ROMANI

Šandor Marai je znao zašto mora da ode, zato je tako dugo oklevao. „Ovako sam odlučio: dokle god ima ikakve šanse da preživim kod kuće, nikud ne idem, ostajem ovde, makar grizao kamen, ali ne idem”, zabeležio je u svom dnevniku. Kada su šanse da živi kao pisac propale, mašio se putničkog štapa: postao je evropska skitnica. U domovini mu ni ime više nisu pominjali. Nije navraćao kući krajem nedelje, državne radio i televizijske stanice nisu emitovale njegova dela u Mađarskoj. (2000)

O autoru:
Laslo Vegel (Végel László), prozni i dramski pisac, esejista, rođen je u Srbobranu 1941. godine. Studirao je mađarski jezik i književnost na Univerzitetu u Novom Sadu i filozofiju na Univerzitetu u Beogradu. Bio je član redakcije novosadskih časopisa Új Symposion i Polja, zagrebačkog Prologa, glavni urednik novosadske Tribine mladih, urednik kulturnog dodatka lista Magyar Szó, dramaturg Televizije Novi Sad, stalni pozorišni kritičar lista Politika, koordinator novosadske kancelarije Fonda za otvoreno društvo. Dobitnik je mnogobrojnih nagrada u zemlji i inostranstvu. Redovni je član Sečenji akademije za književnost i umetnost pod okriljem Mađarske akademije nauka.

O prevodiocu
Draginja Ramadanski (Senta, 1953) svoj profesionalni put gradi kao slavista i prevodilac, posvećena istraživanju često zanemarenih veza između srpske, ruske i mađarske kulture. Paralelno sa akademskim radom u domenu ruske književnosti i teorije prevođenja, svoja interesovanja usmerava ka „belim mrljama” naše zajedničke istorije. Kao prevodilac, Draginja Ramadanski svesno bira zahtevne i često granične izazove: od gotovo neprevodivih
poema Marine Cvetajeve (poput Pacolovca), do savremenih manjinskih glasova
koji beskompromisno preispituju sopstveni i tuđi kulturni identitet. Verujući da je za istinski dijalog neophodno rušenje tabua, ona svojim radom (šezdesetak objavljenih knjiga prevoda i brojne nagrade, među kojima su „Miloš N. Đurić” i „Laza Kostić”) nastoji da ispuni praznine u međusobnom razumevanju susednih kultura.

Početkom XX veka anarhista Nestor Mahno pokušao je da na jugoistoku Ukrajine stvori društvo kakvo dotad nije postojalo – zajednicu zasnovanu na samoupravi seljaka i radnika, bez centralne državne vlasti. Iako je taj neobični eksperiment kratko trajao, Mahno je postao jedna od najzanimljivijih ličnosti ukrajinske istorije. Upravo njegovim tragovima, gotovo čitav vek kasnije, kreće Serhij Žadan.

Međutim, potraga ubrzo prerasta u putovanje kroz istočnu Ukrajinu, njene zaboravljene gradove, ljude, mitove i istoriju, otkrivajući zemlju rastrzanu između prošlosti i sadašnjosti. Na razmeđu putopisa, romana, eseja i road trip proze, knjiga Anarchy in the UKR donosi izuzetan portret postsovjetske Ukrajine. Žadan piše o slobodi, pobuni, odrastanju i identitetu, spajajući istoriju i svakodnevicu u jednu od najznačajnijih ukrajinskih knjiga ovog veka.

O autoru:
Serhij Žadan (1974) jedan je od najznačajnijih savremenih ukrajinskih književnika. Rođen je 1974. godine u Starobiljsku, u Luganskoj oblasti na istoku Ukrajine. Studirao je ukrajinsku i nemačku književnost u Harkivu, gde se bavio proučavanjem ukrajinskog futurizma. Nekoliko godina je radio kao univerzitetski profesor. Od početka devedesetih godina Žadan je postao jedan od najupečatljivijih glasova nove ukrajinske književnosti. Njegova dela govore o raspadu Sovjetskog Saveza, životu u industrijskom Donbasu, društvenim promenama, marginalcima, rok kulturi i iskustvu rata. Među njegovim najpoznatijim delima nalaze se Depeche Mode (2004), У.Р.С.Р. (2004), Інтернат (2017) i Псалом авіації (2021). Pored književnog rada, Žadan je poznat i kao muzičar, frontmen grupe Žadan i psi (Жадан і собаки). Aktivan je u humanitarnom radu, a 2024. pridružio se Nacionalnoj gardi Ukrajine. Dobitnik je brojnih domaćih i međunarodnih priznanja. Danas živi u Harkivu.

Sandro Veronezi (Sandro Veronesi), italijanski pisac i publicista, rođen je u Firenci 1959. Diplomirao je na Arhitektonskom fakultetu u istom gradu. Jedan je od najznačajnijih pisaca svoje generacije u Italiji. Objavio je više proznih knjiga (romana, priča, eseja, putopisa). Dobitnik je nekoliko književnih nagrada u zemlji i inostranstvu. Romani Tihi haos i Kolibri (Akademska knjiga) nagrađeni su najvišom italijanskom književnom nagradom „Strega“. Književni nedeljnik La lettura – Corriere della sera izabrao je roman Kolibri za knjigu godine 2019.

Opis:
Još jedno toplo leto, 1972, Versilija, toskanska obala. Điđo Belandi, dečak iz Vinčija, kao i svake godine provodi ga s roditeljima i mlađom sestrom u iznajmljenoj letnjoj kući. Ima 12 godina i mada se zanima isključivo za sport, za njega već pristiže vreme novih otkrića: čitanja stripova, slušanja popularne muzike, a onda, u prisustvu jedne radoznale devojčice, Astel – i zavodljive moći reči kao i čari – prevođenja... Jer, Điđo je dvojezičan (mama mu je Irkinja) a Astel željna tog drugog jezika.
I dok iščekuje sportski događaj sezone – Olimpijske igre u Minhenu, a njegova se mlada ličnost razmahuje u idealima prve ljubavi, Điđo i ne sluti da ide u susret nečemu nepovratnom i sudbinskom, što će munjevito staviti tačku na svu tu blagodat, a njegov život podeliti na „pre i posle“. Taj događaj vremenski se poklapa sa tragičnim napadom na minhenskim Olimpijskim igrama: naslov romana zajednički je imenitelj pojedinačne, „male“ priče i istorijske zbilje.
Pred nama je živa slika kako jednog prohujalog trenutka Italije 70-ih, tako i kraja onog doba nevinosti – naspram nepronicljivih peripetija okruženja i porodice kojima smo kao deca uslovljeni.
Belandi, sada već s vetrometine svojih zrelih godina, minucioznom rekonstrukcijom sećanja nastoji da otkrije da li je on, onakav kakav je bio, mogao da promeni tok događaja. Tražeći odgovore kroz pripovedanje, u usporavanjima – a onda i ubrzanjima – prelazi dug put do onoga što Veronezi naziva prihvatanje, kao svojevrsni čin – reklo bi se – nečeg herojskog, u ljudskom biću.

U srpskoj istoriji malo je političara koji su ostavili toliko dubok trag kao Nikola Pašić, ali je još manje onih koje je neko opisao sa toliko pronicljivosti kao Slobodan Jovanović. Pred nama se nalazi portret čoveka koji je decenijama upravljao Srbijom, preživljavao dinastijske sukobe, prevrate, ratove, diplomatske krize i smene epoha, često ostajući zagonetka čak i najbližim saradnicima. Jovanović ne piše kao istoričar sa distance, već kao Pašićev savremenik koji razume mehanizme vlasti i vreme o kom govori. Njegov Pašić nije nacionalni heroj, ali ni potpuni negativac. On je oprezan, ćutljiv i neprobojan čovek ogromnog političkog instinkta, sposoban da čeka, procenjuje i nadživi protivnike. Istovremeno, Jovanović otkriva i tamnu stranu njegove politike: partijsku državu, trgovinu uticajem, zakulisne dogovore i sistem u kom je vlast često bila važnija od principa. Kroz ovu knjigu oživljava epoha u kojoj Srbija pokušava da iz mlade kneževine preraste u modernu državu. Zato je i Jovanovićeva biografija Nikole Pašića mnogo više od političke studije. Ona je jedna od ključnih knjiga o prirodi vlasti u Srbiji.
„U tome nemirnom skupu balkanskih plahovitih političara on je izgledao kao kakav stari paša, tih i prepreden. Njegov uspeh, možebiti, objašnjuje se baš time što je bio unekoliko drukčiji nego njegova sredina.“
Slobodan Jovanović

O autoru:
Slobodan Jovanović (1869–1958), pravnik, istoričar, univerzitetski profesor i političar. Nakon školovanja u Ženevi i Parizu, radio je kao diplomata i profesor. Predavao je na Pravnom fakultetu u Beogradu pune 43 godine, a obavljao je i dužnosti dekana Pravnog fakulteta i rektora Univerziteta u Beogradu. Bio je član SANU, a od 1928. do 1931. godine i njen predsednik. Tokom Prvog svetskog rata bio je šef Presbiroa pri Vrhovnoj komandi srpske vojske, a nakon rata učestvuje kao ekspert na Konferenciji mira u Parizu 1919. Aktivno se uključio u politički život u martu 1941, kada je postao potpredsednik Vlade Kraljevine Jugoslavije. Tokom Drugog svetskog rata boravi u Londonu. Bio je predsednik emigrantske vlade Kraljevine Jugoslavije u dva mandata, u periodu od januara 1942. do juna 1943. Nakon završenog rata živi u Londonu, sve do smrti 1958. U odsustvu je u Beogradu 1947. osuđen na 20 godina robije i gubitak političkih i građanskih prava. Sudski je rehabilitovan 2007. godine. Napisao je veliki broj knjiga.

"Putovanja Zorana Đođića ocrtavaju jedan emotivni atar: njegovi zapisi se oblikuju u knjigovodstvo emocija i utisaka dok putuje i stranstvuje. Njegova proza ima svoj svet (koji više žudi da se napuni novim iskustvima nego što želi da otkrije hartiji ono što je u njemu oduvek postojalo) i splet (stalna ukrštanja racionalnog i logičkog razmatranja sa erupcijama radosti i čuđenja). U njegovoj prozi knjiže se i popisuju osvojene i prisvojene teritorije posmatranja, pamćenja i suđenja.

Krećući se meridijanima, pokrivajući prostor od Kine do Španije, Rusije, Kirgizije, Nemačke, uranjajući u Sankt Peterburg, Šangaj i Minhen, autor ovih zapisa oblikuje feljton putničke intime: a putnička intima podrazumeva mnoštvo senzacija, u njoj se zatekne mnogo koje opažanje koje je neretko sudski egzaktno, forenzičko.

U ritmu i stilu najboljih putopisaca, Đođić ujedinjuje emotivne reakcije i telegrafski iskaz. Osluškuje kako muziku gradova i predela, tako i tok svojih misli. -Vladislava Gordić Petković

O autoru: Zoran Đođić je rođen 1961. Godine u Brčkom. Po zanimanju je diplomirani pravnik. Strastveni je putnik, kolekcionar i filantrop. Šnicla od dinosaurusa je prva knjiga koju objavljuje. Živi na relaciji Novi Sad – Trst.

Jedan kratki, naizgled bezazleni telefonski poziv postao je simbol straha u totalitarnim režimima. U junu 1934. godine, na vrhuncu političkih čistki, Staljin je pozvao Borisa Pasternaka. Razgovor je trajao svega nekoliko minuta, ali se o njemu govori već decenijama. U poslednjoj knjizi koju je objavio, klasik evropske književnosti Ismail Kadare odgoneta šta je tada moglo biti rečeno kroz trinaest varijanti ovog telefonskog razgovora. Tragajući za njim, Kadare ispisuje uzbudljiv roman o prirodi vlasti, strahu i odgovornosti umetnika. Kroz preciznu analizu dokumenata i snažnu književnu imaginaciju, on u ovoj knjizi pokazuje kako jedan kratak susret može postati metafora sistema u kom je svaka reč opasna, a ćutanje nekada sudbonosno.
Diktatorov poziv nije samo pripovest o jednom telefonskom razgovoru, on je pre svega priča o sudbini umetnika u vremenu diktature, ali i o granici između hrabrosti i opreza, istine i preživljavanja.

„Ono što postepeno postaje jasno jeste da Kadare koristi razgovor Staljina i Pasternaka kao metaforu da bi istraživao prirodu tiranije i međusobni uticaj između političke i umetničke moći. Diktatorov poziv je provokativno razmatranje odnosa između pisaca i tiranije...“
Rebeka Abrams, Financial Times

O autoru:
Ismail Kadare rođen je 1936. godine u Đirokastri. Odrastao je u liberalnoj građanskoj porodici. Studirao je književnost u Tirani i Moskvi. Početkom šezdesetih počeo je da radi kao novinar u albanskim medijima. Debituje 1963. romanom General mrtve vojske. Roman je doživeo veliki uspeh u Albaniji, a ubrzo biva preveden na brojne svetske jezike. I danas je najtiražniji albanski roman svih vremena. Po motivima ove knjige snimljena su čak tri igrana filma. Najveći uspeh doživela je filmska adaptacija u kojoj glavnu ulogu tumači Marčelo Mastrojani. Sledi niz romana, drama, knjiga priča, eseja i poezije. Posebnu se ističu knjige Hronika u kamenu (1971), Most na tri luka (1978), Palata snova (1981), Piramida (1992), Razgovor o brilijantima jednog decembarskog popodneva (2013)... Odlazi iz Albanije 1990, dobijajući azil u Francuskoj. Preminuo je 2024. u Tirani. Dobitnik je niza prestižnih priznanja, među kojima su Međunarodna Bukerova nagrada (2004), Nagrada princa od Asturije (2009), Legija časti (2016), Međunarodna nagrada za književnost Nojštat (2020)... Bio je član Francuske akademije moralnih i političkih nauka, Berlinske akademije za umetnost i Albanske akademije. Smatra se jednim od najznačajnijih evropskih književnih stvaralaca XX i XXI veka.

Iz pera publiciste Mijata Lakićevića dolazi odgovor na pitanje: ko je bio Zoran Đinđić? Po mome mišljenju to je do sada najpotpunija intelektualna biografija Zorana Đinđića. Precizna i potresna biografija. - Dr Latinka Perović

Rukopis Mijata Lakićevića predstavlja neizmerno važan doprinos razumevanju misli i dela Zorana Đinđića, ali i političkih i društvenih previranja u jugoslovenskom i srpskom društvu tokom poslednjih pola veka. - Dr Olga Manojlović Pintar

Vešto uklapajući predstave o Đinđiću, i one za i one protiv, uz preplitanja tumačenja koja su nastala nakon atentata na srpskog demokratskog premijera, Lakićević je izgradio sliku o Đinđiću kao velikom nosiocu prosvetiteljskih napora kod nas. - Prof. dr Novica Milić

O autoru:
Mijat Lakićević (1953) živi i radi u Beogradu. Završio je Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu 1975. godine. Po profesiji novinar, karijeru započeo u nedeljniku Ekonomska politika 1977. godine. Devedesetih stalni saradnik mesečnika Demokratija danas. Sa desetak kolega 1999. pokreće Ekonomist magazin. Radio u Blicu (sedmičnom dodatku Novac), NIN-u i Novom magazinu. Priredio i uredio knjige Prelom 72 o padu srpskih liberala 1972. godine (2003) i Kolumna Karikatura koja sadrži kolumne Vladimira Gligorova i karikature Predraga Koraksića objavljivane u Ekonomist magazinu (2006). Knjigu Ispred vremena, koja se bavi listom Ekonomska politika i sudbonosnom decenijom SFR Jugoslavije (1963–1973) objavio je 2011. godine, a 2014, u koautorstvu sa Dimitrijem Boarovim, knjigu Kako smo izgubili (Našu) Borbu. Godine 2020. objavio je monografiju Desimir Tošić: između ekstrema, a 2022. Zoran Đinđić: prosvet(l)itelj. Oženjen Olgom, Ninin i Ivanov otac.

Roman Vrtlog kolumbijskog pisca Hosea Eustasija Rivere prati mučne avanture mladog pesnika Artura Kove i njegove ljubavnice Alisije dok beže iz Bogote i upućuju se u divlju i negostoljubivu unutrašnjost Kolumbije. Nakon što se razdvoji od Alisije, Arturo napušta visoke ravnice i odlazi u džunglu, gde iz prve ruke svedoči o stravičnim uslovima u kojima žive oni koji su prisiljeni ili prevarom naterani da sakupljaju kaučuk. U priči o prevarantima, gazdama plantaža kaučuka i surovim pejzažima, u Vrtlogu se istovremeno snažno osuđuje senzacionalno kršenje ljudskih prava koje se događalo tokom amazonskog „kaučukskog buma“. Roman vrvi od izvanrednih slika prirode džungle i smatra se jednim od najčuvenijih književnih prikaza prirodnog ambijenta u istoriji latinoameričke književnosti. Rivera je bio angažovan pisac, autentičan stvaralac i književni inovator koji je otvoreno zauzeo stav odbijanja i protesta protiv nemara vlada koje nisu učinile ništa da zaustave zloupotrebe, haos i razaranja izazvana delovanjem transnacionalnih kompanija, velikog kapitala i oligarhija.

Prevela sa srpskog: Mary Thompson-Popović

The Writer and the Tale is one of those thick works that I consult again and again after reading it for the first time. An exciting book, written in an accessible style, yet an almost inexhaustible source of material. A life’s work.

Professor Robert Hodel, Universität Hamburg

This book synthesises the works of several generations of biographers of Ivo Andrić, and enriches them with Žaneta Đukić Perišić’s own discoveries, thus setting a standard which will be difficult to surpass. The author reads the entirety of Andrić’s works from the perspective of his biography and offers many innovative, rich and convincing interpretations. By shedding light on both Andrić’s life and his work, Đukić Perišić’s book achieves a completeness which is rarely found in other studies: if you want to read only one book about Ivo Andrić, this is the one you should read.

Professor Zoran Milutinović, University College London

The Writer and the Tale has all the features of a good biography: an exceptional yet not pretentious style, a balanced historical background, a cunningly depicted psychological portrait of Ivo Andrić, and subtle interpretations of his entire work. Guided by the author’s masterful hand, the reader is being summoned on an exciting journey that leads to an ultimate question concerning the rise of a genius.

Professor Gorana Raičević, Faculty of Philosophy, Novi Sad

Mlada žena stoji na železničkom peronu i čeka svoj zakasneli voz. Želi da putuje na istok, u Poljsku, u onaj grad koji su njeni baka i deda nekada napustili zajedno sa njenim ocem. Upušta se u potragu za prošlošću, u trenutku kada se očevo pamćenje i sećanja na davna vremena postepeno gube, s ciljem da pronađe odgovor – ali na šta? Na tom putovanju prate je brojni glasovi: glasovi iz prošlosti, iz njene unutrašnjosti, iz nepoznatog? Nad ovom pričom lebdi tajanstvena figura snežne sove…

Vladan Desnica jedini je klasik srpske književnosti čiji je opus, mimo ključnog romana Proljeća Ivana Galeba, a jednako kao i njegova biografija, ostao gotovo sasvim na margini čitalačke pažnje, za razliku od drugih ovdašnjih pisaca njegovog značaja i ranga. Nova studija Vladana Bajčete donosi uvid u Desničin život na osnovu obimne epistolarne, zatim i dokumentarne ostavštine, uz obilje nepoznatih ili nanovo interpretiranih podataka i činjenica. Ova knjiga se, podjednako temeljno, bavi i Desničinim stvaralaštvom, analizirajući sve aspekte piščevog književnog rada na podlozi društvenopolitičkih okolnosti u kojima je, iako neretko onemogućavan i spotican, istrajno delovao. Obim i dubina istraživačkog zahvata Proljeća Vladana Desnice u tom smislu predstavljaju najveću prekretnicu u dosadašnjem proučavanju i poznavanju piščeve biografije i njegovog ukupnog umetničkog i intelektualnog angažmana.

O autoru:
Vladan Bajčeta (Bosanska Krupa, 1985). Osnovnu školu i gimnaziju završio u Pljevljima. Diplomirao na grupi za srpsku i svetsku književnost Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, gde je završio master i doktorske akademske studije. Viši je naučni saradnik Instituta za književnost i umetnost u Beogradu. Objavljene knjige: Borislav Mihajlović Mihiz: kritičar i pisac (2021); Non omnis moriar: o poeziji i smrti u opusu Vladana Desnice (2022); Književnost s predumišljajem: stvaralačka biografija Slobodana Selenića (2023); Književnost tranzicije: prilozi za istoriju srpske proze 1990–2020 (2024).

Jul 2014. godine, Donbas. Iz Harkova se u rodno selo vraća osamnaestogodišnja studentkinja Žana kako bi negovala bolesnu majku. Istovremeno iz Moskve stiže njihov mladi sused po nadimku Valet i stariji visoki oficir po nadimku Korolj, oba sa zadatkom ruske vojne komande. Nazire se nešto strašno i nepopravljivo. Ali u malom rudarskom selu se, ne po prvi put, odvijaju veliki istorijski događaji. Na primer, svi njegovi žitelji godinama znaju ali ćute o čudovišnim zbivanjima od pre 70 godina.


Ruski pesnik, esejista i novinar Sergej Lebedev rođen je u Moskvi 1981. Sedam godina je proveo u geološkim ekspedicijama u severnim delovima Rusije i Srednjoj Aziji. Sergej Lebedev istražuje najstrašnije i najosetljivije epizode sovjetske i ruske istorije: ratove, revolucije, represije. Slučajno ili namerno zaboravljena imena, datume i dokumenta Lebedev pretvara u teme zanimljive ne samo ruskom čitaocu. Lebedev je jedan od savremenih ruskih pisaca koji su najviše prevođeni u svetu. Njegove knjige prevedene su na nekoliko desetina jezika i dospele su na najuže liste prestižnih ruskih i međunarodnih književnih nagrada. The New York Review of Books pozdravio je Lebedeva kao „najboljeg od ruskih pisaca mlađe generacije“. Trenutno živi u Berlinu.

Roman dobitnika Bukerove nagrade, preveden na preko 20 jezika
Jedna od 100 najboljih knjiga XX veka po izboru lista Le Monde

Dvadeset godina nakon završetka Drugog svetskog rata, u Albaniju dolazi italijanski general. Dobio je zadatak da iskopa tela vojnika poginulih tokom rata. Predstavljajući generalovo traganje za njihovim grobovima, Kadare u isto vreme daje nenadmašno napisanu sliku Albanije na vrhuncu vladavine Envera Hodže. Ipak, u središtu ovog romana, sastavljenog od niza snažnih poetskih slika i reskih dijaloga, nalaze se sudbine pripadnika „mrtve vojske“, bačenih u grotlo suludog rata. Suočavajući generala, baš kao i čitaoce, sa užasima potpuno besmislenog i nepojmljivog stradanja, Kadare ispisuje izuzetan roman, jednu od najvećih optužnica protiv ratnog ludila, ali i knjigu koja je postala klasik evropske literature XX veka.
Prvobitno albansko izdanje romana iz 1963. godine bilo je cenzurisano od strane režima Envera Hodže. U ovom izdanju donosimo knjigu koju je Kadare redigovao i u nju vratio cenzurisane delove.
* * *
„Na granici tri temperamenta, Grčke koja mu daje svoje melodije, Albanije koja mu daje svoje jasne ciljeve i Crne Gore koja mu na granici daje svoju čudnu divljinu – Ismail Kadare je glas na koga treba računati…“
Alen Boske
„Talentiran pisac, moderan roman i bit će jednako sa zanimanjem čitan u Rimu, kao i u Tokiju ili Londonu.“
Miroslav Krleža



Ismail Kadare rođen je 1936. godine u Đirokastri. Odrastao je u liberalnoj građanskoj porodici. Studirao je književnost u Tirani i Moskvi. Početkom šezdesetih počeo je da radi kao novinar u albanskim medijima. Debituje 1963. romanom General mrtve vojske. Roman je doživeo veliki uspeh u Albaniji, a ubrzo biva preveden na brojne svetske jezike. I danas je najtiražniji albanski roman svih vremena. Po motivima ove knjige snimljena su čak tri igrana filma. Najveći uspeh doživela je filmska adaptacija u kojoj glavnu ulogu tumači Marčelo Mastrojani. Sledi niz romana, drama, knjiga priča, eseja i poezije. Posebnu se ističu knjige Hronika u kamenu (1971), Most na tri luka (1978), Palata snova (1981), Piramida (1992), Razgovor o brilijantima jednog decembarskog popodneva (2013)... Odlazi iz Albanije 1990, dobijajući azil u Francuskoj. Preminuo je 2024. u Tirani. Dobitnik je niza prestižnih priznanja, među kojima su Međunarodna Bukerova nagrada (2004), Nagrada princa od Asturije (2009), Legija časti (2016), Međunarodna nagrada za književnost Nojštat (2020)... Bio je član Francuske akademije moralnih i političkih nauka, Berlinske akademije za umetnost i Albanske akademije. Smatra se jednim od najznačajnijih evropskih književnih stvaralaca XX i XXI veka.

Paja Jovanović, jedan od najznačajnijih srpskih slikara svih vremena, započeo je pisanje memoarskih zapisa u prvoj polovini dvadesetog veka. Njihov prvi deo je završio nakon Drugog svetskog rata, a veliku podršku prilikom rada na rukopisu pružio mu je Milutin Milanković, naš čuveni astronom i fizičar. Iako je objavljivanje knjige bilo ugovoreno, zbog niza okolnosti ona tada nije izašla iz štampe. Rukopis je ostao gotovo potpuno zaboravljen u zaostavštini Milutina Milankovića u Arhivu SANU. Nakon više od sedam decenija, on sada prvi put izlazi na svetlost dana.
Predstavljajući u ovoj romansiranoj autobiografiji okolnosti svoje mladosti, Paja Jovanović nam u isto vreme daje slikoviti prikaz društvenih, političkih i kulturnih prilika u Austrougarskoj, najvećim delom u rodnom Vršcu. Sjajno napisane minijature o pitoresknom, sada potpuno nestalom svetu Banata sjedinjuju se sa slikom susreta mladića sa velegradom. Paja Jovanović počinje da pohađa studije na Bečkoj likovnoj akademiji. Prvi slikarski trijumfi, ali i porazi, prva zaljubljivanja, podjednako i ljubavni krahovi, kao i pokušaji da se pronađe svoje mesto u uzburkanom umetničkom svetu, zadobili su majstorsko portretisanje sa mnogo duha i ništa manje humora.

Nenadmašni likovni stvaralac, čije slike i danas privlače veliku pažnju, pokazao se i kao vrsni pisac. Najbolje o tome svedoči njegova romansirana autobiografija Memoari slikara, koja se prvi put nalazi pred našom publikom.

*Sada, kada sam ga u celini ponovo pročitao, uvideo sam da je i kompozicija dela majstorska. Slabih mesta uopšte nema, a kada počne da se čita, ne ispušta se iz ruku. A ko ga jedanput pročita, pročitaće ga još koji put…“

Milutin Milanković (u pismu Paji Jovanoviću, 1948)

Knjigu Ivice Đikića Budimir Lončar – Prije i poslije kraja čine kazivanja diplomata svjetskog ugleda, posljednjeg jugoslavenskog ministra vanjskih poslova i vanjskopolitičkog savjetnika dvojice hrvatskih predsjednika. Povijesna ličnost kazuje povijest samu od prvog susreta s nekad talijanskim Zadrom, odlaska u partizane, prve diplomatske službe u New Yorku, ambasadorskih mandata u Indoneziji, Zapadnoj Njemačkoj i Sjedinjenim Državama, dužnosti šefa jugoslavenske diplomacije i koliko uzaludnog toliko epskog pokušaja da se spriječi rat u Jugoslaviji, do ove knjige – prije i poslije kraja – kada Lončar progovara o današnjem svijetu, autoritetom svojeg – doslovno – stogodišnjeg iskustva i političke i osobne mudrosti. Posebna poglavlja posvećena su Josipu Brozu Titu, Franji Tuđmanu i Koči Popoviću. Tita i Tuđmana Lončar valorizira bez uobičajene ostrašćenosti, dok se s posebnim poštovanjem sjeća Koče Popovića i daje vrijedan doprinos razumijevanju te enigmatične ličnosti, pjesnika, generala koji je mrzio rat, ciničnog intelektualca i komunista liberalnih nagnuća.

Kao diplomat koji je karijeru posvetio mirnom rješavanju međudržavnih sporova, s posebnom zabrinutošću govori o globalnoj krizi koja je zatekla ljudsku civilizaciju. Zato treba čitati Đikićevu knjigu Budimir Lončar – Prije i poslije kraja. Ona je, kao i život Budimira Leke Lončara, apologija najvećoj civilizacijskoj vrednoti: miru i preziru spram rata i pogibelji.

„Lončar je bio iskreno zabrinut za svijet u kojem upravo on živi i s kojim je jednako srođen kao što je bio prije osamdeset i koju godinu, kada je išao u partizane. Knjigu Ivice Đikića je pri tom prvom pred¬stavljanju svom pogovaraču tumačio upravo tako: u razgovoru s au¬torom on će izraziti svoju zabrinutost, pokušat će objasniti što se to upravo događa…“
Miljenko Jergović

IVICA ĐIKIĆ rođen je 1977. u Tomislavgradu u Bosni i Hercegovini. Živi u Zagrebu. Politički je komentator u tjedniku Novosti. Prethodno je pisao u Slobodnoj Dalmaciji, Feral Tribuneu i Novom listu. Bio je glavni urednik Novog lista i Novosti.

Objavio je romane Cirkus Columbia (2003), Sanjao sam slonove (2011), Ponavljanje (2014), Beara – dokumentarni ro¬man o srebreničkom genocidu (2016, 2024), Ukazanje (2018) i Divlji kvas (2024). Autor je zbirki pripovijedaka Ništa sljezove boje (2007) i Štapići za pričanje (2020) te zbirke pjesama Osta¬tak svijeta (2012). Objavio je i publicističke knjige Domovinski obrat – politička biografija Stipe Mesića (2004), Gotovina, stvar¬nost i mit (2010), u koautorstvu s Davorom Krilom i Borisom Pavelićem, te Šarik Tara: Život (2013). Dobitnik je nagrade Meša Selimović, nagrade Tportala za roman godine, Kočićeva pera i priznanja Krunoslav Sukić. Knjige su mu prevedene na sedam jezika.

Autor je i scenarist dramske serije Novine/The Paper (2016–2020; HRT/Netflix/HBO Max) u režiji Dalibora Ma¬tanića. Koscenarist je dugometražnih igranih filmova Cirkus Columbia (2010) u režiji Danisa Tanovića te Visoka modna napetost (2013) redatelja Filipa Šovagovića.

Nakon smrti Vlaha Bukovca izdanja njegove autobiografije Moj život su doživela velike prepravke, a pojedini delovi nisu bili objavljivani. U ovom izdanju donosimo knjigu u obliku u kakvom je ona bila objavljena za života Vlaha Bukovca, kao i delove koji nisu bili štampani u potonjim izdanjima. Tako se, nakon više od jednog veka, potpuno autentični Bukovčevi memoari, koje prati mnoštvo arhivskih fotografija i reprodukcija njegovih dela, ponovo nalaze pred našom publikom.

Ima nešto manje od jednog veka kada se prvi put pojavila Neprijateljica, mali dragulj mlade romansijerke, još nepoznate čitalačkoj publici. Objavljenom pod pseudonimom Pjer Nerej, anagram Irena Nemirovski, pod plaštom fikcije u tom romanu analizira ambivalentnost svog odnosa sa majkom. Irena ovde postaje Gabri, buntovna sedamnaestogodišnjakinja, žestoka, konfuzna adolescentkinja, suprotstavljena jednoj indiferentnoj majci, staroj koketi čije vreme prolazi i koja se bori za svoju poslednju ljubav. Ova okrutna priča o ludim godinama u Parizu prati Gabrin ulazak u period izrastanja u ženu raspolućenu između nadolazeće želje i nepodnošljive samoće u kojoj lice omražene osobe mladoj devojci postaje još omraženije jer se njihove crte malo pomalo mešaju. Kao nova Elektra, Irena Nemirovski ne štedi tu majku koja besomučno liči na njenu, čiji portret predstavlja koketu, koliko beskorisnu toliko i okrutnu. Pod gorkim perom amblematične autorke, oživljava i čitavo jedno dezorijentisano društvo između dva svetska rata.

O autoru:

Rođena 1903. u Kijevu, Irena Nemirovski je sa roditeljima došla u Pariz 1919, izbegavši iz sve crvenijeg Sovjetskog Saveza. Otac, preduzimljiv ukrajinski bankar, vrlo brzo uspeo je da obnovi porodično bogatstvo. Irena je studirala na Sorboni, kretala se u mondenskim krugovima na relaciji Pariz – Bijaric – Azurna obala, govorila jezike, stekla veze i družila se sa umetničkim kremom, pored ostalih, sa Žanom Koktoom i Romenom Garijem. Objavljivanjem romana David Golder 1929. (Akademska knjiga, 2023) postala je mezimica pariskih salona. Napisala je još petnaest romana i biografsku knjigu o Čehovu. Roman Francuska svita završila je 1940, objavljen je posthumno tek 2004. i dobio je nagradu Renodo. Bila je udata za biznismena jevrejskog porekla Mihaila Epštajna. Dolazak Nemaca u Francusku i Petenov uspon nisu slutili na dobro, te je Irena Nemirovski sa ćerkama pobegla u burgundsko seoce Isi-l-Evek, gde joj se pridružio i muž jer je izgubio pravo na rad. Pred sve izglednijom deportacijom, uhvatila se za slamku spasa i preobratila u katoličanstvo. Svi napori da bude izuzeta iz sudbine svojih sunarodnika nisu pomogli i ona je već 1942. godine deportovana u Aušvic gde je umrla od tifusa.

Pred nama su vesele letnje slike. Nekad je to krš oblika brodova. Nekad su to restorani nad vodom. Tende i njihove senke, filtrirano sunce, čamci, oblaci i voda. Crvene, žute i oranž boje koje krvare na zapadu. Ljubičasto nebo nad silosima. Tu je plavet oblaka, odžaka, splavova, prelaznih mostova.

Vladimir Pištalo

O autoru:

Stanislas Pjere je rođen u Lilu. Nakon studija filozofije, književnosti i orijentalnih jezika, započinje izuzetnu diplomatsku karijeru u centralnoj i istočnoj Evropi kao diplomatski savetnik u Pragu, Budimpešti, Ankari, Istanbulu, Bukureštu, Varšavi, Valeti i Beogradu. Uporedo s diplomatskom karijerom, razvija strast prema crtežu i slikarstvu, istovremeno obogaćujući svoja dela putopisnim tekstovima.

Knjiga Matija, Hedlov je magnum opus, tragična priča o gubitku sina, doktora biokemije i znanstvenog suradnika na američkom Yaleu.

Duboko intimna, to je knjiga životnog razotkrivanja i bolnog propitkivanja neizmjerne patnje kakvu može izazvati samo gubitak jedinca, koji je svojevoljno, u potrazi za mirom, u 44. godini života odlučio napustiti ovaj svijet.

Hedla muče pitanja za koja zna da ne postoje odgovori, suočavajući se istodobno sa smrću sina i borbom da njegovo tijelo iz Amerike vrati u Hrvatsku. U 37 dana, od smrti u New Havenu do sprovoda u Osijeku, razotkrivajući svu bešćutnost birokracije velikog Yalea, Hedl niže sjećanja iz Matijinog života, sličice od najranijeg djetinjstva do posljednjih dana, pomažući čitatelju da lakše plovi kroz olovno težak rukopis. Čini to s nadom da bi njegovo tragično iskustvo moglo pridonijeti detabuiziranju suicida i pomoći obiteljima koje su kroz to prošle.

Otac-pisac ne može a da ne piše, da ne traži riječi, da ne ispituje svoje osjećaje, da ne izvrće kožu i utrobu. Makar bile jadne i potrošene, nedostojne i preslabe, riječi su jedino sredstvo koje mu preostaje da tu bol pokuša artikulirati sebi i drugima. […] Matija je odgovor oca na oproštajno pismo sina. Dugačko, iscrpno, detaljno i bolno. Iako ni na jednom mjestu ne spominje traženje oprosta, ovo je knjiga iskupljenja. - Slavenka Drakulić

Matija je knjiga o Americi, jedna od boljih i strašnijih naših knjiga o toj velikoj, izmaštanoj zemlji. To je knjiga o Osijeku, o ratu, o nastojanjima tolikih naših roditelja da spasu svoje sinove od toga da postanu ratni heroji. Mala tužna knjiga o Hrvatskoj, koja se uslijed rata i poslijeratnog beznađa rasula po svijetu. Matija je knjiga o plaču i očaju, o čovjekovoj potrebi da artikulira svoj očaj, o toj čudnoj i nezaustavljivoj potrebi čovjekova uspravljanja. To je knjiga o onom što živa ljudska usta ne mogu izreći. Ne mogu, ali moraju. Knjiga o ocu i sinu. I knjiga o tome koliko je život lijep. I koliko u životu boli sve što je lijepo. - Miljenko Jergović

O autoru:
Više od pola stoljeća u novinarstvu, Drago Hedl (1950) radio je u Glasu Slavonije, Slobodnoj Dalmaciji, Feral Tribuneu, Novom listu i Jutarnjem listu, a od umirovljenja 2015. stalni je suradnik Telegrama. Za novinarski rad primio je desetak međunarodnih i hrvatskih nagrada. Objavio je i 15-ak knjiga, od zbirke kratkih priča, feljtona, eseja, intervjua i polemika, do publicistike i romanâ. Njegova knjiga Glavaš, kronika jedne destrukcije dobila je nagradu Jutarnjeg lista za najbolje publicističko djelo 2010, a osim u Hrvatskoj objavljena je u Srbiji, Bosni i Hercegovini, te Sloveniji. Roman Donjodravska obala nagrađen je Kočićevim perom (2014), a u dramatizaciji i režiji Zlatka Svibena Hrvatsko narodno kazalište u Osijeku predstavu je ambijentalno izvelo 2019. Prema kriminalističkoj trilogiji Izborna šutnja, Ispovjedna tajna i Kijevska piletina, snimljene su dvije sezone tv-serije Šutnja, koje su uz HTV i više europskih televizija prikazane i na platformi HBO. Prva dva romana trilogije prevedena su na talijanski i objavljena u izdavačkoj kući Marsilio.

Bufalo Bil, nekadašnji vojnik i lovac na bizone, postao je zabavljač. Njegov Wild West Show, koji je na turneju krenuo 1883, dao je priliku američkoj i evropskoj publici, među njima i publici u Velikom Bečkereku, da posmatra poslednje godine osvajanja Divljeg zapada. Bilo je tu i konjanika, i oružanih okršaja, i napada na poštanske kočije, ali i scenskog prikaza sukoba kauboja i Indijanaca. Jedini je problem što je sve to bila laž. Krivotvoreći američku istoriju, Wild West Show Bufala Bila je izgradio sliku Divljeg zapada kakvu i danas znamo. Ili kako bi to izrazio Erik Vijar: „Spektakl stvara svet.“ Da sve bude još tragičnije, Indijanci koji su preživeli masakre igrali su sami sebe, godinama obnavljajući scenski prikaz sopstvene propasti.
Erik Vijar otkriva detalje ovog u isto vreme i potresnog i grotesknog spektakla, ispisujući krajnje uzbudljivo književno delo o prepletu istine i laži, ali i o stvaranju istorije.

O autoru:
Erik Vijar (Éric Vuillard), francuski pisac, filmski scenarista i reditelj, rođen je u Lionu 1968. Živi u Francuskoj. Kao pisac, prvo pri¬znanje dobio je 2010. za epski roman Konkista-dori. Za svako naredno objavljeno delo, među kojima se ističu Tuga zemlje: Priča o Bafalo Bilu Kodiju i 14. jul, dobijao je književne nagrade, da bi mu 2017. bila dodeljena ona najprestižnija, nagrada ,,Gonkur” za knjigu Dnevni red (Aka¬demska knjiga, 2018). U najužem izboru za ,,Bukera” našla se knjiga Rat siromašnih (Aka¬demska knjiga, 2022).

Priča o mom životu je željno očekivana knjiga Gabrijela Garsije Markesa, sveobuhvatno prisećanje vremena koje je ostavilo presudan trag u njegovom životu. U ovoj strastvenoj pripovesti, kolumbijski nobelovac otelovljuje sopstvene uspomene na rano detinjstvo i mladost, tokom kojih će formirati svoj imaginarijum i kreirati poprište za neke od najznačajnijih priča i romana napisanih na španskom jeziku.

Pred čitaocima je roman o životu Gabrijela Garsije Markesa, kroz čije stranice autor polako i slojevito otkriva odjeke ličnosti i istorijskih trenutaka kojima obiluju njegova najpoznatija dela: Sto godina samoće, Ljubav u doba kolere, Pukovniku nema ko da piše ili Hronika najavljene smrti.

Ovi nesvakidašnji memoari su vodič za čitanje celokupnog opusa slavnog kolumbijskog pisca i neprikosnoveni priručnik za osvetljavanje njegovih nezaboravnih epizoda, koje sada dobijaju sasvim novu perspektivu.

O autoru:

Gabrijel Garsija Markes (1927−2014), rođen u Kolumbiji, jedna je od najznačajnijih i najuticajnijih figura svetske književnosti. Intelektualac koji se bavio velikim problemima našeg vremena, a pre svega temama koje su uticale na njegovu domovinu i celu Latinsku Ameriku, bio je romanopisac, esejista, pripovedač i novinar, što mu je bilo prvo zanimanje i, uz film, jedno od njegovih glavnih interesovanja, o čemu svedoči njegov rad u Fondaciji za novo novinarstvo (Meksiko) i Međunarodnoj školi za film i televiziju (Kuba).

Kao najveća figura takozvanog magičnog realizma, zapravo je bio tvorac jednog od najgušćih narativnih svetova u oblasti književnosti na španskom jeziku.

Među njegovim delima ističu se romani Sto godina samoće, Pukovniku nema ko da piše, Hronika najavljene smrti, Ljubav u doba kolere i Patrijarhova jesen; knjige priča Sahrana Velike mame i Dvanaest hodočasničkih priča, kao i reportaže Priča brodolomnika, koja je u nastavcima objavljivana u listu El Espectador, a kasnije publikovana i u formi knjige. Godine 1982. dobio je Nobelovu nagradu za književnost. Godine 2002. objavljen je prvi i poslednji deo njegove autobiografije, Priča o mom životu.

Pomislio je da su sećanja nevidljiva kao i svetlo; i kao što je dim učinio svetlo vidljivim, morao bi postojati način da i sećanja postanu vidljiva.

U oktobru 2016. godine, kolumbijski režiser Serhio Kabrera prisustvuje retrospektivi svojih filmova u Barseloni, čije se održavanje podudara s prelomnim trenutkom u njegovom životu – upravo mu je umro otac, brak mu je u krizi, a vlada njegove zemlje odbacila je mirovne sporazume koji bi omogu ćili da se napokon okonča rat koji traje više od pedeset godina.

Tokom tih nekoliko dana, Serhio se priseća događaja koji su obeležili njegov, ali i život njegovog oca. Od Građanskog rata u Španiji do izgnanstva njegove republikanski orijentisane porodice u Ameriku, od Kulturne revolucije u Kini do oružanih pokreta šezdesetih, čitalac će biti svedok života koji je mnogo više od velike avanture: to je prikaz pola veka istorije koja je uzdrmala čitav svet. Kad pogledaš iza sebe je priča o stvarnim događajima i stvarnoj, poznatoj, živoj ličnosti, što je uvek rizičan izbor, budući da takvi tekstovi neretko zapadnu u banalnost ili čitaocima ne budu dovoljno atraktivni. Međutim, Huanu Gabrijelu Vaskesu je pošlo za rukom da prevaziđe tu zamku i donese nam dirljiv portret porodice uhvaćene u vihor istorijskih događaja. Roman je impresivna studija društvenog, političkog i ličnog života koju čitalac ne će zaboraviti.

O autoru:

Huan Gabrijel Vaskes (Juan Gabriel Vásquez Velandia, 1973), kolumbijski pisac, novinar i prevodilac. Smatra se jednim od najznačajnijih savremenih pripovedača u Latinskoj Americi i često ga nazivaju naslednikom Gabrijela Garsije Markesa. Završio je studije prava u Kolumbiji, a potom doktorirao latinoameričku književnost na Sorboni. Njegov književni opus, koji obuhvata eseje, kratke priče, osam romana i jednu zbirku poezije, objavljen je na šesnaest jezika.

Vaskes je već sa svojim debitantskim romanom Doušnici iz 2004. godine postigao međunarodni uspeh. Za Zvuk stvari koje padaju (Booka, 2017) dobio je Nagradu Alfagvara za najbolji roman, prestižnu Međunarodnu Dablinsku književnu nagradu IMPAC i Nagradu Gregor fon Recori. Gotovo u svakoj zemlji gde su njegova dela objavljiva¬na uručena mu je neka književna nagrada. Pomenimo još i Nagradu Španske kraljevske akademije, Nagradu Rože Kajoa, pre njega dodeljenu književnim velikanima poput Ljose, Karlosa Fuentesa i Roberta Bolanja, i Nagradu Mario Vargas Ljosa koju je dobio za najnoviji roman, Kad pogledaš iza sebe.

U svim svojim delima Huan Gabrijel Vaskes, koji vlastiti pripovedački stil određuje kao suprotnost magičnom realizmu, hvata se u koštac s turbulentnom istorijom Kolumbije prepunom nasilja, temama kao što su politički progoni tridesetih godina prošlog veka, trgovina drogom, život generacija oblikovanih ratom između kartela Pabla Eskobara i vlade, ubistvo liberala Horhea Elijesera Gajtana u Bogoti 1948. godine, koje je bilo okidač za deceniju dug građanski rat. Pored književnog rada, Vaskes se oprobao i u književnom prevođenju – preveo je autore kao što su Viktor Igo i Edvard Morgan Forster; pisao je eseje i kolumne za kolumbijski časopis El Espektador i bio gostujući profesor svetske književnosti u Bernu. Nakon mnogo godina rada u Evropi vratio se u domovinu i danas živi u Bogoti.

Knjiga je fascinantna biografija dr Nedeljka Đukića, kraljevog stipendiste i oficira, vrhunskog hirurga u Kraljevini Jugoslaviji, koji je nakon Drugog svetskog rata u komunističkoj državi doživeo velike neugodnosti i gubitak radnog mesta u Glavnoj vojnoj bolnici (danas VMA – Vojnomedicinska akademija) u Beogradu.

Ipak, prepoznat kao vrhunski medicinski stručnjak, uspeo je da nastavi hiruršku karijeru i afirmaciju u Vojnoj bolnici u Petrovaradinu, uprkos stalnim političkim pritiscima. Pred odlazak u penziju poslat je kao čelni lekar Jugoslovenske sanitetske misije u Kongo, u jeku tamošnjeg surovog građanskog rata, o čemu je ostavio uzbudljivo svedočanstvo u vidu izveštaja koji se objavljuje kao prilog ovoj provokativnoj biografiji. Milan Breberina u knjizi odslikava vreme i situaciju u kojoj su se našli vrhunski intelektualci i profesionalci nakon Drugog svetskog rata, a koji nisu želeli da pognu glavu i prihvate socijalističku ideologiju.

O autoru:

Milan Breberina (Novi Sad, 1949), diplomirao na Medicinskom fakultetu u Novom Sadu, specijalista hirurgije, doktor medicinskih nauka, redovni profesor hirurgije na Medicinskom fakultetu u Novom Sadu. Usavršavao se u Londonu (Velika Britanija) i u Upsali (Švedska). Ceo radni vek proveo u Institutu za onkologiju Vojvodine u Sremskoj Kamenici, gde je bio načelnik Hirurškog odeljenja i upravnik Klinike za operativnu onkologiju. Bio je predsednik Društva koloproktologa Srbije i nacionalni predstavnik Srbije u Evropskom udruženju koloproktologa. Bavi se istorijom medicine, referisao je na kongresima i objavio više radova i poglavlja u monografijama o istoriji srpske medicine.

Skoro u potpunosti nepoznati široj javnosti, Zapisi o problemima i ljudima 1941–1944 Slobodana Jovanovića donose novi pogled na burnu istoriju ratnih godina.
Predstavljajući niz događaja – među kojima su vojni puč 27. marta, Aprilski rat, bekstvo članova Vlade Kraljevine Jugoslavije u emigraciju, učestali sporovi srpskih i hrvatskih političara, Kairska afera, ženidba kralja Petra II, odnosi sa Čerčilovim kabinetom, ali i krojenje sudbine Dragoljuba Draže Mihailovića – Slobodan Jovanović ostavlja neprocenjive zapise o političkoj istoriji Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata.
Isto tako, Jovanović u ovoj knjizi ispisuje i niz portreta bitnih istorijskih ličnosti, pre svega kralja Petra II Karađorđevića, generala Dušana Simovića, Vladka Mačeka, Ivana Šubašića i Dragoljuba Draže Mihailovića, govoreći i o njihovim ljudskim stranama.
S jedne strane hronika burnih ratnih godina, a sa druge niz intimnih sećanja, ova knjiga nam donosi dragocena svedočanstva o događajima i ljudima koji su promenili istoriju naših prostora, i to iz ugla intelektualca i političara, čiji su stavovi i danas predmet velikih sporenja.


Slobodan Jovanović (1869–1958), pravnik, istoričar, univerzitetski profesor i političar.
Nakon školovanja u Ženevi i Parizu, radio je kao diplomata i profesor. Predavao je na Pravnom fakultetu u Beogradu pune 43 godine, a obavljao je i dužnosti dekana Pravnog fakulteta i rektora Univerziteta u Beogradu. Bio je član SANU, a od 1928. do 1931. godine i njen predsednik.
Tokom Prvog svetskog rata bio je šef Presbiroa pri Vrhovnoj komandi srpske vojske, a nakon rata učestvuje kao ekspert na Konferenciji mira u Parizu 1919.
Aktivno se uključio u politički život u martu 1941, kada je postao potpredsednik Vlade Kraljevine Jugoslavije. Tokom Drugog svetskog rata boravi u Londonu. Bio je predsednik emigrantske vlade Kraljevine Jugoslavije u dva mandata, u periodu od januara 1942. do juna 1943.
Nakon završenog rata živi u Londonu, sve do smrti 1958. U odsustvu je u Beogradu 1947. osuđen na 20 godina robije i gubitak političkih i građanskih prava. Sudski je rehabilitovan 2007. godine.
Napisao je veliki broj knjiga.

Memoari Vladka Mačeka, koji se nakon skoro sedam decenija prvi put objavljuju u našoj zemlji, donose priču o životu jednog od najznačajnijih hrvatskih i jugoslovenskih političara dvadesetog veka.
Dvostruka podređenost na početku dvadesetog veka – koliko nacionalna, toliko i ekonomska – napraviće od Mačeka nepokolebljivog borca, prevashodno za prava zemljoradnika. Kruna tog puta biće njegov dolazak na čelo najveće hrvatske političke stranke, ali i položaj potpredsednika Vlade Kraljevine Jugoslavije.
Predstavljajući taj put, Maček nas u ovim memoarskim zapisima upoznaje sa nizom događaja. Među njima su nevoljno ratovanje na Ceru i Kolubari, politička borba sa Pašićem i kraljem Aleksandrom, ubistvo Stjepana Radića, brojni odlasci u zatvor i robijanje, stvaranje Banovine Hrvatske, potpisivanje Trojnog pakta, ali i zarobljeništvo u koncentracionom logoru Jasenovac, u koji će ga ustaše sprovesti, kao i docniji odlazak u emigraciju. Maček u ovoj knjizi daje i slike svojih susreta sa Stjepanom Radićem, Nikolom Pašićem, kraljem Aleksandrom, knezom Pavlom, Dragišom Cvetkovićem, Antom Pavelićem, Alojzijem Stepincem i mnoštvom drugih ličnosti koje su obeležile istoriju ovih prostora.
Memoarska sećanja pronicljivog svedoka, ali i učesnika najznačajnijih trenutaka ove epohe, donose potpuno novi pogled na burnu istoriju međuratnih godina, posebno govoreći o večitom pitanju srpsko- -hrvatskih odnosa i (ne)sporazuma.


Vladko Maček (1879–1964), istaknuti hrvatski političar i pravnik.
Doktorirao je na Pravnom fakultetu 1903. godine.
Uporedo sa advokaturom, aktivno se uključio u politički život. Postao je član Glavnog odbora Hrvatske seljačke stranke (1906) i bio jedan od najbližih saradnika Stjepana Radića. Prvi svetski rat proveo je u austrougarskoj vojsci.
Nakon rata postao je potpredsednik stranke. Nekoliko puta je bio zatvaran, a jednom i osuđen na tri godine robije.
Nakon ubistva Stjepana Radića došao je na čelo stranke. Sredinom tridesetih postao je najznačajniji opozicioni političar u Kraljevini Jugoslaviji. Godine 1939. sklopio je sporazum kojim je osnovana Banovina Hrvatska, poznat kao Sporazum Cvetković–Maček, i postao potpredsednik Vlade Kraljevine Jugoslavije. Ostao je na toj funkciji i nakon puča 27. marta 1941. Nedugo po stvaranju Nezavisne Države Hrvatske, uhapšen je od strane ustaša i sproveden u koncentracioni logor Jasenovac, gde je proveo nekoliko meseci. Ostatak rata je proveo u kućnom pritvoru.
Godine 1945. odlazi u emigraciju. Živeo je u Parizu, docnije u SAD, gde je bio jedan od osnivača Međunarodne seljačke unije.

U svojoj četvrtoj knjizi dokumentarne proze Protivnarodni osmeh, Tibor Varadi ponovo nas je uveo u svoju stvaralačku radionicu. Iz advokatske arhive svojih predaka plete priče u kojima nas premešta iz prošlosti u sadašnjost i u kojima spaja nespojivo. Komotan je u svojoj slobodi da prividno piše o čemu hoće, dok je, s druge strane, odgovoran prema priči koju je započeo. I kada se seli iz dosijea u dosije, to nisu proizvoljna lutanja, već traženje paralela između različitih sudbina, ne bi li se naposletku došlo do onoga o čemu ne postoji pisani trag. Varadi kaže: „Tragova i dokaza o okupatorima i okupiranosti ima mnogo i u naučnim publikacijama. Tu su i udžbenici istorije. Ali me i dalje ne ostavlja na miru pitanje šta se dešavalo sa susednim ulicama ili na drugoj obali Begeja, a što tada nisam video. Ovi spisi su u tome od pomoći. U njima vidim jednu nečovečnu vlast, ali i popodneva, susrete, kao i nervoze, uzbuđenja, nastale mimo ideologije. Vidim da su postojali i privatno životi, i da je bilo ljudi koji su ponajviše živeli (ili oponašali) svakodnevni život. Vidim i šta su radili Emil, Marija, Suzana (ili Susanna) – i još neki drugi.“

O autoru:
Tibor Varadi (Várady Tibor) je poznati pravnik. Studije prava završio je u Beogradu, a potom je na Harvardu stekao zvanje doktora pravnih nauka. Predavao je na mnogim poznatim univerzitetima u svetu, bio je učesnik u značajnim sporovima pred Međunarodnim sudom pravde i međunarodnim arbitražama. Karijeru je započeo kao advokatski pripravnik u porodičnoj advokatskoj kancelariji u Bečkereku (Zrenjaninu). Arhiva te kancelarije je temelj ove prozne knjige. Prve radove iz oblasti lepe književnosti objavio je u novosadskom časopisu Új Symposion. Od pokretanja časopisa, 1965. bio je njegov urednik, od 1969. do 1971. godine odgovorni urednik. Do sada je objavio ukupno sedamnaest proznih knjiga na mađarskom, srpskom, engleskom i nemačkom jeziku. Objavljena prozna dela na srpskom jeziku: Mit i moda (eseji), 1978. (nagrada „Stražilovo“); Spisi i ljudi. Priče iz advokatske arhive, 2015; Put u juče. Priče iz advokatske arhive, 2017; Dogodilo se u Ečki. Dokumentarni roman, 2019; Tajna mišjesive sobe, 2020; Protivnarodni osmeh, 2021; Tragom rezervne istorije, 2024.

Kubanskim razgovornim i žargonskim jezikom, uz veliku dozu humora, Sto boca na zidu, anatomija dvostrukog ubistva, smešta nas u Havanu devedesetih godina, usred krize prouzrokovane slomom socijalističkog bloka. Zeta, pripovedačica i junakinja preživljava baveći se nedozvoljenim poslovima i priča o svojoj vezi sa Mojsesom, nekadašnjim sudijom Vrhovnog suda čija je priča opet povezana s „propašću jednog sveta i padom bogova“, to jest, sa slomom utopije. Sa Zetom i njenom prijateljicom Lindom, autorkom trilera, zalazimo u skrajnuti svet koga nema u turističkim vodičima za kubansku prestonicu.
Preko šarolikog popisa imena likova, Ena Lusija Portela nas uvodi u nedaće sveta književnosti, u nedostatak stremljenja, u sporo buđenje homoseksualnosti, u svet droge i seksa kao puteva za beg, u nevidljivo marginalizovanje i sve veće mentalno urušavanje izazvano propadanjem i bezvoljnošću.
Preveden na engleski, francuski, portugalski, holandski, poljski, italijanski, grčki i turski, ovo je najpoznatiji roman Ene Lusije Portele.

Decembar 2017, predgrađe Liona. Samuel Vidubl ponovo se susreće s članovima svoje porodice s majčine strane, na večeri za Hanuku, prepunoj meteža i živopisnih priča o njihovom Alžiru, od osvajanja Konstantina 1837. do egzodusa 1962. godine. Dok gleda kako gore sveće u menori, jedinom predmetu što je stajao uglavljen u nana Bajin kofer kad je stigla u Francusku, a predstavlja temu brojnih fantazija u porodičnom romanu – navodno je pripadao Kahini, jevrejskoj berberskoj kraljici – odlučuje da se otisne na putovanje, pa kreće avionom za Konstantin. Nada se i da će tamo pronaći Džemilu, koju je upoznao u Parizu, u noći nakon terorističkih napada, a koja je otišla da diže revoluciju kako bi se okončao Butflikin režim u Alžiru.
Prošlost i sadašnjost se prepliću dok Samuel luta po ulicama Konstantina, po Gelmi i Anabi, pronalazeći mesta gde mu se baba udala, gde mu se deda ubio, gde je rođena njegova majka, gde se njegova tetka ukrcala na brod za Marselj. Po povratku u Francusku, neumorno ispituje žene iz svoje porodice, čija je dužnost da pale devet sveća, ne bi li rasvetlio tajnu svećnjaka.
Kroz njihove uspomene shvata šta ga povezuje sa Alžirom i šta povezuje sve te generacije žena, koje bi istorija izbrisala da nije romana da to isprave. Iza višestrukih identiteta, legendarnih, stvarnih ili preuzetih – berberska prošlost, jevrejska vera, arapski jezik, francusko državljanstvo – ocrtava se pripadnost jednoj geografskoj zajednici: prava domovina tih Orijentalki jeste Mediteran, Mediteran nekadašnjih i sadašnjih izgnanika, Mediteran Homera i Alberta Koena, Ibn Halduna i Albera Kamija.
U ovoj velikoj knjizi smeha i suza, u kojoj ima nečeg od inicijacijske potrage, pripovesti o korenima, sage o jednoj porodici i ljubavnog romana istovremeno, Emanuel Ruben slavi zemlju svojih predaka i daje joj novo lice.

Knjiga Tajna Helada Vasilija Domazeta, u najboljoj tradiciji putopisnog žanra, otkriva manje poznate aspekte drevne helenske kulture. Ona sjedinjuje autorovu ljubav i strast prema antičkoj starini, znanje i razumevanje stare Helade, kao i svojevrsni uvid u aktuelni trenutak savremene Grčke. Putopisni venac tekstova kao da izranja iz Dučićevog šinjela, pokazuje nam autentičnu autorovu inspiraciju grčkim antičkim svetom i neku vrstu povratka u mladost čovečanstva. To putovanje kroz prostor i vreme, u dubinu mitske i stvarne istorije, pokazuje nam da je Evropa naše zajedničko ognjište i uverava nas da veliki deo naše civilizacije počiva upravo na antičkoj grčkoj baštini. Stiče se utisak da je knjiga Tajna Helada pisana dugo i pažljivo, da je postepeno sazrevala, pokazujući nam zbog čega treba poštovati tu veliku, neprolaznu kulturu, učiti od nje i napajati se duhom drevne Arkadije naše civilizacije.