DRUŠTVENE NAUKE

Povodom sto pedeset godina od rođenja profesora kriminalistike i humaniste Arčibalda Rodolfa Rajsa, Kriminalističko policijski univerzitet i Službeni glasnik objavljuju njegov esej pod nazivom Čujte Srbi!

Posvećeni prijatelj Srba, istražitelj zločina okupatorskih vojski u Prvom svetskom ratu, jedan od utemeljitelja policijske nauke u našoj zemlji, napisao je poslanicu srpskom narodu pre skoro jednog veka, godinu dana pre svoje smrti (1929). Rajs je opisao vrline i mane naših predaka, društvene pojave i procese, kao što su stanje inteligencije i seljaštva, uloga religije i etike u društvu, položaj žena i omladine, politika i parlamentarizam, odnos elite i građana…
Svojevrsna etnološka studija je ogledalo Srbije viđeno očima „tuđina“. Upozoravajući na opasnost od propadanja i nestanka

Svedok velikih događaja i prećutanih istina piše o ljudima i političkim procesima, koji su odredili sudbinu Jugoslavije.

Istina je jedina obaveza.

Milentije Pešaković, učesnik Drugog svetskog rata i posleratni šef kabineta sekretara CK Srbije Jovana Veselinova Žarka, savetnik u srpskoj vladi i Izvršnom komitetu CK SK, svedok je i protagonista mnogih dramatičnih događaja u dvadesetom veku; Brionskog plenuma, „seče“ srpsko-crnogorskih generala nakon primene doktrine o „naoružanom narodu“ kao budućem jezgru paravojnih formacija s kojima je i počelo razbijanje SFRJ.

Kada je podignut Kremlj? Zašto su cara Ivana prozvali „Grozni“? Koje su osobenosti ruskih ikona? Zašto se Petar Veliki smatra jednim od najvećih careva Rusije? Ko je osnovao Sankt Peterburg? Kako je Moskva postala prestonica Ruskog carstva? Ko su kozaci? Zašto je izbila revolucija 1917. godine? Šta simbolizuju srp i čekić na sovjetskoj zastavi?

Ova mala knjiga, obogaćena starinskim ilustracijama, predstavlja deset vekova ruske istorije, od rađanja ruskog naroda u 9. veku, do formiranja SSSR-a.

Knjiga Rat ili mir Đulija Tremontija, predsednika Odbora za spoljne poslove italijanskog Parlamenta, donosi provokativne misli i duboke paralele između prošlosti i sadašnjosti. On ističe važne događaje iz XVI veka, kao što su otkriće Amerike i izum štampe, koji su oblikovali današnju geopolitičku sliku sveta.

Tremonti izdvaja četiri savremena izazova: „otkriće“ Azije, uspon interneta, ponovne sukobe na Istoku i globalnu finansijsku nestabilnost. Ovi faktori dovode do nove krize, a autor poziva na dijalog i uspostavljanje novih pravila u međunarodnim odnosima.

Knjiga predstavlja poziv na akciju i ističe da ujedinjenje i saradnja predstavljaju put ka očuvanju evropskih vrednosti i stabilnosti. Tremonti nas upozorava na posledice sukoba ako ne prepoznamo svoje unutrašnje slabosti.

Rad Sećanje i Drugi svetski rat – (P)ogledi istoričarke i književnice Danijele Jovanović može se odrediti kao istorijska esejistika budući da je uobličen u književnu formu uz oslonac i pozivanje na istorijske podatke i izvore. Upravo to ga čini prijemčivim široj čitalačkoj publici, a ne isključivo stručnom krugu. U „Uvodnim napomenama“ autorka nas podseća da se svako od nas susreo sa saznanjem o krhkosti sopstvenog pamćenja i nestalnosti svojih sećanja na sopstvenu pro-šlost, kao i sa svešću o tome da ponekad namerno menja-mo slike iz svoje prošlosti, da ih „doterujemo“ tako da izgledaju lepše u našim, a neretko i u tuđim očima. Autorka potom kaže da je knjiga otud potekla, da je krenula od pojedinačnog/ličnog i stigla do opšteg/kolektivnog pamćenja, sećanja, zaborava, kao i znanja… Rad je u mnogim segmentima saznajno nov budući da je autorka koristila veoma raznovrsnu građu, ne bežeći ni od književnih radova, što nije uobičajeno za domaću istoriografiju, a što je veoma osvežavajuće. Tema je postavljena na veoma široku osnovu, što bi, u većini slučajeva, običnom čitaocu otežalo praćenje teksta. Ipak, to ovde nije slučaj, jer rad poseduje odličnu istorijsku vertikalu. Važno je istaći i da je tekst iskren i da upravo iskrenošću poziva čitaoca na dalja promišljanja.

Na osnovu temeljnih arhivskih istraživanja Milan Terzić na dokumentovan način osvetljava ;realnost na kraju rata s obzirom na spoljnopolitičke interese, unutrašnje faktore i njihovo (ne)razumevanje opštih okolnosti koje su rešavale sudbinu jugoslovenskog pitanja. Reč je o interesnoj logici velikih sila u svoj njenoj ogoljenosti u međunarodnim vojnim i političkim odnosima“. Nastala na bogatoj dokumentarnoj osnovi koju je autor sakupio i hronološki predstavio čitaocu, knjiga pruža uvid u tokove i preokrete savezničke podrške, koja se menjala tokom Drugog svetskog rata utičući na političku i vojnu situaciju u Jugoslaviji. Milan V. Terzić ovim delom, koje se nadovezuje na prethodno delo Radio-veze i depeše Jugoslovenske kraljevske vlade i Draže Mihajlovića 1941–1944. (Službeni glasnik, 2022), zaokružio je, istražio i sistematizovao obimnu građu pohranjenu u Vojnom arhivu i Arhivu Jugoslavije koja se odnosi na jugoslovensko-britanske odnose, savezničke misije, pregovore... Rasvetljavanje događaja kroz autentične dokumente omogućava da sagledamo šire prelamanje međunarodnih odnosa na jugoslovensku ratnu situaciju, a razrešenjem pojedinih pitanja upotpunjava se jugoslovenski ratni mozaik.

U nadahnutom opisu Svete Gore srednjovekovni autor Nićifor Grigora za nju kaže da „većinu vremena prebiva u čistim zracima sunca“. Svetlost koja dolazi iz nebeskog carstva iznad sunca čini Svetu Goru onim što u duhovnom smislu jeste, Zemaljski vrt Presvete Bogorodice, dok sunčeva svetlost obasjava Svetu Goru kao nigde drugo i prirodno određuje ritam monaške svakodnevice, danas isto kao i vekovima pre. Usklađenost monaškog života s ritmovima sunca ogleda se dvojako, vremenski – rasporedom dnevnih monaških aktivnosti tokom godine i prostorno – aksijalnom orijentacijom crkava kao ključnih manastirskih objekata, sa zalascima i izlascima sunca kao ključnim orijentirima. U tom smislu shvaćen „svetlopis“ Hilandara i Svete Gore tema je ove knjige.

Knjiga Nacionalno pitanje u savremenoj epohi autora Najdana Pašića (1922–1997) predstavLJa jedno od dela neprolazne vrednosti u srpskoj politikologiji.'

Ovo je briljantna istoriografska studija o jednom od ključnih aspekata izbijanja Prvog svetskog rata. Još od Dedijerovog Puta u Sarajevo 1967. nismo videli knjigu o ovom pitanju uporedive snage i autoriteta.(Profesor ser Hju Stron)'

Nobelovac Peter Handke bavio se bivšom Jugoslavijom u više svojih proznih dela, ali nijedno od njih nije naišlo na tako burne reakcije kao Zimsko putovanje na reke Dunav, Savu, Moravu i Drinu ili Pravda za Srbiju. U ovom nevelikom spisu objavljenom početkom 1996, Handke prenosi putopisne impresije sa boravka u Srbiji prethodne godine i podiže glas protiv jednostranog izveštavanja zapadnih medija o ratnim sukobima tokom raspada Jugoslavije. Otvoreno antisrpski sentimenti koji su provejavali u stanovištu većine zapadnoevropskih listova, kao i mnogih javnih delatnika, vodili su, po mišljenju austrijskog pisca, ka kriminalizaciji čitavog naroda bez bilo kakvog pokušaja razumevanja srpske pozicije u datom istorijskom trenutku.'

Kristofer Katervud dokumentovano brani i dokazuje ispravnost jedne od najvažnijih Čerčilovih odluka u Drugom svetskom ratu, koja je značajno uticala na dalji tok istorijskih događaja, za razliku od drugih istoričara koji smatraju da je takva odluka bila ništa drugo do tragična greška.'

Srbi u rasejanju su podeljeni na Srbe u dijaspori i Srbe u regionu. Prva dva toma ove enciklopedije posvećena su Srbima u dijaspori, dok se ovaj treći bavi Srbima u regionu. Oko 300 000 njih živi u osam država regiona. U istoriji srpskog naroda Balkan je matična teritorija na kojoj su Srbi stekli nacionalnu, državnu i versku samostalnost i nezavisnost. Enciklopedija beleži njihova istorijska kretanja, izgradnju i razvoj institucija, organizacija i udruženja, razvoj Srpske pravoslavne crkve, njihovu borbu za očuvanje i razvoj nacionalnog i kulturnog identiteta.
Enciklopedija srpske dijaspore o Srbima u balkanskim zemljama ima za cilj da definiše srpsko nacionalno biće i njegove tragove u ovim državama.

Monografija predstavlja svojevrstan istorijski pregled borbe srpskih despota i vlastele za očuvanje državnog suvereniteta tokom prve polovine XV veka, pod pritiscima Turske sa istoka i jugoistoka i Ugarske države sa severa.'

Udžbenik pod nazivom Anksiozni poremećaji: teorija i praksa delo je izuzetne važnosti za domaće stručne krugove, jer do sada nije bilo publikacija na srpskom jeziku koje su na ovakav način prezentovale osnovne psihopatološke fenomene anksioznih poremećaja, uputstva za dijagnostiku i diferencijalnu dijagnostiku i osnovne terapijske mogućnosti i preporuke za lečenje ovih poremećaja. Materijal je iznet sistematično i jasno, svestrano i sveobuhvatno, ali ne i preopširno. Naglašavaju se osnovni i najvažniji aspekti problematike, dok se zainteresovani čitaoci upućuju na to da kroz date reference prodube svoja saznanja i kritički se osvrnu na ovu oblast. Značaj ovakve knjige nije samo u tome što će zadovoljiti potrebu za znanjem iz oblasti anksioznih poremećaja kod profesionalaca već je i u tome što će i pacijenti i zainteresovani laici moći da nađu odgovore na razna pitanja vezana za psihopatologiju, etiologiju i terapiju anksioznih poremećaja.

Akademik prof. dr Dušica Lečić Toševski
Prof. dr Srđan Milovanović

Knjiga dr Milana Latasa Anksiozni poremećaji: teorija i praksa sveobuhvatna je i savremena. Ona predstavlja anksiozne poremećaje na način koji olakšava njihovo razumevanje, prepoznavanje, dijagnostikovanje i lečenje. Autorov pristup temi anksioznosti logičan je, koherentan i konzistentan. NJegov jezik je jasan i tok ideja se lako prati. Autorovi iskazi su utemeljeni na podacima iz literature i pokazuju njegovo veliko poznavanje anksioznih poremećaja i odgovarajućeg istraživačkog korpusa iz celog sveta. Posebnu vrednost knjige predstavlja autorov lični pečat, koji knjigu čini sasvim originalnom i još jednom pokazuje njegovo veliko iskustvo u radu s pacijentima koji boluju od anksioznih poremećaja. Osim toga, to iskustvo omogućava da se autor kritički odnosi prema dilemama, nedoumicama i dogmatskim stavovima. Sve ovo knjigu čini zanimljivom ne samo akademskoj zajednici nego i široj čitalačkoj publici.

Prof. dr Vladan Starčević

Milan Latas je za knjigu ANKSIOZNI POREMEĆAJI dobio godišnju nagradu Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu za unapređenje nastave za školsku 2016/2017.

Akademik Božidar Ferjančić (1929–1998) ostavio je iza sebe izuzetno vredno naučno delo, rasuto po različitim zbornicima i časopisima, koje do sada nije bilo dostupno široj čitalačkoj publici.

i. Knjiga predstavlja izbor njegovih studija iz istorije srpsko-vizantijskih odnosa, od stvaranja srpske države pod Stefanom Nemanjom pa do pada Vizantije i Srbije pod tursku vlast. U studijama koje čine jedinstvenu celinu prikazan je kontinuitet tih odnosa kroz ratove i srpska osvajanja, opisani su pregovori koji su potvrđivani sa uspostavljanjem bračnih veza između dva dvora, ekonomija, crkveni i kulturni uticaji. Posebno izdvajamo poglavlja o brakovima: kralja Stefana Prvovenčanog sa Evdokijom i kralja Milutina sa Simonidom, zatim ona o srpskoj vlasti u Epiru, Tesaliji i Serskoj oblasti, kao i o autokefalnosti srpske crkve čijih osam vekova obeležavamo ove godine (1219–2019).

Čovečanstvo 1939. zahvata razorni ratni uragan kojim upravlja nacistička revolucija i koji preti da pregazi Evropu. Pokreću se velike antihrišćanske sile i nastupa kr iza modernog humanizma. Ideja o iskušenjima kroz koja civilizacija prolazi neodvojiva je od ideje o novom humanizmu, koji se sprema u svetskoj agoniji, nagoveštavajući istovremeno obnovu civilizacije. Koji su uzroci njenog sutona, kako da se hrišćanin pred njim postavi i šta treba da činimo k ako bismo je spasli?'

Autor čitaoce vodi na uzbudljivo i dramatično putovanje graničnim predelima između strateške zbilje i nuklearne fi kcije druge polovine XX veka – putovanje u jednakoj meri edukativno, koliko i zabavno i zastrašujuće. - Prof. dr Zoran Jeftić

Doktor Ajzenhamer je u knjizi koja je pred vama postavio dva cilja: da pokaže kako je kinematografija posvećena nuklearnom ratu i MAD doktrini doprinela tome da se nuklearni rat i međusobno nuklearno uništenje nikada ne dogode; te da ponudi opšti istraživački model povratne sprege nuklearnog odvraćanja i popularne kulture. - Prof. dr Marta Zorko

Secirajući narativ uzbune na primeru Kjubrikovog Doktora Strejndžlava, autor nam ukazuje na činjenicu da samo tanka linija deli satirični prikaz politike nuklearnog zastrašivanja od njene mračne realnosti iz šezdesetih godina XX veka. U analizi Kramerovog filma Na plaži autor se bavi narativom uništenja unutar konteksta svakodnevice potrošačkog društva i pitanjem kako se ono suočava sa nepodnošljivom teskobom psihološke atmosfere iščekivanja nadolazeće smrti i kraja civilizacije.

ŠafnerovaPlaneta majmuna pak daje autoru priliku da postapokaliptični narativ sagleda u svetlu mračne fantazije, koja gledaoca stavlja pred ogledalo sa pitanjem: da li nas ljude nemoralnost borbe za nadmoć čini gorim bićima od životinja, te kako bi to izgledalo kada bi one mogle da nam uzvrate inteligencijom poput naše. - Dr Srđan Korać

Osnovne karakteristike suprotstavljenih intelektualnih tabora u Francuskoj u „pozicionom ratu“ povodom interpretacije ratova za jugoslovensko nasleđe gotovo se savršeno preklapaju ne samo kada je reč o napadu na Irak, ili s rascepima koji su tada postojali povodom evropske konstrukcije, nego npr. i kada je reč o podržavaocima i protivnicima „Žipeovog plana“, koji je bio udar na francusku „državu blagostanja“. Glavni „ulozi u igri“ nalazili su se, dakle, pre svega u Evropi, i u samoj Francuskoj, a ne u Jugoslaviji, i bili su povezani s ključnim društvenim problemima koji su opterećivali francusko društvo 90-ih: od pitanja međunarodnog pozicioniranja Francuske, do debata o imigraciji i EU.

KONSTANTIN VLADIMIROVIČ NIKIFOROV (Peking, 1956) ruski je istoričar, stručnjak za noviju i savremenu istoriju Srbije i Balkana. Diplomirao je na Fakultetu za istoriju Moskovskog državnog univer-ziteta (1982), magistrirao s temom „Spoljašnja poli-tika Kneževine Srbije tokom 40-ih do početka 50-ih godina XIX veka“ (1987), dok je tema njegove doktorske disertacije bila „Bosanska kriza i pozicija Rusije 1992–1995“ (2000). Od 2004. direktor je Instituta za slovenske studije Ruske akademije nauka. Glavni je urednik Slovenskog almanaha. Predavao je na Fakul-tetu za istoriju Moskovskog državnog univerziteta na Katedri za istoriju Južnih i Zapadnih Slovena (2006–2020). Autor je 220 naučnih radova, među kojima su „Načertanije Ilije Garašanina“, „Između Kremlja i Republike Srpske“, „Srbija na Balkanu u XX veku“. Jedan je od autora kolektivnih monografija poput Istorija Balkana.Na prelomu epoha i Jugoslavija u XX veku. Radove objavljuje na ruskom, srpskom, engle-skom, nemačkom, francuskom, rumunskom, mađarskom, grčkom i kineskom jeziku.

Osnovne karakteristike suprotstavljenih intelektualnih tabora u Francuskoj u „pozicionom ratu“ povodom interpretacije ratova za jugoslovensko nasleđe gotovo se savršeno preklapaju ne samo kada je reč o napadu na Irak, ili s rascepima koji su tada postojali povodom evropske konstrukcije, nego npr. i kada je reč o podržavaocima i protivnicima „Žipeovog plana“, koji je bio udar na francusku „državu blagostanja“. Glavni „ulozi u igri“ nalazili su se, dakle, pre svega u Evropi, i u samoj Francuskoj, a ne u Jugoslaviji, i bili su povezani s ključnim društvenim problemima koji su opterećivali francusko društvo 90-ih: od pitanja međunarodnog pozicioniranja Francuske, do debata o imigraciji i EU. '

Istorija je dugo pamtila samo imena muškaraca koji su je gradili, uprkos tome što postoji i mnoštvo žena koje su je oblikovale. Kralјica od Sabe, Helena Trojanska, Kleopatra, Jovanka Orleanka, Lukrecija Bordžija, Marija Antoaneta, Žorž Sand, Sara Bernar, Marija Kiri, Amelija Erhart, Žozefina Bejker... One su bile književnice, vladarke, svetice, avijatičarke, naučnice, pevačice i svaka od njih igrala je važnu ulogu u društvu svoga vremena. Ova mala, bogato ilustrovana zbirka prikazuje gotovo 80 žena iz različitih epoha i društvenih slojeva koje su, svaka na svoj način, ostavile neizbrisiv trag u istoriji.

"Reč je o prvoj studiji o stradanju Roma na prostoru Nezavisne Države Hrvatske, i kao takva knjiga je jedinstvena monografija u svetskoj istoriografiji. Opisani rezultati istraživanja i povučena paralela sa svetski ozloglašenim Aušvicom imaju cilj pružanje nedvosmislenih dokaza da je Jasenovac bio najbrutalniji i najzloglasniji logor smrti od ukupno osam koliko ih je postojalo u Drugom svetskom ratu”istakao je Gideon Grajf, izraelski profesor i stručnjak za Holokaust.

Ovo je knjiga o jednom od najprotivrečnijih pisaca HH veka, Gabrijeleu D’Anunciju, čija su  književna dela, ali i strasti, politički stavovi i raspusni stil života plenili pažnju čitavog sveta. Tragajući za čovekom u dubokoj senci ličnosti koju je sam pesnik oblikovao, Mauricio Sera u ovoj impozantnoj biografiji otkriva da D’Anuncio zapravo nije bio  frivolni esteta koji se po potrebi pretvarao u pesnika, zavodnika, čoveka od akcije ili vojskovođu. Bez obzira na skandale i uspehe kojima je stremio kao manirista i razvratnik u punoj snazi, bez obzira na docnija podsmevanja i nepriznavanja koja je izazvao kao propali zapovednik i lažni diktator, uvek je „nezaustavlјivo sledio jedinstven cilј koji je sebi postavio: aktivnu, borbenu, raznovrsnu, nezasitu poetizaciju postojanja“.

Kada čitalac uzme u ruke knjige i tekstove Miloša Crnjanskog, objavlјene pre sto ili sedamdeset godina, kako ih čita, kako doživlјava i razumeva? Da li ih povezuje sa svojim umetničkim, društvenim, političkim vremenom? Neka značenja od pre sto godina ponavlјaju se na drugi način i u novom dobu. Seobe Srba iz 17. veka se opisuju u romanu Seobe (1966), a na čudan način ih doživlјavamo (povezujemo) u stvarnosti srpskog izgona (proterivanja i preselјenja) u jugoslovenskim ratovima iz Hrvatske (1991–1995), Bosne i Hercegovine (1992–1995) i Kosova i Metohije 1999. godine. A tu su i druge asocijacije: Jugoslavija i Srbi, Srbi i Zapad, demokratija i totalitarizam, srpske i inostrane političke ličnosti, Italija, Nemačka, Španija, novinarstvo, lјubav... Miloš Crnjanski – kakvo bogatstvo asocijacija u čitanju njegovih književnih i neknjiževnih tekstova!

Ova knjiga predstavlјa rezultat istraživačko-izdavačkog poduhvata u okviru kojeg su za odgovorima na suštinska pitanja u oblasti medija i novinarstva skupa tragali pojedinci različitih iskustava, generacija i stavova, ali jednako zainteresovani za dalјu sudbinu ove profesije – od studenata novinarstva, preko profesora i asistenata žurnalistike, pa sve do Lukačevih prijatelјa, studenata, saradnika i savremenika, takođe različitih po godinama, ali i po razmišlјanjima. Hodajući Lukačevom stazom nastala je monografija o rodonačelniku autentične srpske škole novinarstva, ne samo da bi evocirala sećanja na jednu izuzetnu ličnost već i kao putokaz ne samo početnicima u profesiji već i onima volјnim da rade na povratku dugo erodiranog poverenja u medije i novinare. Pred nama je, stoga, i svojevrstan poziv za povratak profesionalizmu, znanju, istini i poštenju, svemu što krasi lik i delo Sergija Lukača, u moru manipulacija i propagandnih naslaga, koje su, pored ostalog, ozbilјno uzdrmale i status jedne lepe, korisne i nekada nadasve odgovorne profesije.

„Slobodni“ i „pošteni“ dva su prideva koja se najčešće navode uz izbore. Postali su fraza zvaničnika međunarodnih organizacija, novinara, aktivista za lјudska prava, političara i politikologa. Šta zapravo stoji iza ovih kvalifikacija izbora? Šta je objektivna, pouzdana i tačna mera „slobodnog“ i „poštenog“ u izborima? Ko je sertifikovao i izbaždario mere za slobodne i poštene izbore? Postoji li i gde je ta linija koja razdvaja slobodne i poštene izbore od onih koji to nisu? Ko je merodavan da oceni koji izbori odgovaraju mernim standardima „slobodno“ i „pošteno“?'

Svi oni koji se bave teorijom kulturnog razvoja, ali i oni koji se bave praskom mogu u knjizi naći kako niz korisnih informacija, tako i objašnjenje novih fenomena koji se mogu replicirati u drugačijim uslovima. Radovi pružaju obilјe zanimlјivih istraživačkih ideja i koncepata kako za članove akademske zajednice, tako i za one koji rade u ustanovama kulture, umetnike i kulturne radnike. Posebna vrednost je što zbornik koristi globalne fenomene i dovodi ih u vezu sa lokalnim i nacionalnim fenomenima - Prof. dr Branko Radulović Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu

Leontije Pavlović (1914–1997), doktor istorijskih nauka, viši naučni savetnik, bogoslov, istoričar umetnosti i publicista. Svoju doktorsku  disertaciju „Kultovi lica kod Srba i Makedonaca. Istorijsko-etnografska rasprava“ objavio je 1965. godine u izdanju Muzeja u Smederevu. Vremenom je ova jedinstvena interdisciplinarna studija, postala nezaobilazna i često korišćena u delima istoričara, istoričara umetnosti, etnologa i drugih proučavalaca kulture.

U istoriji srpskih seoba posebno mesto zauzima seoba u Rusko carstvo početkom druge polovine XVIII veka‚ kako po sačuvanoj građi tako i po asimilaciji, odnosno inkorporiranju u ruski nacionalni entitet već u drugoj generaciji naselјenika. Ratne operacije koje se od sredine druge decenije ovog veka vode na širem prostoru Donbasa aktuelizovale su pitanja vezana za Srbe i njihova naselјa, formirana u ovim krajevima pre 270 godina.

Studije:Tihomir R. Đorđević, Arhivska građa za naselјa u Srbiji u vreme prve vlade kneza Miloša (1926), Stanovništvo u Srbiji posle Velike seobe 1690. godine (1927), Naselјavanje Srbije za vreme prve vlade kneza Miloša Obrenovića (1921), Selo kao društvena zajednica za vreme prve vlade kneza Miloša (1922), Zbijanje kuća i ušoravanje sela pod knezom Milošem (1914), Varoši u Srbiji za vreme prve vlade kneza Miloša Obrenovića (1921) Milenko S. Filipović, Selo u Srbiji krajem 18. i početkom 19. veka (1954) Borivoje M. Drobnjaković, Stanovništvo u Srbiji za vreme Prvog ustanka (1954), O naselјavanju Crnogoraca po Srbiji u periodu 1847. do 1869. godine (1924) Radoje M. Uskoković, Iselјeni Nikšići (1924) Radoslav Lj. Pavlović, Kulize (poreklo i starina) (1952) Ljubomir Durković Jakšić, Doselјavanja u Kneževinu Srbiju (1957)Pogovor: B. Čeliković, Uz građu i studije o naselјavanju Srbije'