je tvrdio Fridrih Niče, stanje borbe jeste stanje najvišeg reda ‒ prostor iz kog se rađaju nove vrednosti.

U prepoznatljivom stilu, s epigramski sažetom duhovitošću i psihološkim zapažanjem, Grubačić je oblikovao korpus tekstova koji, po zgusnutosti kazivanja i po tome kako se u njima raskrivaju osnovne teze o teško razrešivim pitanjima literarnog teksta, predstavlja sintezu njegovih najzrelijih ostvarenja. Nastale na ukrštaju poetoloških, književnoistorijskih i kulturnoteorijskih razmatranja, ove studije svedoče o ozbiljnom preispitivanju nekih od ključnih fenomena savremene svetske književne misli.

„Briljantni ogledi!“ (Volker Kloc)

„Vatromet novih saznanja, dragocenih, neočekivanih uvida.“ (Volfgang Prajzendanc)

„Čovek široke teorijske kulture. Jedan od retkih koji su se uzdigli nad uske šančeve struke.“ (Nikola Milošević)

Osnove modernog srpskog pripovedanja nezaobilazna je knjiga ne samo za one koji se bave proučavanjem književnosti već i za sve njene ljubitelje, jer se u njoj autor, univerzitetski profesor, ali i vrsni pisac, duboko i temeljno, ali istovremeno lako, zavodljivo i pitko, bavi pitanjem književnog kanona, te, shodno datim određenjima, rekonstruiše istorijski put srpskog umetničkog pripovedanja – od začetaka u delima Dositeja i Vuka, preko protomodernog Sterijinog eksperimenta, zatim dela osnivača novog srpskog romana J. Ignjatovića i temeljnih pripovedača realizma L. Lazarevića, S. Matavulja i S. Sremca, do B. Stankovića, čiji romani i pripovetke predstavljaju završetak konstituisanja tradicionalno shvaćenih oblika pripovedanja i ujedno snažnu najavu epohe moderno shvaćene i realizovane umetničke naracije.

Monografija Mikrokosmos kultura. Kulturni sinkretizam Balkana u romanima Ćamila Sijarića Nadije Rebronja predstavlja izuzetno značajan i obuhvatan doprinos čitanju Sijarićeve proze kao i južnoslovenske proze 20. veka uopšte. Ćamil Sijarić (1913–1989), vrsni, talentovani pripovedač raskošnog talenta, ostvario je bitan doprinos u najmanje tri kulture, kojima ravnopravno pripada: bošnjačkoj, srpskoj i crnogorskoj. U sve tri ostavio je značajan književni trag svojim romanima i pripovetkama.

Znak je nova srpska moderna književnoteorijska biblioteka... Stvorena je s namerom da nadomesti nedostatak kapitalnih Nolitovih biblioteka Književnost i civilizacija (urednik Jovan Hristić) i Sazvežđa (urednik Miloš Stambolić) i Prosvetine – Književni pogledi. Pored pojedinačnih autorskih ostvarenja kolekciju obogaćuju tematske hrestomatije i antologije teorijske misli od antike do današnjih dana, potom veliki zbornici o pojedinim temama moderne književne nauke. Poseban segment ovog projekta činiće kolekcija Slovenska književna misao u kojoj će biti predstavljene sve slovenske kulture. Znak će obuhvatiti nekoliko serija posvećenih najznačajnijim metodološkim koncepcijama u slovenskom poetičkom prostoru (ruskom formalizmu, češkom strukturalizmu, ruskoj semiotici, Njitranskoj školi književne komunikacije itd.), ali i ostvarenjima u širem evropskom/svetskom kontekstu.Kolekcija Znak postaće tako i antologija moderne slovenske/evropske književne misli...

Monografija Aktuelna čitanja Kafkinog dela Katarine Pantović predstavlјa dragocen doprinos književnoj teoriji i komparatistici kod nas. S obzirom na to da delo Franca Kafke ima izuzetnu recepciju u srpskoj književnosti, prevodilačku i kreativnu, važno je i u kritičkoj recepciji ukazivati na novija, metodološki raznovrsna pristupanja njegovim književnim ostvarenjima. Autorka u vidu sažetog pregleda u prvom delu studije ukazuje na klјučna tumačenja Kafkine proze tokom 20. veka, posebno se zadržavajući na studijama Kafka: ka manjinskoj književnosti Žila Deleza i Feliksa Gatarija, „K“ Đorđa Agambena i „Ko poseduje Kafku?“ Džudit Batler. Ove inovativne poststrukturalističke uvide ona predstavlјa sa visokom akribičnošću i predočava uopšte značaj interdisciplinarnosti u čitanju Kafke. - Prof. dr Sonja Veselinović

Iako je bibliografija radova o Svetome Savi impozantna, stiče se utisak da smo još daleko od svestrane i naučno utemeljene predstave o njegovom delu.'

U vremenu svih oblika postmodernizma koji često zloupotreblјavaju slobode stvaralaštva, često ga dovodeći na ivicu banalnosti i gluposti, ova knjiga govori o onome što se podrazumevalo kao konzervativno i zastarelo. Danas to „konzervativno i zastarelo“ predstavlјa novi stari put u suštinu problema današnjice čovečanstva.

Ezoterizam je kao podzemni tok izbijao na svakom koraku u novijoj književnosti: bilo da je reč o modernom preokretu u poeziji (V. Popa, M. Pavlović), o širenju interesovanja za fantastiku, ili čak o postmodernizmu, ukazivao se kao važan a nedovoljno vidljiv izvor. Razumevanje njegovog uticaja menja širu sliku istorije srpske književnosti u savremenom dobu.

Ova knjiga je svojevrstan nastavak Podzemnog toka (Službeni glasnik, 2009), u kojem se autor bavio ezoteričnim i okultnim temama srpskih pisaca 19. i prve polovine 20. stoleća. Ovoga puta, proučavanje je fokusirano na iste teme u savremenoj književnosti, od pedesetih godina prošlog veka, pa do kraja drugog milenijuma.

U nekoj vrsti morfologije novije srpske književnosti obuhvaćeni su modernizam u poeziji i prozi od sredine prošlog stoleća; novosadska neoavangarda i signalizam; postmodernizam; nova poezija, od osamdesetih godina do kraja veka; kao i niz pisaca koje je teško svrstati u neki širi pokret...

Put istraživanja autora ove knjige stalno je vodio i sporednim stazama, koje su se preplitale s glavnom i na nju vraćale. Tako se neminovno došlo do fenomena kakav je bila Mediala i umetnika čije su veze s književnošću bile mnogostruke, ali se zalazilo i u pitanja popularne kulture i medija. Zahvaljujući izvorima, našli smo se i u beogradskim okultnim miljeima, od antropozofskih do magijskih. Tarot i kabala, alhemija i magija, za pisce su bili izvori tema, dok su u ovim krugovima živeli kao sistemi spoznaje sveta.

Prva antologija japanskog eseja kod nas, u kojoj se na najsuptilniji način otkriva jedna drugačija ali velika kultura

Danas je japanska književnost, čini se, prisutna i dobro prihvaćena u Srbiji. Prevedeni su romani i prozna dela značajnih pisaca među kojima su Soseki, Akutagava, Kavabata i Mišima. Na srpskom jeziku mogu se čitati dela savremenika kao što su Murakami Haruki i Ikezava Nacuki. Postoje i brojni prevodi ne samo haiku već i savremene poezije. Međutim, japanska esejistika, koja ima raskošnu tradiciju još od početka XI veka, nije dovoljno poznata srpskim čitaocima. Ova knjiga je prvi pokušaj da tu prazninu ispunimo.

Nadamo se da će ova antologija čitaocima prikazati ne samo specifičan pesnički duh, karakterističan za japansku književnost, već i da će pružiti novi pogled na svet. Neki čitaoci će, možda, pronaći izvesnu srodnost, nešto zajedničko što spaja srpsku i japansku poetiku. Sve je u vezi, na svetu, što će sigurno dokazati ova antologija.

„V. H. Odn, pesnik i književni kritičar, počevši od srede, u Novoj školi za društvena istraživanja, držaće kurs o Šekspiru. Gospodin Odn je najavio da na kursu, koji će trajati oba semestra, ima nameru da održi predavanja o svim Šekspirovim delima držeći se hronološkog redosleda.“
Njujork tajms je ovu najavu objavio 27. septembra 1946, uz napomenu da je reč o retkoj prilici da se čuje kako jedan od najvećih pesnika veka tumači delo jednog od najvećih pesnika svih vremena. Predavanja, koja je brižljivo rekostruisao Artur Kirš na osnovu beleški studenata koji su ih pohađali, nude izuzetan uvid u Šekspirove komade i sonete.

Polazeći od Vajldovog shvatanja književnosti i umetnosti iznetog u ogledima („Istina maski“, „Propast laganja“, „Pero, olovka i otrov“ i „Kritičar kao umetnik“) i čuvenom predgovoru za roman Slika Dorijana Greja, te njegovog prikaza odnosa umetnosti i stvarnosti u Dorijanu Greju, zbirkama bajki Srećni princ i druge priče i Kuća narova i drugim Vajldovim proznim ostvarenjima, Predrag Mirčetić u svojoj studiji sučeljava dva viđenja Vajlda – Vajlda kao umetnika i Vajlda kao kritičara. U studiji koja srpskoj nauci o književnosti nudi prvo temeljno razmatranje dela ovog najznačajnijeg predstavnika britanskog larpurlartizma, autor dovodi u pitanje opšte-prihvaćeno i jednostrano viđenje Vajlda kao isključivog sledbenika esteticizma i pridružuje mu novo viđenje Vajlda kao vrsnog etičara.

Istorija Frica Martinija smatra se najboljom knjigom te vrste u novijoj književnoj istoriografiji. Njeno izdanje na srpskom, prvi put kompletno i upotpunjeno pregledom posleratnog razvoja, dolazi u dobar čas: moglo bi da nadoknadi kašnjenje za velikim sintetičkim projektima kojem je sklona evropska kultura. Priređivač, inače nekadašnji Martinijev doktorand, terminološki je usaglasio sve pojmove iz odgovarajućeg kruga ideja, ujednačio naslove dela, sastavio registar imena autora i književnih dela i sačinio prevod prvi srpski prevod – izvesno najzanimljivijeg – poslednjeg poglavlja, koje obuhvata period od 1945. do današnjih dana. Pridodat je iscrpan naučni predgovor i kritički aparat: popis važnih radova o istoriji književnosti koji nudi putokaz čitaocu za temeljnije uvide.

Istorija nemačke književnosti prvi put je objavljena 1949. i doživela je dvadesetak izdanja; prevedena na veliki broj svetskih jezika. Po mnogim svojim odlikama ona je, u ovom, punom obimu, dosad najbolji prikaz celokupne istorije književnosti. Martinijev pristup je suveren: njegova merila se nisu prilagođavala tzv. tržištu ideja. Njegova Istorija je, međutim, neprekidno dopunjavana: učesnik u posleratnim književnim zbivanjima, nastavio je da prati i osvetljava teme i ideje vodećih pisaca svoga vremena, pa je pređašnjem „literarnom ikonostasu“ (Maks Friš, Fridrih Direnmat, Hajnrih Bel, Elijas Kaneti) dodao likove Tomasa Bernharda, Petera Handkea, Elfride Jelinek i velikog broja savremenih pisaca.

Na samom dnu tajne leži – Atlantida. Kad ispliva na površinu opšteg privida, ostrvske opsene izdvojenosti sasvim će nestati.

Istorija književnosti koje su pisale žene na prostoru jugoistočne Evrope, iz pera ugledne slavistkinje Silije Hoksvort, profesorke Univerziteta u Londonu. Autorka nudi širok pregled ženske književnosti od srednjeg veka, kada je šačica obrazovanih žena pisala u žanrovskim okvirima usmene književnosti, preko književnosti 18. i 19. veka, kada se u srpskoj i bosanskoj kulturi uspostavlja širi korpus književnih dela koje su pisale žene, do druge polovine 20. veka, kada nastaju neka od najboljih ostvarenja ženske književnosti. Glasovi u senci predstavljaju nezaobilaznu referencu u studijama ženske književnosti.

U knjizi Ne ubiti pticu drozda sabrani su tekstovi Brane Petrovića, objavljivani u novinama i časopisima u periodu od skoro pola veka.
Knjiga namenjena uživaocima opijuma zvanog književnost.

Jergovićev stvaralački rukopis na stranicama hrvatskog Jutarnjeg lista jeste svojevrsna strast čitanja različitih umetničkih rukopisa-tekstova svojstvena samo njemu na prostorima bivših jugoslovenskih kultura.

I po tome je svojevrsni novi vinaverovski duh-projekat, jer Jergovićevo pisanje o različitim tipovima umetnosti podseća na Vinaverovo čudesno „Beogradsko ogledalo“. Dakle, Jergović je novi južnoslovenski vinaverovski duh, čiji esejistički rukopis ima onu živost i dinamiku koja se na ovim prostorima ne može, niti sme zanemariti...

Autobus za Vavilon je zasigurno najuzbudljivija slika onog najvrednijeg stvaranog u proteklih nekoliko godina.

Okosnicu Mikovog teorijskog razmišljanja i metodoloških postupaka čini sistem kategorija izraza, koji je od prve knjige doživeo niz dopuna i korekcija. Može se naime reći da Mikove knjige uglavnom imaju istu strukturu, zasnovanu na komplementarnosti studija teorijskog i studija interpretacijskog karaktera, na taj način što se teorijski model, proistekavši iz empirijskih posmatranja književnih dela, interpretacijski proverava, iz čega onda nužno proističu njegove dopune i korekcije. Među teorijskim studijama opet jedna je centralna, u kojoj se obrazlaže i definiše sistem kategorija izraza. U Estetici izraza to je studija „Izražajna koncepcija stila“, u knjizi Tekst i stil (1970) studija „Izražajna struktura teksta“, u knjizi Od epike ka lirici (1973) studija „Stilistički model književnog dela“, u knjizi Stil, književnost, komunikacija (štampanoj na engleskom: Style, Literature, Communication, 1978) studija „Izražajna koncepcija stila i sistem izraza“, u knjizi Stvaralaštvo i recepcija (1978; autor prvog dela knjige, Estetska komunikacija, jeste František Miko, a drugog dela, Estetska metakomunikacija, Anton Popovič) studija „Komunikacija i konstrukcija dela“, u knjizi Vrednosti i književni proces (1982) studija „Semiotičko-komunikacioni model stila i teksta“, u knjizi Aspekti književnog teksta (1989) studija „Od teksta ka književnom delu“. Kompleksno je prikazao sistem kategorija izraza i drugde, na primer u studiji „Pojam teksta“, objavljenoj u časopisu Romboid (1987), a pojedine njegove delove je obrazlagao i interpretacijski primenjivao i u drugim svojim knjigama (Stilske konfrontacije, 1976; Poezija, čovek, tehnika, 1979; Igra i saznanje u dečjoj prozi, 1980; Stih u recepciji poezije, 1985; Analiza književnog dela, 1987; Umetnost lirike, 1988). Kategorije izraza František Miko shvata kao funkcionalne aspekte stila kojima odgovaraju određeni jezički i tematski elementi u strukturi teksta. One u uzajamnim odnosima i kombinacijama uspostavljaju sistem izraza koji je sistemski zbir svih izražajnih mogućnosti u datom jeziku.

(Prof. dr Mihal Harpanj)

Rijetke su knjige ozbiljnijega zamaha, a problemski jasno postavljene i izoštrene, u kojima se uporedo posmatra i dovodi u vezu srpska i američka književnost. Već je samim tim knjiga Fikcija, metafikcija, nefikcija: Modeli pripovijedanja u srpskom i američkom romanu šezdesetih i sedamdeseth godina XX vijeka Gorana Radonjića izuzetna. Knjigom Fikcija, metafikcija, nefikcija dobijamo jednu izuzetno važnu, dobro urađenu, problemski usmjerenu, originalnu i inovativnu komparativnu studiju, koja potvrđuje i vrijednost srpske proze šezdesetih i sedamdesetih godina XX vijeka u kontekstu svjetske književnosti, i vrijednost srpske nauke o književnosti.
(Prof. dr Jovan Delić)

U knjizi je prikazan čitav niz novijih teorija pripovedanja (u neknjiževnim i književnim disciplinama) sa ciljem da se pokaže kako one menjaju naše razumevanje ne samo umetničkih već i neumetničkih oblika u prozi, kao što su biografija i istorijski spisi. Date teorije Volas Martin upoređuje i vrednuje pomoću ponavljanja koja upućuju na iste primere: Sreću Ketrin Mensfild, Kratki srećni život Fransisa Makombera Ernesta Hemingveja i Doživljaje Haklberi Fina Marka Tvena, i niz priča zasnovanih na folklornom motivu ponovo plaćenog ljubavnog poklona.

Martin u uvodnom poglavlju prvo opisuje teorije proze koje su bile uticajne u američkoj i engleskoj kritici pre šezdesetih godina XX veka, a zatim iznosi teorijske razvoje prošle generacije, u periodu u kome je predmet proučavanja narativa stekao međunarodni i inerdisciplinarni značaj. Središnja poglavlja prate promenu od strukturalne analize zapleta do obuhvatnijih pristupa narativnom diskursu, reader-response kritike i problema interpretacije.

Martin takođe posmatra formalističke, strukturalističke i semiotičke teorije u odnosu na širi kontekst tradicionalne kritike i alternativnih pristupa tumačenju. U zaključku razmatra načine na koje narativi mogu da prevaziđu teorije koje se koriste u njihovoj analizi i teškoće sa kojima se kritičari i filozofi susreću u pokušaju da odrede termine kao što supripovedanje i proza. Čitav niz tematski podeljenih bibliografija omogućava poseban uvid u novije radove iz teorije narativa. Zbog živog i jasnog stila knjiga Novije teorije pripovedanja biće dobro dočekana u krugovima svih studenata proze i kritičke teorije.

Volas Martin je profesor engleske književnosti na Univerzitetu Toledo. Diplomirao je na Oberlin koledžu, magistarsku tezu odbranio na Stanford univerzitetu, dok je diplomu doktora nauka stekao na Univerzitetu London.

Ogledi sabrani u ovoj knjizi posvećeni su srpskim pesnicima dvadesetoga veka, od Jovana Dučića, Vladislava Petkovića Disa i Miloša Crnjanskog do Ivana V. Lalića, Ljubomira Simovića i Stevana Raičkovića. U pesni-čkoj artikulaciji sveta i pokušaju da se jezičkom imaginacijom pređu granice vidljivog prostora i iskorakne u metafizičko, kod većine ovih autora pojavljuje se muzika, u različitim manifestacijama, kao jedan od ključnih nosilaca lirske vizije života i smrti.

Odgovarajući na hermeneutičku dilemu šta čitalac poezije mora da zna, Hans-Georg Gadamer priseća se Panove molitve iz Sokratovog Fedra, kojom Pan traži onoliko zlata koliko razuman čovek može da ponese. Tako je i sa tumačem, koji treba da proceni koliko u svom čitanju pesme može i mora da ponese. Taj interpretativni teret znanja nije nimalo bezazlen i biće vredan samo ako u čitanju sasvim iščezne, stopivši se sa poetičkim i intimnim iskustvom same pesme.

Kako ova knjiga nosi naslov Povijest svjetske književnosti, čitatelje će možda iznenaditi što nije nalik uobičajenim takvim priručnicima, a priložen joj je i dodatak koji se razlikuje kako u tematici tako i u načinu izlaganja. U njoj se u glavnom dijelu tek vrlo malo govori o izvaneuropskim književnostima, a o hrvatskoj književnosti i znatno više no što bi joj u tako uskom izboru moglo pripadati. Dodatak pak prije je svojevrsna metaforička konstrukcija razvoja moderne proze no prilog bilo kakvoj tradicionalnoj povijesti književnosti. Razlozi su takve strukture s jedne strane u praktičnoj namjeni, s druge u pokušaju da uz priručnički karakter knjige dodam i nešto od vlastitih shvaćanja povijesti književnosti, a s treće se barem u nekoj mjeri mogu i teorijski obrazložiti. Što se tiče ovoga posljednjeg, želim upozoriti na moj esej „Koncepcije povijesti svjetske književnosti“, koji je objavljen u Teoriji književnosti. Rječniku književnoga nazivlja, objavljenoj u prošloj mojoj knjizi ovog izdavača. Tamo sam, naime, pokušao objasniti kako držim da se povijest svjetske književnosti ne može napisati po uzoru na povijesti pojedinih nacionalnih ili nekako drugačije uže određenih povijesti književnosti, a niti na povijest drugih umjetnosti. Ključna je pri tome moja teza da se zbog raznolikosti jezika i širine obuhvata ne može ni zamisliti objektivistički prikaz cjelokupne građe svjetske književnosti, pa se svaki takav pokušaj svodi na projekciju. Takva pak projekcija proizlazi iz recepcije koju neka nacionalna kultura i posebno književnost nužno sadrži kada se radi o drugim književnostima, a kako je ona ograničena i znanjem autora te kulturom i književnošću kojima on pripada, ali i naporom da obuhvati što više od bogatstva svjetske književnosti, svaka se povijest svjetske književnosti, smatram, može opisati jednostavnom formulom: „moja je, naša i svjetska“.

Milivoj Solar

Estetički eseji pesnika Laze Kostića otkrivaju nam autora kao izuzetno inventivnog poetičara, autentičnog začetnika moderne estetike u Srbiji. Priredio Nebojša Zdravković

Knjiga O novoj komparatistici nudi sveobuhvatan uvid u veoma raznovrsnu, istorijski bogatu i teorijski složenu problematiku uporednog proučavanja književnosti u svetu. Ovom studijom je obuhvaćena istorija komparatistike kao akademske i kao naučne discipline, objašenjeni su najvažniji komparatistički pojmovi, i prikazane koncepcije najznačajnijih pisaca i teoretičara koji su se bavili ovom problematikom, od Getea i Veselovskog, preko Veleka i Auerbaha, do Franka Moretija i Paskal Kazanove.

U knjizi se na pristupačan način razmatraju i neka od najsloženijih metodoloških pitanja koja se ne tiču isključivo uporednog proučavanja književnosti, već imaju i opštiji teorijski značaj.

Iako se problematika komparativnog proučavanja književnosti posmatra u periodu dugom gotovo dvesta godina, glavni predmet proučavanja ipak je takozvana „nova“ ili interdisciplinarna komparatistika. Ona se posmatra i kroz ideološko-političku vizuru savremenog, globalizovanog sveta, u kojem pojmovi komparativne i svetske književnost imaju sasvim poseban značaj.

.

.

Teza o inherentnoj političnosti tragičkog žanra možda nije predmet konsenzusa, ali je zato svakako predmet središnje kontroverze u savremenom proučavanju tragedije. U kom smislu se može reći da je grčka tragedija politički žanr i šta uopšte znači tvrdnja da jedan književni žanr vrši političku ili ideološku funkciju? Na koji način je tragedija uslovljena društvenim okvirom Atine 5. veka, i posebno institucionalnim okvirom Velikih Dionizija, gradskog festivala na kojem su tragedije prikazivane? Ako se i može tvrditi da tragedija pokreće vitalna politička pitanja atinskog društva, na koji način ona ta pitanja artikuliše i u kakvoj vezi stoji sa drugim savremenim diskursima, uključujući retoriku? Da li tragedija samo reprodukuje dominantnu ideologiju ili je podriva? Kako je moguće da dramske predstave, koje su deo državnog kulta, budu suštinski subverzivne? Naposletku, kakav uticaj društvena ukorenjenost tragedije treba da ima na metode njenog tumačenja?
Deset tekstova sadržanih u zborniku Politika tragedije, iz pera najznačajnijih savremenih proučavalaca grčke tragedije, deo su dugogodišnje polemike o ovim i srodnim pitanjima.

Romaneskni opus Radomira Konstantinovića teško je svrstati u neki od postojećih poetičkih pravaca. Ipak, Branislava Vasić Rakočević je svojom studijom, a naročito njenim centralnim poglavljem, pokazala i odmak od ove tzv. nedoumice. Ukazala je na važnu činjenicu da je njegov roman, mada u početku eksperimentalan, svojim kasnijim proznim zamasima doneo onaj oblik autorefleksivnosti i parcelisanja smisla subjekta u naratoru, koje će tako plodonosno nastaviti postmodernizam. Na taj način, ova rasprava ispravno pokazuje ulančavanje tradicije srpskog romana još od Sterijinog dela do neoavangardnih pripovedačkih ostvarenja. Pozicija postmodernog skeptičnog autora tako je u potpunosti tradicijski utemeljena, što je u ovoj studiji valjano interpretirano i što predstavlja njenu najvišu vrednost. Studija Branislave Vasić Rakočević nezaobilazna je za onaj deo nauke o književnosti koji se bavi pitanjem koliko promena statusa naratora i svesti o njegovom subjektu unutar jednog žanra, kakav je u ovom slučaju roman, može revolucionarno da promeni i strukturu naracije i poetiku žanra. S određenom uzdržanošću svojstvenom pravom istraživaču, izuzetno uspešno dovela je svoju studiju do zaključka o tradicijskom lancu srpskog romana i uočila nezaobilaznu nit u razvoju srpske postmoderne upravo u delu Radomira Konstantinovića, stvaraoca koji je kritičko-filozofskim promišljanjem i kulturološkom skepsom realizovao svoj roman u čijem je centru autodestruktivni subjekt čiji se identitet raspada upravo kao i njegovo ontološko čulo za probleme jedinke u društvu.